InterviewAngeline van Dijk

De directeur Agentschap Telecom begrijpt de zorg om 5G-straling en spionage. ‘De technologie is ongrijpbaar’

Staatssecretaris Mona Keijzer van economische zaken (links) en Angeline van Dijk,  directeur-hoofdinspecteur Agentschap Telecom, maken de opbrengst bekend van de veiling van 5G-frequenties. Beeld ANP, Phil Nijhuis
Staatssecretaris Mona Keijzer van economische zaken (links) en Angeline van Dijk, directeur-hoofdinspecteur Agentschap Telecom, maken de opbrengst bekend van de veiling van 5G-frequenties.Beeld ANP, Phil Nijhuis

Ook Agentschap Telecom vindt dat de digitalisering snel gaat. Directeur Angeline van Dijk wil meer toezicht houden op clouddiensten en slimme apparaten.

Niet eerder was de technologische infrastructuur in Nederland zo’n doelwit van sabotage als in het voorjaar. De brandstichtingen bij zendmasten verspreid over het land waren ook voor Angeline van Dijk opzienbarend, in haar eerste jaar als directeur-hoofdinspecteur bij Agentschap Telecom (AT). Premier Rutte sprak in april van een gekte die moest stoppen en zei dat het een zaak van leven en dood betrof. Wat als ambulances niet meer bereikt konden worden?

“Er kwam een crisistafel in Den Haag. Wij leverden informatie aan over het type zendmast en wat de sabotage betekende voor de bereikbaarheid”, blikt Van Dijk terug op de rol van Agentschap Telecom. “Staat de mast in ruraal of stedelijk gebied? Loopt 112 gevaar? Kunnen andere masten de communicatie overnemen?” AT maakte die analyse voor maar liefst 29 incidenten. Op de vraag hoe de beveiliging van de zendmasten is verbeterd, kan Van Dijk niet ingaan. “Daar is nauwgezet naar gekeken. En daar moet ik bij laten.” Na meerdere arrestaties zijn de vernielingen gestopt.

De branden werden gelinkt aan de weerzin van sommige mensen tegen het snelle mobiele internet 5G. Vooral omdat facebookberichten het anti-5G-vuurtje opstoken. Daarbij kwamen de onzingeruchten dat 5G en corona met elkaar te maken hebben.

Angeline van Dijk, directeur-hoofdinspecteur Agentschap Telecom. Beeld Patrick Post
Angeline van Dijk, directeur-hoofdinspecteur Agentschap Telecom.Beeld Patrick Post

Veiligheid van de maximaal toegestane straling

“Wat daarachter zit, is dat de maatschappij ingrijpende technologische veranderingen meemaakt”, zegt Van Dijk. “Mensen zijn bezorgd over elektromagnetische straling. Ik begrijp dat: ik ben zelf een burger met kinderen en wil dat we gezond blijven. Maar het is ook goed om bij de feiten te blijven. Een zendmast op 100 meter afstand geeft minder straling dan het mobieltje in je hand, en je mobieltje voldoet aan de eisen.”

Agentschap Telecom meet regelmatig hoeveel straling een zendmast geeft, zegt Van Dijk. Critici wantrouwen niet zozeer die metingen, maar wel de veiligheid van de maximaal toegestane straling. “Ik sta garant voor objectieve metingen”, zegt Van Dijk. “Wat de uitkomsten betekenen voor gezondheidsrisico’s is aan het RIVM en de Gezondheidsraad, en zij zeggen dat 5G veilig is als de straling binnen de limieten blijft.”

Sinds augustus vorig jaar houdt Van Dijk zich bezig met thema’s zoals 5G en cyberveiligheid. In de zomer kon ze samen met staatssecretaris Mona Keijzer aankondigen dat de veiling voor 5G-frequenties 1,2 miljard euro heeft opgeleverd – zoveel boden KPN, T-Mobile en Vodafone. Eind vorig jaar kwam Nederland met regelgeving om de telecomsector te wapenen tegen buitenlandse techbedrijven die mogelijk spioneren voor hun overheid. Daarbij wordt vooral Huawei genoemd. De nieuwe, complexere technologie vergroot de cyberrisico’s, zeggen experts.

Van Dijk (53) was enkele jaren algemeen directeur bij Zorg van de Zaak, een netwerk van bedrijven in de arbodienstverlening en reïntegratie. Ook was ze zeven jaar divisiedirecteur Gevangeniswezen en Vreemdelingenbewaring bij de Dienst Justitiële Inrichtingen. Beveiliging, controles, straling en gezondheidszorg – in zekere zin heeft Agentschap Telecom raakvlakken met haar eerdere werk.

“Maar vergeet vooral Rijkswaterstaat niet”, zegt Van Dijk, die daar directeur communicatie, bestuurlijke zaken & vastgoed was. “Dat fijnmazige wegennetwerk waarover we nu beschikken heeft een eeuwenlange ontwikkeling achter de rug. De straten waren nog zo stil toen in 1950 de Wegenverkeerswet werd opgesteld. Ik zie wel een overeenkomst met de digitalisering en de grote veranderingen die op ons af komen.”

‘De digitale infrastructuur is vrijwel onzichtbaar en de technologie erachter ongrijpbaar’

Een verschil is er ook. “Anders dan wegen, opritten, viaducten en spoorwegen is de digitale infrastructuur vrijwel onzichtbaar. Informatie gaat door de lucht of via glasvezel in de grond. Mensen rekenen op bereik en een veilige verbinding. Maar de technologie erachter is wat ongrijpbaar.”

Ook Agentschap Telecom heeft de technologie flink zien veranderen. Vroeger kon de toezichthouder aanbellen bij de PTT of het latere KPN en een schakelkast of een computerserver inspecteren. Inmiddels gebeurt alles in de cloud. De cloud betekent eigenlijk: een andere computer in een datacenter ergens in de wereld.

Het dataverkeer is nog lastiger te volgen als gevolg van ‘virtualisatie’. Als voorbeeld kun je denken aan mobieltjes: eerst hadden die een echt toetsenbord, knopjes om op te drukken. Nu bootst de software het toetsenbord na: een berichtje typ je op het beeldscherm, op een virtueel toetsenbord. Hetzelfde is aan de hand met computerservers: software bootst een computerserver na, waardoor die niet meer gebonden is aan een fysieke computerkast. Net als een tekstbestandje is die server in z’n geheel te kopiëren naar een ander datacenter. Waar staat de informatie, en wie kan erbij, vanuit de VS of China?

‘Ook voor ons wordt het ingewikkelder’

‘Virtualisatie van telecomnetwerken’ heeft voordelen, een technicus kan sneller schakelen bij een storing. Maar tegelijkertijd zijn de risico’s en problemen dynamisch geworden, schreef het agentschap in de jaarplanning voor 2020. Risico’s kunnen bijvoorbeeld veranderen door een software-update. Hoe houdt Agentschap Telecom grip op zo’n fluïde systeem?

“Dat is ons vak”, zegt Van Dijk. “In de bedrijfsvoering duiken, zien of een partij de risico’s onderkent en de juiste maatregelen heeft getroffen, zoals een back-up-systeem voor als het misgaat. Uitvinden hoe de infrastructuur is opgebouwd en wie de onderdelen leveren. Maar inderdaad, ook voor ons wordt het ingewikkelder. Daarom hebben we fors geïnvesteerd in nieuwe menskracht, IT-specialisten en auditors. Als toezichthouder maken we zelf een verandering door.”

ICT is aan het verdwijnen als zelfstandige sector, de technologie gaat op in de samenleving. Agentschap Telecom moet zich daarom verdiepen in kunstmatige intelligentie, slimme energienetwerken en zelfrijdende auto’s. Dit jaar is het agentschap begonnen om cloudbedrijven te wijzen op hun wettelijke verplichtingen op het gebied van cybersecurity. Verder wil Agentschap Telecom eraan bijdragen dat mensen de technologische veranderingen kunnen volgen en erop kunnen vertrouwen.

Kan je ook besluiten níet mee te doen?

Is het straks nog mogelijk om gewoon niet mee te doen? Om een slimme energiemeter te weigeren en te bedanken voor een koelkast die updates nodig heeft om niet gehackt te worden? Wat was er mis met hoe het was?

Gezien de snelheid van alle ontwikkelingen lijkt dat Van Dijk onwaarschijnlijk. “We kunnen van producenten eisen dat hun apparatuur en de beveiliging deugt, en ze verbieden om standaard fabriekswachtwoorden op het apparaat te zetten. Maar weigeren lijkt me lastig. Op een gegeven moment zal iedereen moeten meebewegen. Net als in het veranderende verkeer.”

Lees ook:

Het Chinese Huawei in het hart van ons internet: is dat wel zo verstandig?

Datacenters en andere internetbedrijven maken volop gebruik van apparatuur van het omstreden Chinese bedrijf Huawei. Moeten zij op zoek naar een andere leverancier? ‘De markt verkeert in onzekerheid.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden