Reportage Cruiseschepen

Cruiseschepen laten de kassa rinkelen in provinciesteden

Riviercruiseschip De Holland is net aangemeerd in Volendam, de passagiers gaan per fiets de omgeving verkennen. Beeld Jean-Pierre Jans

De populariteit van cruiseschepen blijft stijgen. Waar Amsterdam ze wegkijkt, zijn historische steden als Alkmaar, Hoorn en Medemblik dolblij met de komst van varende toeristen.

Kapitein Nick staat er al klaar voor, aan de Alkmaarse Kanaalkade. Zijn schip is net aangekomen. De 72 passagiers zijn er nu allemaal met de fiets op uit. Een mooie gelegenheid om De Holland uit Arnhem even van binnen te bekijken. Het schip oogt als een drijvend hotel zonder poes­pas. Het is splinternieuw. “Het is net voor 2,5 miljoen euro verbouwd”, vertelt Nick. Want de zaken gaan goed. Steden bezoeken met dit soort riviercruises is de laatste jaren flink in opkomst. In heel Europa, waar het een relatief jong fenomeen is. 

De witte rivierboten kunnen sinds 1992, toen het Main-Donau-kanaal openging, van de Noordzee tot aan de Zwarte Zee varen. Sindsdien maakt een groeiende groep toeristen een reis over het water van bijvoorbeeld Boedapest naar Amsterdam.

En als die schepen daar dan toch een paar dagen liggen, bedachten ze in Noord-Holland, waarom zou je dan niet vanuit Amsterdam tochtjes organiseren naar steden als Hoorn, Enkhuizen, Medemblik, Den Helder, Zaandam, Haarlem en Alkmaar? Zo profiteert ook de rest van de provincie mee.

Ieder jaar meer schepen

“Het zijn voornamelijk Amerikanen, Canadezen en Australiërs die zulke boottochten maken. Zij kiezen voor de combinatie van gemak en luxe. Je hoeft je koffers niet uit te pakken, terwijl het landschap aan je voorbij trekt”, zegt Monic van der Heyden, commercial manager rivercruise van Port of Amsterdam.

Om de markt voor rivier- en zeecruises aan te trekken, is in 1996 de stichting Amsterdam Cruise Port ­opgericht door de cruiseterminals van Amsterdam en IJmuiden, het Havenbedrijf plus een aantal ­Amsterdamse ondernemers. Voorlopig met succes: de meeste Noord-Hollandse steden ontvangen sinds 2010 ieder jaar meer riviercruiseschepen. 

De meeste, want juist hier in Alkmaar leggen sinds 2014 veel minder cruises aan, net als in Den Helder en Zaandam. Dat komt voor een deel door werkzaamheden aan de Wilhelminasluis in Zaandam, waardoor er een stremming is in het Noordhollands Kanaal. “Wij hebben daardoor niet kunnen meeprofiteren van de stijgende trend”, zegt Laura Bultsma, beleidsmedewerker economie van de gemeente Alkmaar.

Recordbezoek aan de kaasmarkt

“De werkzaamheden aan de Wilhelminasluis zijn op zeker moment ­helemaal stil komen te liggen. ­Inmiddels is het werk weer hervat en is de vaarroute eind 2020 weer als vanouds toegankelijk voor riviercruises.” Alkmaar kan boten tot en met 105 meter ontvangen, waar­onder veel zogeheten Bike&Boat-schepen met Europese passagiers. Langer kan niet vanwege een knik verderop in het Noordhollands ­Kanaal.

Toch dragen de 180 riviercruises per jaar volgens Bultsma bij aan de groei van het aantal toeristen dat de stad jaarlijks aan doet. De wereldberoemde, 426 jaar oude kaasmarkt boekte het afgelopen jaar een record met 177.000 bezoekers. “Maar het is niet alleen de kaasmarkt waar ze op afkomen”, weet Bultsma. “De zee, het strand, de duinen, de polder met molens en historische dorpjes als Graft-De Rijp liggen op fietsafstand. Je hebt hier Holland in het klein.”

Volgens Monic van der Heyden van Port of Amsterdam heeft de ­riviercruisetoerist aardig wat te ­besteden. “Het zijn luxe arrangementen die gemiddeld zo’n 2500 ­euro per persoon per week kosten. En gebleken is dat meer dan de helft nog een keer terug komt.” Cruise Port Amsterdam weet dat de totale, directe bestedingen van de riviercruisevaart voor deze regio op ruim 151 miljoen euro liggen in 2017.

Amsterdam zelf heeft sinds kort een meer afwerende houding ten ­opzichte van massatoerisme. Zo heft de hoofdstad hogere toeristenbelasting voor passagiers op zeecruises, waardoor verschillende rederijen met hun zeereuzen naar Rotterdam zijn uitgeweken. Bultsma: “Als de regio aantrekkelijk en gastvrij wil blijven, moet deze onrust in Amsterdam ons niet gaan raken.” 

Ze is ervan overtuigd dat de toeristen blijven komen, maar door de ­opgelopen averij bij de Wilhelminasluis wordt het nog een hele klus om Alkmaar weer op de waterkaart te zetten: “Dat moet je heel goed onder de aandacht brengen bij rederijen en cruisemaatschappijen. Het duurt een tijd voor iedereen weet dat het eind volgend jaar weer kan en Alkmaar weer in het aanbod wordt ­opgenomen.”

En het milieu dan?

Schepen varen op stookolie en zijn daarmee relatief vervuilend. Bovendien is het energieverbruik aan boord hoog, ­omdat iedereen airco en een warme douche wil en er talloze restaurants aan boord zijn.

Monic van der Heyden van Port of Amsterdam: “De riviercruisebranche werkt ook aan verlaging van de uitstoot van CO2 en stikstof. De schepen liggen voornamelijk stil wanneer ze de haven aandoen en zijn verplicht walstroom te gebruiken waar dat beschikbaar is.” Deze elektriciteit van land voorkomt dat de vervuilende dieselmotoren moeten draaien. Dit kan in Alkmaar. In Amsterdam komt zolang onduidelijk is waar een nieuwe aanlegplek komt, is voorlopig geen walstroom. 

Wel wil Passagiers Terminal Amsterdam duurzaam worden, bijvoorbeeld door te investeren in bunkeren van lng, vloeibaar aardgas. De omslag van stookolie naar schoner lng gaat niet snel. Van de honderd grote cruiseschepen die tot 2023 gebouwd worden, zijn er slechts veertien die lng krijgen – op één na allemaal van een Duitse en een Noorse rederij. Het Duitse Aida bouwt al zijn schepen van na 2000 om voor walstroom.

Lees ook:

Een record aan annuleringen voor de Amsterdamse cruiseterminal

Amsterdam wil minder cruiseschepen laten aanmeren. Dat lukt aardig: in 2018 ontving de stad 425.000 toeristen, dit jaar zijn dat er 300.000. De directeur van de cruiseterminal ziet tot zijn leedwezen miljoenen verdampen.

Cruise Port Rotterdam vaart wel bij Amsterdamse belasting

Voor het eerst overschrijdt de grootste haven van Europa de grens van honderd luxe passagiersschepen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden