Personeelstekorten

De arbeidsmarkt zit muurvast, hoe los je dat op?

Personeel gezocht bij een horecazaak. De vraag naar personeel loopt hard op. Beeld ANP
Personeel gezocht bij een horecazaak. De vraag naar personeel loopt hard op.Beeld ANP

Het enorme tekort aan personeel in Nederland komt niet uit de lucht vallen. Het probleem dient zich al jaren aan; er komt steeds meer werk en de beroepsbevolking krimpt. Hoe kan dit worden opgelost?

Ingrid Weel

Structurele krapte op de arbeidsmarkt, dat zagen beleidsmakers begin deze eeuw al op ons afkomen. Door de vergrijzing zijn er minder mensen die het werk kunnen doen, en tegelijkertijd zijn er meer arbeidskrachten nodig. Sowieso in de (ouderen)zorg, maar ook in het onderwijs, de techniek, winkels, horeca, bouw, transport en ga zo maar door.

Wat kunnen we doen om ervoor te zorgen dat het werk dat er ligt ook wordt gedaan? Op die vragen proberen ministers Karien van Gennip (sociale zaken) en Carola Schouten (participatie) antwoord te geven met hun actieplan Dichterbij dan je denkt. Daarmee willen ze nog dit jaar de krapte op de arbeidsmarkt aanpakken.

De ministers kijken in eerste instantie naar de 700.000 mensen zonder baan die aangeven wel te willen werken. En naar de 500.000 mensen die al wel werken, maar graag meer uren willen maken. Er is dus nog een ‘onbenut arbeidspotentieel’ van 1,2 miljoen mensen, benadrukken zij, en we kunnen iedereen gebruiken. “Wij zien deze tijd van krapte als een uitgelezen mogelijkheid om meer werkkansen te creëren voor mensen die de afgelopen jaren niet hebben kunnen toetreden tot de ruimere arbeidsmarkt.”

Ouderen, allochtonen, uitkeringsgerechtigden

Dat is geen nieuw inzicht. Al in 2008 werd Peter Bakker, toen TNT-bestuurder, aangetrokken voor een advies hoe meer arbeidskrachten te krijgen. In zijn document Naar een toekomst die werkt beschrijft Bakker dat iedereen nodig is. Hij zag het positief in: ‘De krappe arbeidsmarkt biedt kansen om grote groepen mensen die nu niet of te beperkt meedoen, aan de slag te krijgen.’

Bakker doelde ook op de vele mensen die onvrijwillig langs de kant staan. Zoals mensen met een uitkering. ‘Zij komen nu om uiteenlopende redenen moeilijk aan het werk. Ze hebben een te lage of geen opleiding, missen arbeidsritme of hebben een arbeidshandicap. In sommige gevallen is sprake van discriminatie.’ Van de huidige doelgroep onbenut arbeidspotentieel heeft 35,6 procent een migratie-achtergrond.

Opnieuw ontzettend actueel

De veertien jaar oude analyse van Bakker is nog altijd - of eigenlijk: weer opnieuw - ontzettend actueel. Hij legde destijds al een aantal zeer concrete voorstellen voor andere wetgeving op tafel. Maar het plan kwam achteraf net op het verkeerde moment: de financiële crisis brak uit. De werkloosheid nam toe, tot een piek in 2014 van 694.000 mensen die werk zochten. Er waren toen maar 104.000 vacatures. Vooral de bouw, de industrie en de financiële dienstverlening werden zwaar getroffen.

Hoe anders is het nu. De economie krabbelde na 2014 langzaam op om tot grote hoogtes te komen in 2019. En toen sloeg het coronavirus toe. De overheid hield met steunpakketten de economie twee jaar kunstmatig op niveau, om nu weer voor hetzelfde probleem te staan als waar we in 2019 al waren aangekomen: een krappe arbeidsmarkt. Waarbij de oude voorstellen van vóór de financiële crisis weer ontzettend logisch klinken.

De deeltijdbanen

Bakker noemt ook het gevoelige punt van de vele vrouwen die weinig uren betaald werk doen. ‘Vrouwen blijven te lang werken in kleine deeltijdbanen, ook als de kinderen ouder zijn.’ En de arbeidsmarkt zit op slot voor ouderen, constateert de commissie. De opdracht is, aldus Bakker in 2008, om alles op alles te zetten om deze mensen aan het werk te krijgen.

Er is dus een forse investering nodig in de ondersteuning van mensen bij het vinden van werk. Daar geven de twee ministers van sociale zaken en participatie gehoor aan. Zij trekken 40 miljoen euro uit voor extra ondersteuning. Dat geld gaat naar onder meer naar campagnes en naar werkgevers, zodat zij mensen aannemen die extra begeleiding nodig kunnen hebben.

Rol van de werkgever

Want ook de werkgevers zijn aan zet, benadrukte Bakker al in 2008. Zij moeten ‘zich inspannen om de talenten van ouderen, vrouwen en allochtonen meer te benutten, en mensen met een lichamelijke of andere beperking kansen te bieden’. Ook wijst Bakker erop dat werkgevers meer moeten investeren in mensen, in hun carrière. Denk aan scholing, maar let ook op aantrekkelijke werktijden.

Volgende maand, in mei, lanceert het ministerie van sociale zaken het actieplan en de campagne.

Lees ook:

Er is werk genoeg, en toch komen niet alle werkzoekenden aan een baan

Wanhopig zoeken werkgevers in bijna alle sectoren naar personeel. Dat lijkt goed nieuws voor mensen die moeilijker aan een baan komen: mensen met een beperking, 50-plussers en mensen met een migratieachtergrond.

Geef iedereen werkgarantie, dat is pas echt flexibel

Een arbeidscontract zou een sociaal contract moeten zijn, met de werkgever als tussenpersoon, stelt arbeidsmarktdeskundigeTon Wilthagen voor.

Tekort aan jonge techneuten betekent gouden tijden voor spoedloodgieter Mo

Het tekort aan technische vakmensen groeit. Onbegrijpelijk, vindt loodgieter Mo Talbi, die goud geld verdient door met spoed kapotte cv-ketels, daken en leidingen te repareren.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden