Kapitaalmarkt

De ECB drukt duizenden miljarden euro’s bij en dat heeft drie gevaren

null Beeld Hollandse Hoogte / AFP
Beeld Hollandse Hoogte / AFP

De overheidsschuld stijgt en stijgt, maar dat is niet erg omdat de ECB veel geld bijdrukt. Zitten daar geen nadelen aan?

Bats – daar lijkt de Nederlandse overheidsschuld dan toch door het zo prudent gemetselde schuldenplafond heen te breken. Die Europese richtlijn, maximaal 60 procent van de economie in een lidstaat, zal dit jaar waarschijnlijk overschreden worden, meldde minister Hoekstra van financiën woensdagavond. Met de kosten voor de jongste noodsteun als laatste zetje.

Geen econoom die zich daar op korte termijn zorgen om maakt, en dat heeft een duidelijke reden: de Europese Centrale Bank (ECB) is de laatste jaren, maar vooral sinds corona, zóveel geld gaan bijdrukken dat lenen bijna niets meer kost. Rentes zijn erdoor naar historische laagtes afgedaald, en voor sommige looptijden zelfs negatief. De teller staat alleen tijdens corona al op 1850 miljard nieuwe euro’s. En de ECB is niet van zins het roer binnenkort om te gooien, maakte ze deze week opnieuw bekend.

Prettig voor de staatskas, maar ergens wringt het. Duizenden miljarden euro’s bijdrukken zodat overheden haast ongebreideld kunnen spenderen, dat moet toch een keer fout gaan? Drie aandachtspunten.

1. Het blaast zeepbellen op

Uitgerekend deze week waarschuwde het Internationaal Monetair Fonds (IMF) opnieuw voor een bekend gevaar van het bijdrukken van heel veel geld: bubbels op de financiële markten. Beleggers willen die massale hoeveelheden geld ergens heen slepen waar nog wat rendement te behalen valt. Veilige investeringen zoals die in (staats)leningen leveren immers niets meer op met die lage rentes, dus verleggen ze hun aandacht naar aandelen en vastgoed.

Maar door die jacht op rendement blazen ze de prijzen van aandelen en huizen enorm op. Kijk maar naar de torenhoge beurskoersen, of anders op Funda. En stijgt de rentestand dan weer een keer, zo vreest het IMF, dan kunnen die bubbels knappen. Dan trekken beleggers zich weer snel terug uit de aandelen en woningen, en kelderen die in waarde. Ook Klaas Knot, de president van De Nederlandsche Bank, zei afgelopen woensdag nog dat hij zich daar zorgen om blijft maken.

2. Hyperinflatie

Biljoenen bijdrukken, krijg je daar geen gruwelijke inflatie van? Onder meer door die vrees zouden digitale valuta zoals de bitcoin zo in trek zijn de laatste maanden. Adepten daarvan wijzen nog weleens op de angst dat alle geldcreatie van centrale banken in Europa en de Verenigde Staten onherroepelijk tot gigantische geldontwaarding gaat leiden van ‘ouderwetse’ betaalmiddelen.

De grap is dat inflatie voorlopig juist veel te laag is – afgelopen december stond de teller op -0,3 procent in de Eurozone. Vandaar dat de ECB er alles aan doet om die omhóóg te krijgen, en vandaar dat die geldpers zo hard loeit.

Dit jaar kunnen we trouwens wel meer inflatie verwachten in de EU, zegt ING-econoom en ECB-watcher Carsten Brzeski. “Maar dat is vooral vanwege stijgende energieprijzen, en doordat Duitsland zijn btw-verlaging terugdraait. Daardoor stijgen de prijzen iets.”

Bang zijn dat je volgend jaar met een vuilniszak vol bankbiljetten moet betalen voor één brood, is hij niet. Zelfs niet als de economie na alle lockdowns weer aantrekt. “In de markt stromen de nieuwe biljoenen van de ECB vooral naar aandelen en vastgoed.” Voor inflatie is dat geen probleem: die twee tellen niet mee in die berekeningen.

3. De ECB zit muurvast in zijn eigen beleid

De kwestie die misschien wel voor de grootste hoofdpijn zorgt is de weg terug uit dit alles. Kwetsbare EU-landen als Italië, Griekenland en Spanje zijn afhankelijk geworden van de steun vanuit het ECB-hoofdkantoor in Frankfurt. Want hoe drukt die het geld bij? Door staatsleningen op te kopen uit de markt, van banken bijvoorbeeld, en die banken daarvoor te betalen met vers gedrukte euro’s. Door daar biljoenen tegenaan te gooien, daalt de rente erop. Zou de ECB daar ineens mee stoppen, dan stijgen de rentestanden in Europa eveneens, en heb je zo weer een schuldencrisis te pakken.

“Het afbouwen van de opkoopprogramma’s wordt echt heel lastig”, zegt Brzeski. “Hoe meer de ECB zich zal terugtrekken, hoe meer landen weer zijn teruggeworpen op hun begrotingsbeleid. Met een hogere rente is het de vraag hoe een land als Griekenland ooit in staat is zijn schulden af te lossen.”

Centrale banken, ook in de Verenigde Staten, zullen ooit moeten, zegt hij. “Maar ze zullen dat heel, heel geleidelijk doen.” Dat is ook een van de lessen uit de vorige crisis, besluit hij: nooit zomaar te snel de rentes omhoog doen. Dat heeft de ellende destijds verhevigd.

Is de staatsschuld echt geen probleem?

Bijna 75 miljard euro zal het kabinet eind dit jaar hebben uitgetrokken voor economische noodsteun. Vermoedelijk komt de overheidsschuld daarmee uit op 61,3 procent van het bruto binnenlands product, luidt de grove schatting van minister Hoekstra.

Vanwege de lage rente zijn daar weinig zorgen over. Sommige academici stellen zelfs dat de staatsschuld gerust nog veel hoger mag. Immers, als de economie straks weer groeit, terwijl de rente zo goed als nul blijft, daalt de schuld afgezet tegen de economie vanzelf.

Dat gaat anderen dan weer te ver. “Na corona komt de economie weer vol op stoom. Dat zal uiteindelijk tot prijsstijgingen leiden, waardoor lonen kunnen stijgen en de prijzen nog weer verder omhoog gaan”, zegt hoofdeconoom Sandra Phlippen van ABN Amro. Om die inflatie in toom te houden zal de rente stijgen, en kan overheidsschuld ineens wel degelijk een probleem worden, zegt ze. “Helemaal los gaan dus is niet verstandig.”

Lees ook:

ECB drukt gigantisch veel geld bij, mag dat wel?

Spaarders en pensioenfondsen hebben veel te lijden onder het beleid van de Europese Centrale Bank die als nooit tevoren geld bijdrukt in deze crisis. Mag de bank dat wel?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden