Mensenrechten

Braziliaanse aanklager onderzoekt moderne slavernij bij Volkswagen

Bij de presentatie in 2017 van een onderzoek naar het verleden van Volkswagen in Brazilië protesteert een voormalig medewerker voor het VW-hoofdkantoor in Sao Bernardo do Campo.  Beeld Reuters
Bij de presentatie in 2017 van een onderzoek naar het verleden van Volkswagen in Brazilië protesteert een voormalig medewerker voor het VW-hoofdkantoor in Sao Bernardo do Campo.Beeld Reuters

Arbeiders op een veeboerderij van Volkswagen in Brazilië werden in het verleden op grote schaal gemarteld en uitgebuit, aldus de aanklager. De autobouwer moet in de rechtbank verschijnen.

Hans Nauta

Opnieuw wordt Volkswagen geconfronteerd met een zwarte bladzijde uit de eigen geschiedenis in Brazilië. Een openbaar aanklager in Rio de Janeiro is een zaak begonnen tegen Volkswagen vanwege ernstige mensenrechtenschendingen op een grote veeboerderij die de Duitse autobouwer in de jaren zeventig van de vorige eeuw had aangelegd bij het Amazone-gebied.

Volkswagen wordt beschuldigd van het systematisch schenden van de mensenrechten van duizenden werkers op de veeboerderij. Openbaar aanklager Rafael Garcia zegt in de Duitse krant Süddeutsche Zeitung dat werkers zeven dagen per week, meer dan tien uur per dag moesten werken. Er werd geweld tegen ze gepleegd en het was verboden om de boerderij te verlaten. Hij spreekt van moderne slavernij en mensenhandel.

Deze maand is Volkswagen officieel op de hoogte gesteld van het onderzoek. Op 14 juni moet het bedrijf verschijnen op een hoorzitting bij de arbeidsrechtbank in de hoofdstad Brasilia.

Een boerderij zo groot als Hamburg

Brazilië had een militaire dictatuur van 1964 tot 1985. Als investeerder, werkgever en bouwer van de populaire Kever had Volkswagen stevige banden met het regime. Onder politieke druk en vanwege financiële voordelen stak de autobouwer een deel van de winst in andere bedrijfstakken en bedrijven in Brazilië.

In 1974 verkreeg dochteronderneming Volkswagen Brazilië 140.000 hectare land in de deelstaat Pará. De helft moest ontbost worden, een gebied zo groot als Hamburg. Het was de bedoeling om er 110.000 runderen te houden. Behalve de veeboerderij kwam er een nieuw slachthuis in de omgeving met een capaciteit van 70.000 runderen per jaar, inclusief koelruimtes en een conservenfabriek.

Tussenpersonen, zogenoemde gatos, zorgden voor arbeiders en hielden toezicht op ze. Doordat de werkers in veel gevallen een schuld hadden bij die handelaren, konden ze niet zomaar vertrekken.

Naakt vastgebonden na een vluchtpoging

Het dossier van aanklager Garcia telt veel getuigenverklaringen, zoals van de voormalige contractwerker Pedro Valdo Pereira Vasconcelos. Hij vertelde onderzoekers dat bewakers op de boerderij revolvers, geweren en machetes droegen, schrijft Süddeutsche Zeitung.

Een werker die probeerde te ontsnappen werd geslagen en naakt vastgebonden. Een ander werd in zijn been geschoten. De vrouw van een werker werd verkracht door bewakers als straf voor zijn poging om te ontsnappen. Wie ziek was, moest toch werken.

Ook al werd het geweld gepleegd door tussenpersonen, het vond plaats op het bedrijfsterrein van Volkswagen. De autobouwer accepteerde deze vorm van moderne slavernij en had baat bij de goedkope arbeid, zegt Garcia in de Süddeutsche Zeitung. Deze krant heeft samen met de omroepen NDR en SWR uitgebreid onderzoek gedaan naar dit dossier.

Volkswagen was loyaal aan het regime

In opdracht van Volkswagen heeft de Duitse historicus Christopher Kopper, verbonden aan de universiteit van Bielefeld, onderzoek gedaan naar het verleden van het bedrijf in Brazilië. Kopper stelde in 2017 vast dat Volkswagen Brazilië loyaal was aan de Braziliaanse militaire overheid en zelfs van de dictatuur profiteerde. Doordat vakbondsrechten werden geschonden, waren de lonen laag en maakte Volkswagen flinke winst.

Raimundo Nonato is een oud-werknemer van Volkswagen. Hij protesteert bij de Volkswagen-fabriek in São Bernardo do Campo tegen de betrokkenheid van het bedrijf bij het militaire regime in het verleden. Beeld REUTERS
Raimundo Nonato is een oud-werknemer van Volkswagen. Hij protesteert bij de Volkswagen-fabriek in São Bernardo do Campo tegen de betrokkenheid van het bedrijf bij het militaire regime in het verleden.Beeld REUTERS

Volkswagen hielp de overheid om andersdenkenden en vakbondsactivisten te identificeren in de autofabriek in São Paolo. Deze werknemers werden veelal lastiggevallen en ontslagen of opgepakt door de politie. Twee jaar geleden betaalde Volkswagen omgerekend 5,5 miljoen euro aan schadevergoedingen om hiervoor spijt te betuigen.

In zijn rapport schreef Kopper ook over de veeboerderij. Het management zag de werknemers als ‘tweederangs’ en “zorgde niet voor fatsoenlijke huisvesting, sanitaire voorzieningen of medische zorg”. Volkswagen Brazilië verkocht de Rio Cristalino-boerderij in 1986.

Waarom ging Volkswagen in de landbouw?

Waarom begon Volkswagen een eigen vleesboerderij? Het bedrijf was min of meer gedwongen om mee te werken met het regime en te helpen bij de ‘ontwikkeling’ van het Amazone-gebied door het ministerie van planning. Naast de politieke druk gaven de investeringen in de boerderij het bedrijf ook een belastingvoordeel.

Daarnaast kon Volkswagen door Braziliaanse regels niet alle winsten naar Duitsland overboeken, schreef Kopper in zijn rapport. Het bedrijf moest ergens heen met het geld.

“We kunnen verzekeren dat we de mogelijke gebeurtenissen op Fazenda Rio Cristalino, waarnaar het onderzoek door de Braziliaanse onderzoeksautoriteiten verwijst, zeer serieus nemen”, zegt Volkswagen in een verklaring aan persbureau Reuters. Het bedrijf zegt niet inhoudelijk te kunnen reageren vanwege de juridische procedure in Brazilië.

Lees ook:

Volkswagen schikt voor miljoenen wegens rol in dictatuur Brazilië

Autobouwer Volkswagen was loyaal aan het Braziliaanse dictatoriale regime uit de vorige eeuw, ook toen fabrieksarbeiders werden gearresteerd en gemarteld.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden