Tienjaarsleningen

Coronamaatregelen jagen de rente omhoog, de ECB grijpt in

Beeld ANP

De Europese Centrale Bank maakte donderdagnacht een eind aan het snoeiharde stijgen van de rente op staatsleningen in Nederland. Toch lijken hogere rentestanden een nieuwe realiteit de komende maanden, met gevolgen voor pensioenfondsen en hypotheken.

Coronamaatregelen jagen de rente omhoog die de Nederlandse overheid moet neertellen voor het lenen van geld. De rente op tienjaarsleningen kwam gisteren voor het eerst sinds vorige zomer zelfs even ‘bij zijn positieven’, nadat die onder de nul procent was gedoken. Bij een positieve rente moet minister Wopke Hoekstra van financiën weer gewoon betalen als hij de markt op gaat voor leningen van tien jaar en langer.

Donderdagnacht greep de Europese Centrale Bank in. Met een hernieuwd opkoopprogramma wil zij de rente weer wat omlaag krijgen. Een lagere rente moet het voor bedrijven en consumenten goedkoper maken om geld te lenen, en dat is weer goed voor de economie. 

ECB-president Christine Lagarde kondigde aan dat de centrale bank voor 750 miljard euro aan obligaties gaat opkopen. Daardoor worden die obligaties weer een wat schaarser goed, wat de prijs ervan doet oplopen. Het rendement daarop, in andere woorden de effectieve rente, daalt dan juist.

Daarmee maakte Lagarde een eind aan een rentestijging die iets raketachtigs had. Dag van lancering was maandag 9 maart. Sinds die dag steeg de tienjaarsrente van min 0,67 procent naar plus 0,04 procent rond lunchtijd gisteren. Bijna driekwart procentpunt omhoog dus, waarmee maanden aan harde daling in minder dan tien dagen teniet is gedaan.

De hypotheekrente zal ook omhoog gaan

Van die rentestand hangt heel wat meer af dan de overheidsfinanciën alleen. Ze werkt door in allerlei andere hoeken van de economie. Zo daalt en stijgt de hypotheekrente doorgaans mee met de vergoeding op staatspapier, zij het met enige vertraging. Verschillende analisten en adviesbureaus voorspellen dan ook dat de hypotheekrente de komende tijd omhoog gaat.

Ook pensioenfondsen volgen de tienjaarsrente op staatsobligaties op de voet. Zij gebruiken die om uit te rekenen hoeveel vermogen ze nu in huis moeten hebben om ook over tachtig jaar nog genoeg in kas te hebben voor alle beloofde pensioenuitkeringen.

Bij een lage rente moeten ze nu méér vermogen in huis hebben om zich financieel gezond te noemen. Veel grote fondsen staan er dankzij de lage rentestanden nu zeer slecht voor. Voor hen is de rentestijging daarom erg gunstig.

Duitse steunmaatregelen, Nederland volgt

Wat gebeurde er vorige week maandag 9 maart dan precies? Hoofdeconoom Edin Mujagić van OHV Vermogensbeheer wijst naar Duitsland, waar de rente vanaf dat moment ook omhoog ging. “De Nederlandse rente volgt die van Duitsland min of meer, omdat onze economieën zo verweven zijn.”

De vraag is dus meer wat er begin vorige week in Duitsland gebeurde. De Duitse overheid kondigde toen aan alle zeilen bij te zetten om de economie nog enigszins te stutten, om haar koste wat kost te redden van het coronavirus. Afgelopen dinsdagavond volgde de Nederlandse overheid met vergaande steun.

Om die miljardensteun waar te kunnen maken, zullen de beide landen de kapitaalmarkt op moeten. Zullen ze méér gaan lenen bij investeerders in de vorm van obligaties. Doordat de overheden meer obligaties gaan uitgeven, stijgt het aanbod daarvan. Dat drukt de aanschafprijs van zo’n staatsobligatie dan weer, waardoor ze relatief meer gaan opbrengen. Lees: een hogere effectieve rente geven.

Zorgen over terugbetaling

Daarnaast stijgt de rente ook vanwege zorgen over terugbetaling. In het algemeen geldt: hoe hoger de schuldberg van iemand die geld leent, hoe groter de geldverstrekkers het risico inschatten dat er later wel eens betalingsproblemen kunnen optreden. Nog meer lenen kan altijd, maar dan wel tegen een hogere vergoeding.

“Duitsland heeft de afgelopen acht jaar niets geleend. En kondigt nu ineens aan: wij gaan zonder limieten investeren en daarvoor ook de kapitaalmarkt op. Daarmee klapt de situatie in één keer helemaal om, iets wat je gelijk terugziet in stijgende rente.”

Het is moeilijk te zeggen wanneer de rentestijging precies tot stilstand komt, zegt Mujagić. Dat gebeurt volgens hem waarschijnlijk vanzelf als overheden stoppen met grootschalige economische steunpakketten. En wanneer dát gebeurt, weet niemand. “Dat hangt af van hoe het virus zich verder verspreidt.” Op looptijden van minder dan tien jaar is de rente overigens nog steeds negatief. Doorgaans gelden er namelijk lagere rentes op kortere looptijden, omdat beleggers hun geld dan minder lang kwijt zijn.

Ook andere landen in Europa zien hun rentestanden de laatste dagen omhoogvliegen. Met name Italië, dat in één maand tijd van minder dan 1 procent doorschoot naar meer dan 2,68 procent. Gisterochtend tikte de Italiaanse tienjaarsrente zelfs bijna de 3 procent aan. Naar verluidt greep de centrale bank van het land daarna in om de stijging wat in toom te houden.

Lees ook:

Weer roerige beursdag, maar met winst op het eind

Beleggers lijken niet zeker te weten waar ze aan toe zijn na de grote koersdalingen van maandag. Soms veerden koersen op, soms stortten ze in. 

Waar gaat het heen met de economie; wordt het diep, dieper, diepst?

De coronacrisis grijpt om zich heen. Aandelenkoersen kelderen, luchtvaartmaatschappijen en hotels vrezen barre tijden. Komt er een nieuwe crisis? En hoe diep zal die zijn?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden