Coronasteun

Coronasteun was prima, zeggen economen. Ermee stoppen ook

 VVD-lijsttrekker Mark Rutte en MKB-Nederland-voorzitter Jacco Vonhof tijdens een verkiezingsgesprek. Beeld ANP
VVD-lijsttrekker Mark Rutte en MKB-Nederland-voorzitter Jacco Vonhof tijdens een verkiezingsgesprek.Beeld ANP

De overheid heeft het uitstekend gedaan met haar coronasteun, zeggen economen. Dat er nu bedrijven failliet zullen gaan, hoort bij een gezonde economie.

Zelden zijn economen het zo eens als over de coronasteun van de afgelopen anderhalf jaar. De overheid heeft het ‘uitzonderlijk goed gedaan’, zegt bijvoorbeeld Sandra Phlippen, hoofdeconoom bij ABN Amro. Het is een ‘schoolvoorbeeld’ van hoe je bij zo’n crisis moet optreden, vindt ook Bas ter Weel, directeur van onderzoeksbureau SEO en hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam.

Ja, er staat ons nog wel wat te wachten nu die steun stopt, zeggen economen. Er gaan de komende tijd misschien toch bedrijven failliet. En nu de economie lijkt aan te haken bij de hoogconjunctuur van voor de crisis, lopen ook de personeelstekorten op. Dat kan zelfs tot een milde recessie leiden. “Misschien eind volgend jaar”, zegt Ter Weel.

Al met al pakte de coronasteun toch erg goed uit. Die steun moest ‘tijdig, tijdelijk en gericht’ zijn, blikt Ter Weel terug. “Tijdig was het. Er was paniek, er moest snel worden opgetreden en dat is gebeurd. Ook lukte het om de steun goed te laten terechtkomen.”

Alleen over de tijdelijkheid van de steun kunnen vragen worden gesteld, vervolgt Ter Weel. Heeft het niet te lang geduurd, is er niet ook geld besteed aan ondernemingen die sowieso niet levensvatbaar waren? “Het eerlijke antwoord op die vraag is: dat weten we nog niet. Door zo lang door te gaan zijn er misschien ook bedrijven voor omvallen behoed die wél levensvatbaar zijn.”

Dynamiek

Stoppen met het steunprogramma is onvermijdelijk, zeggen de twee. Er zullen bedrijven failliet gaan vanwege de na-ijlende pandemie of omdat ze louter op coronasteun draaiden. Dat is geen ramp, al was het maar omdat het aantal faillissementen tijdens de crisis uitzonderlijk laag was. “Bij een gezonde economie hoort dynamiek”, zegt Phlippen, “met startende ondernemingen én met faillissementen.”

Niet elk deel van de economie zal volledig herstellen, waarschuwt Phlippen, want er doen zich ook structuurveranderingen voor. “Thuiswerken zal bijvoorbeeld gevolgen hebben voor het zakelijk reisverkeer en voor de kantorenmarkt, inclusief de schoonmaak, de catering et cetera.”

Ook daarom moet de coronasteun stoppen. “Het heeft geen zin banen blijvend overeind te houden in bedrijven waar te weinig omzet wordt behaald, terwijl in andere sectoren juist een groot tekort aan personeel bestaat.”

Gas geven

Wie lessen wil trekken uit deze periode van overheidssteun, kan ook kijken naar de financiële crisis van 2009 en de jaren daarna. “Vorig jaar september al had de overheid twintig keer zoveel balanssteun gegeven als destijds tijdens de hele crisis” zegt Phlippen. “Extreem veel meer dan toen én heel snel.”

Waarom nu wel en toen niet? “Omdat de schade voor bedrijven deels werd veroorzaakt door de overheid zelf, met haar coronamaatregelen”, legt Phlippen uit. “En vooral: omdat de Europese Centrale Bank de rente laag hield en schuldpapieren opkocht, was die steun relatief goedkoop.”

Het is een lesje economie voor beginners, zegt Phlippen: als de economie krimpt, moet de overheid gas geven. “Ja, regeringen hebben vaak de neiging het tegenovergestelde te doen: de crisis bestrijden door te bezuinigen, op de rem te gaan staan, waardoor ze de crisis nog verdiepen.”

Blijft de extra schuldenlast – de coronasteun kostte de Nederlandse overheid 80 miljard euro – niet als een donkere wolk boven de economie hangen? Nee, denken de economen van ABN Amro. “Omdat die schulden ook op de langere termijn waarschijnlijk betaalbaar blijven”, zegt Phlippen. “En weeg het eens af tegen de gitzwarte wolken die zouden zijn ontstaan zonder coronasteun, met bijvoorbeeld massawerkloosheid. Zoiets werkt decennia door in de economie en dat is nu voorkomen.”

Hier houdt de eensgezindheid onder economen alweer op. Weliswaar maakt ook Phlippen een voorbehoud over het belang van een overheid die ‘gas geeft’ bij crises – “Misschien denken we over vijf jaar: dit nooit weer” – maar Ter Weel slaat toch een iets andere toon aan. “Deze keer werkte het, omdat de coronacrisis van buiten de economie kwam. Dat is iets anders dan een crisis die uit de economie zelf voortvloeit”, zegt hij. “Een grotere rol van de overheid, daar blijf ik huiverig voor.”

Lees ook:

Ook bedrijven die groeien, vangen vaak coronasteun. Schiet de steun zijn doel voorbij?

Zeker niet alle coronasteun komt terecht bij bedrijven die die echt nodig hebben. Dat beeld rijst op uit berekeningen van drie statistici.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden