Plantaardige olie

De grootste exporteur van palmolie exporteert niet meer: wat zijn de gevolgen?

Arbeiders tillen palmolievruchten op die voor verwerking worden vervoerd naar een fabriek. Indonesië is de grootste exporteur van palmolie, maar heeft de export voorlopig verboden.  Beeld Reuters
Arbeiders tillen palmolievruchten op die voor verwerking worden vervoerd naar een fabriek. Indonesië is de grootste exporteur van palmolie, maar heeft de export voorlopig verboden.Beeld Reuters

Vanwege de extreem hoge voedselprijzen in het land exporteert Indonesië geen palmolie meer. Indonesië is de grootste producent en exporteur van palmolie.

Koos Schwartz

Het exportverbod op palmolie dat Indonesië, ’s werelds grootste producent én exporteur, vorige week instelde, kan grote consequenties hebben voor landen die veel palmolie van Indonesië afnemen. Voor Nederland heeft het opvallende besluit tot nu toe nauwelijks gevolgen.

Palmolie wordt in Azië veel gebruikt als bakolie en in westerse landen in talloze producten verwerkt. Palmolie zit onder meer in margarine, gebak, sauzen, chocola, cosmetica, shampoo en wasmiddelen.

Indonesië stelde het verbod in na protesten tegen de extreem hoge voedselprijzen in het land. Palmolie werd in rap tempo de helft duurder – of nog meer. Deels doordat de opbrengst van de oogst in Indonesië tegenviel door abnormaal nat weer en een tekort aan arbeidskrachten op de plantages als gevolg van de coronapandemie.

Ook raapzaadolie duurder

Daarbij kwam nog dat alternatieven als raapzaadolie en soja-olie vorig jaar ook flink duurder werden, vertelt Frans Claassen van MVO, de branche-organisatie van bedrijven die oliën en vetten produceren, verwerken of verhandelen. In Canada had het raapzaad te lijden van de extreme hitte; in Zuid-Amerika viel de soja-oogst tegen door droogte.

De Russische inval in Oekraïne, een grote producent van zonnebloemolie, kwam daar in februari bovenop. Daardoor werden de plantaardige oliën nog duurder.

Om verdere prijsstijgingen én protesten te voorkomen, besloot de Indonesische regering vlak voor het einde van de ramadan en het begin van het Suikerfeest tot een exportverbod. Eerst leek dat alleen een veto te zijn op de uitvoer van geraffineerde (gezuiverde) palmolie, maar eind vorige week bleek ook ruwe (ongezuiverde) olie onder het verbod te vallen.

De gevolgen?

De beslissing van de Indonesische president Joko Widodo kan in principe vergaande gevolgen hebben. Indonesië is de grootste producent en exporteur van palmolie, op afstand gevolgd door Maleisië. Tezamen zijn de landen goed voor meer dan 85 procent van de mondiale palmolieproductie. Veel landen zijn, als het om palmolie gaat, erg afhankelijk van Indonesië.

Nederland is dat niet, zegt Claassen. Nederland haalt veel palmolie uit Maleisië, Papoea Nieuw-Guinea en Latijns-Amerika. Indonesië is goed voor 17,5 procent van de palmolie-import. Het gaat vooral om ‘ruwe’ olie die in Nederland wordt geraffineerd door bedrijven als Cargill, Olenex, Wilmar en Bunge Loders Croklaan. Die verkopen de gezuiverde en ontkleurde olie vervolgens door aan fabrikanten van onder meer voedingsmiddelen en cosmetica.

Volgens Claassen zijn er daarnaast nog schepen met Indonesische palmolie onderweg en beschikken de bedrijven die palmolie raffineren nog over voorraden. Daarom merkt Nederland tot nu toe weinig van het Indonesische verbod.

Het verbod stopt een keer

En dat zal waarschijnlijk zo blijven, denkt Claassen. Hij verwacht dat Widodo het besluit binnenkort weer terugdraait. “Het was een politiek signaal, een teken dat hij opkomt voor zijn eigen bevolking.” Daarbij kan Widodo moeilijk anders, denkt Claassen. “Indonesië heeft niet genoeg opslagcapaciteit om een exportverbod lang vol te houden.” De Indonesische regering heeft zelf al aangegeven dat het verbod wordt opgeheven als Indonesië zelf over voldoende betaalbare hoeveelheden palmolie beschikt.

Als het besluit inderdaad snel wordt teruggedraaid, zullen de gevolgen voor grote importeurs van Indonesische palmolie als China, India en Pakistan ook wel meevallen, denkt Claassen. Maar dat ligt anders als het verbod nog lang van kracht blijft. Dan zullen in die landen tekorten ontstaan, met verdere prijsstijgingen tot gevolg.

Lees ook:

Palmolie: een geschenk van God of een misdaad tegen de menselijkheid?

Bioloog Erik Meijaard (52) kent de bedreigde orang-oetans van Kalimantan en de problemen van de palmolie-industrie uit eerste hand. Toch wijst hij een boycot van palmolie af. Die lost namelijk niets op.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden