Crisisclausule

Consternatie over ‘oud’ plan voor flexibel loon in crisistijd

Medewerkers van PostNL voeren actie voor een betere cao. Beeld ANP
Medewerkers van PostNL voeren actie voor een betere cao.Beeld ANP

Werkgevers willen de lonen bij economische rampspoed kunnen verlagen. Dat stond vorig jaar al prominent in hun jaarplan, en nu opnieuw. Toch reageert vakbond FNV als door een wesp gestoken. Wat is hier aan de hand?

Lukas van der Storm

Ze noemen het in prikkelend jargon ‘mee-ademende arbeidsvoorwaarden’. Gaat het in een sector economisch voorspoedig? Dan moeten werknemers via een winstdeling deelgenoot worden van het succes, vinden werkgeversorganisaties AWVN, VNO-NCW en MKB Nederland. Maar dient zich een crisis van coronaproporties aan, dan moet het ook mogelijk zijn om de lonen te verlagen.

Tijdelijk en onder strikte voorwaarden, benadrukken ze daarbij. “Hier mag niet lichtzinnig mee worden omgegaan”, zo staat in de arbeidsvoorwaardennota, die de drie werkgeversclubs zondag naar buiten brachten. “Daarom willen we vastleggen onder welke voorwaarden dat kan en, waar dat kan, wat werknemers terugkrijgen in geval van een versobering.”

Nieuw is dat plan niet. Sterker nog: vorig jaar, toen de economie er een stuk slechter voor stond, prijkte zo'n ‘crisisclausule’ veel prominenter bovenaan het wensenlijstje. Dit jaar leggen werkgevers de focus meer op een thema als krapte op de arbeidsmarkt: zo willen ze het aantrekkelijker maken om meer uren te werken.

FNV juist nu erg fel

Toch is het juist de crisisclausule die vakbond FNV totaal in het verkeerde keelgat schiet. “Ronduit asociaal, symboolpolitiek en tekenend voor de verharde opstelling van werkgevers aan de cao-tafel”, reageert FNV-vicevoorzitter Zakaria Boufangacha. Hij spreekt van een ‘no-go’, een pad dat de vakbond hoe dan ook niet op wil.

Boufangacha wijst erop dat werkgevers en vakbonden juist dit jaar afspraken hebben gemaakt om iets te doen aan het grote aantal werknemers met uitzendcontracten. De FNV vreest daarbij dat de baanzekerheid, die aan de ene kant toeneemt via meer vaste contracten, aan de andere kant weer verdwijnt met het plan voor flexibele lonen. Bedrijven wentelen zo in feite hun ondernemersrisico af op de werknemers, aldus de vakbond. Bij tegenspoed kan een werkgever immers afscheid nemen van tijdelijke werknemers (bij flexwerk) of een salarisverlaging opleggen (bij flexloon).

De recente flexafspraken maken daarom dat de FNV juist nu extra fel van leer trekt tegen het werkgeversplan. Daarbij speelt zeker ook mee dat de economische omstandigheden anders zijn dan een jaar geleden. De arbeidsmarkt is ongekend krap en de inflatie hoog. Anders gezegd: goede werknemers zijn schaars en willen daarvoor beloond worden.

Ondertussen daalt hun koopkracht omdat de (energie)prijzen zo hard stijgen. Voor de vakbond zijn dat twee stevige redenen om voor substantiële loonsverhogingen te gaan. Dat werkgevers het dan over loonsverlaging bij crisis willen hebben, wekt ergernis.

Grote verschillen tussen bedrijven

Werkgevers benadrukken juist met regelmaat dat de verschillen tussen bedrijven in coronatijden groot zijn. Sommige draaien weer als een tierelier, andere worden nog altijd keihard geraakt. En dat kan ook binnen een sector verschillen: een metaalbedrijf dat installaties produceert voor culturele evenementen zal het lastig hebben, ook al gaat het in de rest van de sector goed. Het wordt juist gemakkelijker om in een cao méér loonsverhoging af te spreken als bedrijven bij rampspoed een achterdeurtje hebben, betogen zij.

Zo'n constructie met een crisisclausule zou daarbij wat de werkgevers betreft ‘gewoon’ in een cao vastgelegd kunnen worden, licht een woordvoerder van AWVN toe. In dat geval is dus één ding helder: zolang het voor de vakbond een no-go blijft, komt er geen flexibel loon.

Lees ook:

Werkgevers willen crisisclausule in cao’s: lager loon als het bedrijf slecht draait

Tijdelijk minder loon in bedrijven waar het slecht gaat. Met zo’n afspraak in de cao’s willen werkgevers de coronacrisis te lijf.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden