Rapport

‘China zet Oeigoeren in als dwangarbeiders voor grote merken als Apple en Nike’

Een Oeigoer demonstreert in oktober vorig jaar voor het Chinese consulaat in Istanbul, Turkije. Beeld REUTERS

Oeigoeren worden in China als dwangarbeiders gebruikt. Ze moeten werken in fabrieken die voor bekende merken produceren, meldt een Australische denktank. 

Vele tienduizenden Oeigoeren en andere moslims werken onder dwang in Chinese fabrieken, waar ze vaak produceren voor internationaal bekende merken. Ze staan onder bewaking, zijn beperkt in hun bewegingsvrijheid en mogen hun religie niet uitoefenen, meldt de Australische denktank Aspi in een nieuw rapport.

Aspi komt op basis van overheidsdocumenten en berichten uit Chinese lokale media tot een lijst van 27 fabrieken die voor 83 verschillende merken produceren. Daarbij zijn veel bekende namen, zoals sportmerken Adidas, Puma, Nike en The North Face, computerbedrijven als Apple, Samsung en Dell, modemerken als Gap, H&M en Zara en autoproducenten zoals  BMW en Volkswagen. In de fabrieken werken in totaal zo’n tachtigduizend Oeigoeren.

De arbeiders worden in bewaakte treinen van Xinjiang naar het oosten van China gebracht. Ze wonen in slaapzalen, worden constant gevolgd en soms willekeurig vastgezet. De Oeigoeren zijn ook kwetsbaar, omdat hun families in Xinjiang onder controle van de overheid staan. Ze moeten buiten werktijd lessen volgen in de Chinese taal en ideologie. Slaapzalen worden doorzocht en als bijvoorbeeld een koran wordt aangetroffen, moet de eigenaar terug naar een strafkamp.

Mishandeling

De gedwongen arbeid is volgens het rapport een vervolg op het harde Chinese beleid in de provincie Xinjiang, waar de meeste Oeigoeren wonen. Een groot deel van de islamitische bevolking van deze westelijke regio van China zit vast in kampen, volgens schattingen van de Verenigde Naties gaat het om meer dan een miljoen gevangenen. Oeigoeren die in de kampen hebben gezeten, maken melding van mishandeling en marteling.

Volgens Peking gaat het in Xinjiang echter om een campagne waarin de islamitische bevolking wordt behoed voor de invloed van terroristische organisaties. Bovendien zouden de Oeigoeren nieuwe vaardigheden aanleren, waarmee ze op de Chinese arbeidsmarkt terechtkunnen. China spreekt daarom van ‘educatieve kampen’ of ‘trainingscentra’. De arbeid in fabrieken zou daarbij aansluiten.

Peking ontkent de bevindingen van Aspi met kracht. “Dit rapport past gewoon in het straatje van de Amerikaanse anti-Chinese krachten die de maatregelen tegen terrorisme in Xinjiang proberen te besmeuren”, zei woordvoerder Zhao Lijian van het ministerie van buitenlandse zaken gisteren. “De studenten in de trainingscentra zijn allemaal geslaagd en hebben nu een baan dankzij de overheid. Ze leiden een gelukkig leven.”

Complexe ketens

De meeste bedrijven die in het rapport worden genoemd, reageren afhoudend. Sommige, zoals Adidas, melden dat zij geen direct contact hebben met de vermelde toeleveranciers. Dat kan te maken hebben met de complexe ketens die achter de meeste producten zitten. Volgens Apple en Volkswagen is geen van de genoemde bedrijven een directe toeleverancier. Enkele bedrijven, waaronder kledingmerk Abercrombie & Fitch, hebben hun toeleveranciers opgedragen alle banden met de fabrieken in het rapport te verbreken. 

Geen enkel merk kan volgens Aspi uitsluiten dat zijn productie op de een of andere manier afhankelijk is van de gedwongen arbeid. De organisatie spreek van een ‘tot nu toe verborgen besmetting van de wereldwijde toeleveringsketen’.

Lees ook: 

Omir Bekali zat in een strafkamp omdat hij Oeigoers is: ‘China wil ons vernietigen’

China schendt volgens de Verenigde Naties de mensenrechten op grote schaal in Xinjiang. Omir Bekali is een van de weinigen die lang in de beruchte kampen voor Oeigoeren heeft gezeten en het kan navertellen.

Chinese ambassadeur: Veel van de Nederlandse kritiek op China is niet acceptabel

Nederland handelt volop met China, maar heeft ondertussen kritiek op de mensenrechtensituatie in dat land. Die bemoeienis is ‘niet acceptabel’, zegt de Chinese ambassadeur Xu Hong.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden