InterviewAndrew Kuyk

Brexit zit Britse visindustrie in de weg, want de Britten eten hun eigen vis niet

Een viszaak in het Britse New Brighton. Beeld Hollandse Hoogte / Eyevine
Een viszaak in het Britse New Brighton.Beeld Hollandse Hoogte / Eyevine

Bleef alles maar bij het oude, zegt de Britse brancheorganisatie van grote visverwerkers. Want de visverwerkende industrie in Groot-Brittannië verwerkt nauwelijks Britse vis.

Zo verenigd is het Britse koninkrijk niet als het over vis gaat. In de brexit-onderhandelingen eist de regering van Boris Johnson zoveel mogelijk zeggenschap over Britse wateren op, mede namens 12.000 bemanningsleden van 6000 vissersboten. Maar de industrie die de vis verwerkt en klaarmaakt voor bijvoorbeeld de supermarkt, kijkt anders naar de situatie.

“Stel dat we na 1 januari alle buitenlandse schepen uit onze wateren weren, en alle vis zelf vangen. Dan hebben we daarvoor niet eens genoeg vissersboten”, zegt Andrew Kuyk als voorzitter van de UK Seafood Industry Alliance, de Britse brancheorganisatie van grote visverwerkers. “Laat staan genoeg monden om die vis te eten.”

Dat is het vreemde aan de Britse markt, zegt Kuyk, de Britten eten hun eigen vis niet. “De vis die we vangen, exporteren we. En de vis die we eten, halen we uit het buitenland. Tachtig procent van de vangst gaat naar EU-landen zoals Frankrijk, Spanje, Nederland en Duitsland. Daar is meer vraag naar haring en makreel. En twee derde van onze consumptie halen we uit Noorwegen, IJsland, de VS, Rusland en Canada. We verwerken de kabeljauw, schelvis en koolvis uit die landen in Groot-Brittannië. Net zoals de Britse vis elders wordt verwerkt.”

Er wordt dus volop gehandeld, waardoor de harde grens die na de jaarwisseling tussen de EU en het VK ontstaat, de visindustrie danig in de weg zit. Douaneformaliteiten, gezondheidscertificaten en mogelijke invoerheffingen maken de handel straks tijdrovender en de vis duurder. Kuyk: “Als uitkomst van de onderhandelingen zouden wij het liefst een situatie zien die zoveel mogelijk lijkt op de oude situatie.”

Andrew Kuyk: “We hebben niet eens genoeg vissersboten om alle vis zelf te gaan vangen.” Beeld UK SFIA
Andrew Kuyk: “We hebben niet eens genoeg vissersboten om alle vis zelf te gaan vangen.”Beeld UK SFIA

Dat de geïmporteerde vis door de brexit duurder wordt, betekent niet dat de consument zomaar andere vis gaat kopen. Eten de Britten straks haring met chips, in plaats van kabeljauw of scholvis? Kuyk gelooft er niets van. “De Britse smaak heeft zich ontwikkeld in de vorige eeuw, toen Britse trawlerschepen bij IJsland en Canada visten”, zegt Kuyk. “Het duurt decennia voordat zo’n voorkeur verandert. Verder is vis uit Azië hier populair, en ook dat zal zo blijven.”

Vis in de hoofdrol

De visverwerkende industrie is enkele malen groter dan de visvangende industrie in Groot-Brittannië. Samen zijn ze klein vergeleken bij de financiële sector. Waarom is vis zo’n belangrijk thema in de onderhandelingen met de EU, als zelfs de financiële sector geen hoofdrol lijkt te spelen?

Dat heeft te maken met emotie, politiek en geschiedenis, zegt Kuyk. “De vissers vinden dat hen onrecht is aangedaan bij de toetreding tot de EU begin jaren zeventig, ook door de toenmalige premier. Vissersfamilies herinneren zich nog altijd dat Edward Heath de financiële sector en de industrie belangrijker vond dan de vis, en die in feite weggaf aan Europa.”

In die tijd overwoog ook Noorwegen het EU-lidmaatschap, merkt Kuyk op. “Maar zij vonden het verlies van zeggenschap over de eigen visgronden een te groot offer.” De Britten gingen er wel mee akkoord dat buitenlandse vissers in Britse wateren konden komen vissen. Sindsdien ging het over quota en de vraag of die eerlijk waren.

“Nu gebeurt het tegenovergestelde: Boris Johnson vindt vis zo belangrijk, dat hij er andere zaken voor op het spel zet. Voor politici die al jaren roepen dat brexit over zeggenschap gaat – ‘Take back control’ – is de visvangst een heel zichtbaar resultaat. Een stuk gemakkelijker uit te leggen ook dan afspraken in de financiële sector. Vissers zijn hardwerkende mensen die hun leven op het spel zetten om het volk te voeden. Dan roepen bankiers toch heel andere beelden op. Natuurlijk speelt ook de trots mee van een zeevarende natie, een soeverein eilandenrijk.”

Een opzettelijk misverstand

Helemaal eerlijk is het door de Britse politiek geschetste beeld niet, vindt Kuyk. “De Britse soevereiniteit over eigen wateren na 1 januari staat vast. Die valt niet te betwisten. Toch lijkt het alsof die soevereiniteit in het geding is tijdens de onderhandelingen. Dat klopt natuurlijk niet, het is een opzettelijk gecreëerd misverstand.”

“Nu we de zeggenschap over de zee terugkrijgen, kunnen we de toegang tot de Britse wateren aan de onderhandelingstafel inzetten om iets terug te krijgen dat wij graag willen hebben. Namelijk toegang tot de Europese markt en een soepel handelsverkeer voor miljarden ponden aan goederen, waaronder de vis. Zo werken onderhandelingen: je levert allebei iets in en krijgt allebei iets terug.”

Lees ook:

Het kan na de jaarwisseling weleens onrustig worden op zee tussen Britten en Europeanen

Welk land heeft welke visrechten? Die vraag herinnert oudere vissers aan de kabeljauwoorlogen tussen Groot-Brittannië en IJsland.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden