Noodfonds

Boven de eurogroep hangt een donkere Italiaanse wolk

De Italiaanse premier Giuseppe Conte vindt de politieke onrust ‘paniekzaaierij’. Beeld Photo News

De ministers van financiën van de EU zouden woensdag een akkoord moeten bezegelen over opwaardering van het noodfonds ESM, na jarenlange onderhandelingen. Italiaanse politici schreeuwen opeens moord en brand.

Wie de illusie had dat Italië zich in Europees verband constructiever zou opstellen nu de populistische Lega-partij van Matteo Salvini niet meer in de regering zit, komt deze dagen bedrogen uit. Boven de eurogroepvergadering hangt vandaag een donkere Italiaanse wolk.

Het was de bedoeling dat de ministers van financiën in Brussel hun definitieve zegen zouden geven aan de opwaardering van het noodfonds Europees Stabiliteitsmechanisme (ESM) tot een Europese variant van het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Dat ESM-nieuwe-stijl moet meer armslag krijgen bij toekomstige bankcrises.

Het feest zou eind volgende week compleet moeten worden tijdens de eurotop van regeringsleiders. Het is lang geleden dat de EU-leiders een structurele verbetering van de eurozone konden bezegelen. Er  moet klaroengeschal klinken, ter bekroning van een jarenlang onderhandelingsproces over die ESM-hervorming.

Kabaal uit de Italiaanse oppositiebanken

Maar daar denkt Rome dus anders over. De afgelopen weken is politieke onrust ontstaan over de mogelijke nadelige gevolgen van die ESM-hervorming voor de Italiaanse economie. De anti-establishmentpartij Vijfsterrenbeweging, die sinds september een regering vormt met de centrum-linkse Democratische Partij (PD), ziet de plannen niet zitten. Maar het meeste kabaal komt van Salvini’s Lega, vanuit de oppositiebanken.

Volgens Salvini heeft premier Giuseppe Conte ‘verraad’ gepleegd aan Italië door in te stemmen met de ESM-opwaardering. De regering zou de Italiaanse (economische) ziel hebben uitgeleverd aan ‘Europa’, dat in tijden van crisis namelijk strenge eisen kan stellen aan schuldsanering en de manier waarop staatsobligaties worden verhandeld.

Daarvan kan alleen sprake zijn in uiterste nood. Want als er weer een bankencrisis komt, zoals aan het begin van dit decennium, is in de eerste plaats het in de tussentijd opgetuigde ‘Gemeenschappelijke Afwikkelingsmechanisme’ (SRM) verantwoordelijk voor financieel puinruimen.

Lage ratings van Italiaanse obligaties wakkeren zorgen aan

In het bijbehorende reservefonds zit geld dat is ingebracht door de banksector zelf, om te voorkomen dat belastingbetalers straks weer moeten opdraaien voor het overeind houden van banken. Pas als een bankencrisis zo groot wordt dat ook landen beginnen te wankelen en het SRM-geld niet toereikend is, komt het ESM in beeld. Dat kan strenge voorwaarden stellen aan leningen, zoals ook het IMF dat doet.

Gezien de torenhoge staatsschuld van Italië (na Griekenland de hoogste van de eurozone) zijn er zorgen over lagere ratings van Italiaanse obligaties, en een toenemend wantrouwen over de Italiaanse economie in het algemeen, als de ESM-hervorming eenmaal vorm krijgt.

Allemaal onnodige paniekzaaierij, zegt premier Conte. Maandag voerde hij een pittig debat met de oppositie over de beoogde goedkeuring in Brussel. Hij wreef Salvini daarbij nog eens in dat diens partij in de regering zat toen de plannen in Rome werden besproken.

Conte riep een kabinetsberaad van 27 februari in herinnering, waarbij de kwestie op tafel lag en geen van de ministers, ook niet van Lega, bezwaar maakte. Op de eurogroep van juni in Luxemburg werd vervolgens een langverwacht, voorlopig akkoord bereikt. De premier merkte op dat Salvini in zijn tijd als minister van binnenlandse zaken nou niet bepaald bekend stond om zijn nauwgezette bestudering van politieke dossiers.

Wachten op een parlementsresolutie

Voor Conte is het verzet van coalitiegenoot Vijfsterrenbeweging het lastigst. Beide regeringspartijen kwamen overeen om te wachten op de inhoud van een parlementsresolutie, die wordt verwacht op 11 december. Dat is daags voor de Europese top. Voor de eurogroep-vergadering van woensdag betekent dit waarschijnlijk dat een definitieve be­slissing uitblijft. Zo erg is dat ook weer niet, klinkt het hier en daar in Brussel. Na al die stroperige jaren kunnen er nog wel twee of drie maandjes bij.

Mogelijk verbindt Italië zijn steun aan het nieuwe ESM aan vooruitgang in een ander taai dossier dat de eurozone al een paar jaar bezighoudt, of liever gezegd: juist níet bezig houdt. Dat is het optuigen van de derde en laatste pijler van de bankenunie, een Europees garantiestelsel voor banktegoeden. Nu zijn (spaar)tegoeden tot 100.000 euro gegarandeerd via nationale systemen. Een Europees depositogarantiestelsel biedt meer zekerheid.

Jarenlang zat die discussie vast, totdat de Duitse minister van financiën Olaf Scholz (SPD) vorige maand opeens een opening bood. Duitsland gold als de grootste tegenstander van een Europese garantie, omdat het vreesde dat Duitse bankrekeninghouders zwakke zuidelijke banken zouden moeten stutten. Mogelijk bereiken de eurogroep-ministers vandaag wel een akkoord over een politieke ‘routekaart’ die de discussies over zo’n garantiestelsel de goede kant op moet sturen. 

Lees ook:
EU akkoord over begroting die geen begroting mag heten

EU-ministers van financiën schuiven de financiering van hun nieuwe ‘instrument’ op de lange baan. ‘Meer werk is nodig.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden