Kostenstijgingen

CPB: 1,2 miljoen huishoudens kunnen in acute financiële nood komen door hoge prijzen

Kledingbank Noord-Holland in Egmond aan den Hoef. Beeld ANP
Kledingbank Noord-Holland in Egmond aan den Hoef.Beeld ANP

Het aantal mensen in acute financiële nood kan komend jaar meer dan verdubbelen tot zo’n 1,2 miljoen huishoudens als de prijzen voor energie en noodzakelijke levensmiddelen zo hoog blijven.

Esther Lammers

Tegelijkertijd heeft naar schatting 85 procent van de Nederlanders voldoende (spaar)geld achter de hand om deze forse prijsstijgingen nog wat langer op te vangen. Dat voorspelt het Centraal Planbureau (CPB) dat vandaag een stresstest presenteerde over de kosten van levensonderhoud.

Iedereen heeft last van de kostenstijgingen, maar de mensen die in acute financiële nood komen hebben zo’n laag inkomen dat ze geen buffers hebben om die op te vangen.

De groep armen was in Nederland al aardig groot. Al voor de forse prijsverhogingen konden 500.000 huishoudens hun vaste leef- en woonkosten maandelijks niet betalen. Deze groep zal komend jaar meer dan verdubbelen, verwacht het CPB. Het gaat om 9 tot 15 procent van alle huishoudens die in structurele armoede belanden.

null Beeld ANP / LocalFocus Graphics
Beeld ANP / LocalFocus Graphics

Donker scenario

Het planbureau heeft twee theoretische scenario’s uitgerekend voor hogere energie-, brandstof- en voedselprijzen. In het basisscenario stijgen de gas- en energieprijzen met 200 procent ten opzichte van januari 2021. In het ‘donkere’ scenario zijn die met 600 procent gestegen. Voor een deel zit Nederland rond het donkere scenario, zegt het CPB, al zijn de verschillen groot tussen huishoudens.

Wie voldoende spaargeld op de bank heeft staan, is langer in staat de maandelijkse lasten te betalen. Volgens het planbureau kan de helft van de huishoudens een jaar lang interen op dit spaargeld, voordat er betaalbaarheidsproblemen dreigen. Maar tussen de 190.000 en 670.000 huishoudens zijn binnen drie maanden door hun buffers heen. Zij komen in het basisscenario zo’n 75 euro per maand te kort en in het ‘donkere’ scenario zelfs 130 euro.

Specifieke groep gaat in grote nood komen

Huishoudens zullen hun uitgaven proberen aan te passen, maar dat is voor de lage inkomens bijna niet te doen, zo waarschuwt het CPB. Zij kunnen zich met hun inkomen van een minimum tot modaal al geen luxes zoals cafébezoek, een pretpark of vakantie permitteren. Ook hebben ze weinig opties om de energie-uitgaven te beperken: het isoleren en verduurzamen van woningen kost tijd.

Het planbureau concludeert uit de stresstest dat er een specifieke groep in grote nood gaat komen door de huidige crisis. Zij hebben te weinig aan de eenmalige uitkering van 800 euro om die nood te ledigen.

Of aan de tijdelijke verlaging van accijnzen, btw en belastingen op energie en brandstof. Voor de de meest kwetsbare huishoudens zal de overheid veel gerichter steun moeten gaan verlenen, want de nu genomen maatregelen zijn niet effectief en doelmatig, vindt het CPB.

Met de stresstest heeft het planbureau een theoretische berekening gemaakt van de effecten. Het planbureau zegt nadrukkelijk geen prognoses te doen over het aantal huishoudens dat komende periode daadwerkelijk in de financiële problemen komt.

Nog niet iedereen heeft te maken met hogere prijzen

Dat hangt ook af van de vraag hoelang de huidige crisis gaat duren en de prijzen zo hoog blijven. Een deel van de huishoudens heeft bijvoorbeeld een vast energiecontract en daardoor ook nog niet te maken met de verhoogde prijzen. Het maakt ook uit of iemand in een huurhuis of een koophuis woont.

Volgende week woensdag praat de Tweede Kamer met het kabinet over de Voorjaarsnota en de voornemens om in 2023 bij te springen om de koopkrachtgevolgen voor burgers opnieuw te dempen. PvdA en GroenLinks kondigden deze week al aan niet akkoord te gaan met de financiële plannen, omdat er in de huidige plannen veel te weinig steun aan gezinnen wordt gegeven die in financiële problemen raken.

Minister Kaag sluit niet uit dat het kabinet alsnog ingrijpt en met extra maatregelen komt. “Never say never”, reageerde Kaag gisteren. Maar ze waarschuwt alvast dat elke nieuwe maatregel wel betekent dat elders bezuinigd moet worden.

Lees ook:

Voor het eerst vreest Lauwrence dat hij de energierekening niet meer kan betalen

De slecht geïsoleerde woning van Lauwrence de Vries was altijd een bron van zorg. Nu de energieprijzen door het dak gaan, vreest de Emmenaar voor het eerst in de schulden te komen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden