Varkenspest in Azië

De Afrikaanse varkenspest is een drama voor de Filippijnse boeren, maar investeerders zien juist kansen

Een varken met symptomen van de Afrikaanse varkenspest wordt afgevoerd in Quezon City. Beeld EPA

De varkenspest betekent een drama voor de Filippijnse varkensindustrie en de keuken. De sector moet worden gemoderniseerd.

De zee heeft de verdere opmars van de Afrikaanse varkenspest niet kunnen voorkomen. Na Rusland, China en Vietnam verspreidt de ziekte zich inmiddels in de Filippijnen. Het is een drama voor de varkensindustrie en voor de Filippijnse keuken, waarin het varken een glansrol speelt.

Inmiddels zijn in de Filippijnen 36.000 dieren geruimd en de controleposten kunnen de verdere verspreiding nog niet stuiten. Getroffen handelaren proberen hun vlees soms elders te verkopen. Om die illegale handel te voorkomen en boeren te stimuleren de ziekte te melden, krijgen ze een vergoeding van 5000 pesos voor een dood varken, zo’n 87 euro.

In juli telden de Filippijnen bijna 13 miljoen varkens. Zo’n 8 miljoen daarvan worden in achtertuintjes gehouden en dus niet in professionele varkenshouderijen die vaak beter op de hygiëne letten. De varkenscrisis begon bij drie van die kleine boeren in de provincie Rizal, ten oosten van Manila.

Plotseling gingen er varkens dood. Een van de getroffen boeren bracht zijn nog levende dieren naar een andere varkensprovincie, naar Bulacan, nog voordat de overheid de varkenspest als schuldige kon aanwijzen. Zo vond het virus zijn weg, zo ontstond een crisis.

Restaurantafval

Stephen Yee kan wel verklaren waarom het virus als eerste in de provincie Rizal opdook. Varkens krijgen er het afval van de restaurants uit Manila voorgeschoteld. Hij is er zelf vertegenwoordiger geweest van Sinjin-diervoeder. “Het was niet makkelijk om daar zaken te doen. Varkenshouders kozen voor het goedkopere restaurantafval. Opkopers gingen de restaurants van Manila langs. Het past bij de aloude gewoonte om het varken in je achtertuin de keukenresten te voeren en het is goedkoper.”

Maar het versnelt ook de verspreiding van ziektes. “Zeg nee tegen restafval’, staat op het billboard achter Yee op de verkoopbeurs van landbouwproducten. Het is stil in de beursstand, want veel collega’s konden niet naar Manila komen, uit angst de ziekte te verspreiden. Het Koreaanse bedrijf Sinjin heeft een fabriek in de getroffen regio. Export van varkensvoer naar andere gebieden is verboden. De handel is ingezakt.

Verder naar het zuiden, op het eiland Cebu, hebben fastfoodketens een heel geroosterd varken in de vitrine liggen. Lechon heet het geliefde gerecht. Er staat nadrukkelijk vermeld dat de varkens niet uit het noorden komen. Klanten zijn bang voor de varkenspest, ook al kunnen mensen zelf niet ziek worden van varkenspest.

Beeld Sander Soewargana

 Varkenspest verspreidt zich over Azië

China, de grootste varkenshouder ter wereld, worstelt nog altijd hevig met de gevolgen van de Afrikaanse varkenspest, die een jaar geleden het land binnenkwam. Dit jaar krimpt de Chinese varkensstapel met 55 procent, verwacht Rabobank. Een gat dat niet met extra invoer te compenseren is. Het tempo waarin nieuwe besmettingen ontstaan, neemt wel af en China hoopt de ziekte dit jaar een halt toe te roepen. Volgens schattingen kan het wel acht tot twaalf jaar duren voordat China weer op het productieniveau van 2018 zit. De crisis heeft ook gevolgen voor de veevoederindustrie. Bijna een derde van de Chinese maïsproductie is bijvoorbeeld bestemd voor varkens en de maisprijs is er dus flink ingezakt.

Inmiddels heeft het virus zich een weg gebaand naar andere Aziatische landen, en daar zijn de omstandigheden even alarmerend als in China. Vietnam, de zesde varkensproducent ter wereld, verliest dit jaar volgens Rabobank een kwart van z’n varkensstapel. Verder zijn onder meer Laos, de Filippijnen, Oost-Timor en Zuid-Korea getroffen. Volgens de World Organization of Animal Health heeft de varkenspest ruim 50 landen bereikt.

De Afrikaanse varkenspest is dodelijk voor varkens, maar niet voor mensen. Mensen zijn wel een belangrijke factor in de verspreiding van het virus, bijvoorbeeld door onvoldoende hygiëne bij het transport van varkensvlees. De komende drie tot vijf jaar zal de varkensmarkt instabiel blijven, verwacht Rabobank.

‘Geen licht aan eind van de tunnel’

“Het is een oorlogsgebied”, zegt Vino Borromeo over de getroffen regio. Hij is de topman van PIC Filippijnen, oftewel Pig Improvement Company, dat de varkenssector in de Filippijnen wil moderniseren. “Ze vragen me: is er licht aan het eind van de tunnel? Ik weet niet eens waar de tunnel is.” Hij schat dat de varkenspest de Filippijnse varkensindustrie 300 miljard pesos kan gaan kosten, zo’n 5,3 miljard euro.

PIC is onderdeel van het Britse Genus, dat pioniert met de ‘genetische verbetering’ van dieren. Borromeo: “Als we varkens resistent kunnen maken tegen de varkenspest, kunnen we veel geld verdienen en beschermen we onze boerderijen. Het is gelukt met andere ziektes.”

PIC werkt met grote professionele boerderijen in de Filippijnen, onder meer op het eiland Cebu. Hightech en met een scherp veiligheidsprotocol. “Bij ons zijn nog geen besmettingen vastgesteld”, zegt Borromeo in zijn presentatie voor de varkensindustrie, in samenwerking met de Bank of the Philippine Islands. Deze bank verstrekt kredieten aan varkenshouders. Voorlopig maar niet, zou je denken, maar de bank zegt als partner van PIC juist kansen te zien. 

“Investeer nu in bioveiligheid. Boeren kunnen de prijzen niet controleren en hebben weinig invloed op de maatregelen van de overheid. Maar ze kunnen wel hun verdediging tegen ziektes verbeteren”, zegt Borromeo. Hij adviseert de boerderijen in het drukke Bulacan, dat varkens aan Manila levert, te verplaatsen naar geïsoleerde gebieden die geschikt zijn voor grootschalige varkenshouderij. Bulacan is nu een ophoping van boerderijen en mensen, zegt hij. 

Dure kerst 

Als gevolg van de varkenspest zal het aantal kleine boerderijen snel verminderen en zullen grootschalige varkensstallen meer dan de helft van het totaal gaan uitmaken, verwacht Borromeo. Ook in China zorgt de varkenspest voor schaalvergroting, is zijn analyse.

Van schaarste is voorlopig nog geen sprake. Er nog op dit moment nog voldoende varkensvlees in de Filippijnen. Op elke straathoek ligt een gebraden varken te glimmen. Dat komt doordat boeren op andere eilanden hun varkens alvast slachten en verkopen, zegt Borromeo. Ze willen het moment voor zijn dat de ziekte hun eiland bereikt. Dat aanbod drukt de prijzen weer. Maar als december dichterbij komt en consumenten varkensvlees gaan inslaan voor de uitbundig gevierde feestdagen, zullen de prijzen weer stijgen. Het wordt een dure kerst dit jaar.

‘Lechon’ geldt als een statussymbool en is nauw verbonden met de Filippijnse identiteit.

‘Al eeuwenlang eten wij geroosterde big aan het spit’

De Filippijnse keuken kan niet zonder varken. En net als in China wordt het hele dier opgemaakt. In de supermarkt liggen de oren en de poten in de vitrine. Voor hersenen is een wokgerecht bedacht dat vooral door armen wordt gegeten. Varkensbloed verandert in bloedsoep, dinuguan, die als een donkerbruine saus door de rijst wordt geroerd. Varkensvet gaat in het gebak. En overal waar je komt: lechon, geroosterde big aan het spit. Als hoogtepunt van een feest of als fastfood.

“Lechon is nauw verbonden met de nationale identiteit en gaat vele eeuwen terug”, zegt topkok Tatung Sarthou, die veel onderzoek heeft gedaan naar de Filippijnse keuken en zelf van het eiland Cebu komt. “Al toen de Portugese ontdekkingsreiziger Ferdinand Magellaan begin zestiende eeuw in Cebu arriveerde, en werd vermoord door de inheemse bevolking, werd dit gerecht hier bereid.”

De Spanjaarden kregen het eeuwenlang voor het zeggen in de Filippijnen. “Voor hen stond varkensvlees symbool voor het christendom. De kinderen van de lokale bevolking die voor ze werkten, moesten varkensvlees eten om te laten zien dat ze geen moslim waren. Lechon is nu een statussymbool, dat gegeten wordt tijdens fiestas, de feesten waarin samen met de priester dank wordt gezegd voor alle zegeningen. In Balayan, in de provincie Batangas, vindt jaarlijks een processie plaats met het varken als middelpunt.”

Het is een drukke tijd voor Sarthou: over een week opent zijn nieuwe restaurant in de stad Quezon, onderdeel van de Manila-metropool. Vandaag probeert hij in de keuken gerechten uit. Binnenkort begint ook weer zijn kookprogramma op nationale televisie. In Nederland is Sarthou te zien in de Netflix-serie ‘Streetfood’, waarin hij Cebu op de kaart zette. Elke regio in de Filippijnen heeft zijn eigen specialiteiten.

Dat geldt ook voor lechon. Het varken kan gevuld worden met cactusplant, fruit, bruine rijst of paella. Soms verdwijnt er een volledige kip in het varken. En Cebu staat bekend om de variant met prei en lente-ui. De varkensbuik is het populairst, volgens Sarthou: sappig en smaakvol.

Lees ook:

Haast bij vaccin tegen Afrikaanse varkenspest

De grootste dierencrisis ooit komt onze kant op, door de uiterst besmettelijke Afrikaanse varkenspest. Europa moet alles uit de kast halen, en met spoed, om varkens te beschermen, meent Frederieke Schouten, dierenarts bij Stichting Varkens in Nood.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden