Omschakelen

‘Boeren uitkopen? Laat ze liever duurzaam bouwmateriaal telen’

Langs de Waal in Lent bij Nijmegen staat het grootste strogebouw van Nederland: Strowijk Iewan is een complex van 24 sociale huurwoningen van stro, leem en hout.  Beeld Koen Verheijden
Langs de Waal in Lent bij Nijmegen staat het grootste strogebouw van Nederland: Strowijk Iewan is een complex van 24 sociale huurwoningen van stro, leem en hout.Beeld Koen Verheijden

Geen koeien houden, maar vlas oogsten. Zo kunnen boeren alsnog verzekerd zijn van een mooie toekomst. Dat pleidooi komt van een groene koepel voor de bouwsector, die zelf staat te springen om biomateriaal.

Frank Straver

Perspectief. Dat woord viel – in één adem uitgesproken met ‘gebrek aan’ – mogelijk het vaakst in reactie op het stikstofplan van het kabinet, dat gestoeld is op forse krimp van de veestapel. Boze boeren missen een stip op de horizon. Bedrijven uitkopen en opdoeken, daar voelen ze niet voor – vandaar dat naar verwachting duizenden boeren woensdag in Stroe meedoen aan ‘het grootste protest ooit’ tegen het stikstofbeleid, dat bedoeld is om de kwetsbare natuur te beschermen.

“Wij zien wel een mooi toekomstbeeld voor boeren”, zegt Jan Kadijk van de Dutch Green Building Council (DGBC), een koepel die zich inzet voor milieuvriendelijke bouw. “Boeren die ervoor voelen, kunnen omschakelen van veehouderij naar akkerbouw met duurzame gewassen”, begint hij tactvol.

De innovatiemanager van DGBC spreekt van een ‘mogelijke win-win-situatie’. Omschakeling helpt boeren om, hetzij op een andere manier, door te kunnen werken op het land. “Menig boer zit er denk ik niet te wachten om uitgekocht te worden en met een smak geld te gaan rentenieren”, zegt Kadijk. Overstappen op de teelt van lisdodde, vlas, stro of wilg, daar zal een deel van de agrarische sector daarom volgens hem best voor open staan.

Minder beton en cement

En laat de bouwsector daar nu precies om staan te springen. In plaats van beton en cement, materialen die energie slurpen tijdens de productie, maakt een voorhoede in de bouw aanstalten om milieuvriendelijke materialen te gebruiken. Biobased, zoals dat in jargon heet. Dat zijn vooral snelgroeiende gewassen. Die halen CO2 uit de lucht als ze groeien en slaan de koolstof op in een gebouw.

“Bio-materialen lenen zich goed voor isolatie en afwerking”, zegt Kadijk. Houtbouw is om die reden in opmars. Dat Nederlandse boeren, die door stikstofeisen in de verdrukking raken, de hofleverancier kunnen worden voor duurzame bouw, ziet Kadijk als iets “om een beetje vrolijk van te worden”.

‘Boeren blijven boeren, bouwers blijven bouwen’ is het motto van Holland Houtland, een netwerkorganisatie die de landbouw en de bouw samen op het milieuvriendelijke spoor wil zetten. Om het idee tot wasdom te laten komen moet er nog wel een hoop gebeuren, erkent DGBC. Het beleid en de regels moeten er klaar voor worden gemaakt. Dat geldt ook voor de rekenmodellen, die metaal en steen ondanks hun hoge CO2-voetafdruk nog mild beoordelen, omdat het ooit hergebruikt kan worden.

Over de streep trekken

Verder denkt de koepel dat een ‘gegarandeerde prijs’ voor de verkoop van duurzame gewassen door de overheid geboden moet worden om boeren over de streep te trekken. Dat wil niet zeggen dat overheden de gewassen betalen, maar wel voor een deel mocht de handelsprijs onder een bepaald niveau zakken. “Dat kost veel”, voorziet Kadijk. “Maar op die manier zijn de miljarden die het Rijk nu wil besteden om boeren uit te kopen toch beter besteed?”

Ewalt Nijsink van onafhankelijk bouwbedrijf De Groene Woning, niet verbonden aan DGBC, begint ook al snel over de kansen die boeren kunnen grijpen, als ze zich gaan toeleggen op de teelt van gewassen voor de bouwsector. Dat stoot, in tegenstelling tot vee, geen stikstof uit. Bovendien laat gewassenteelt zich, in theorie, mooi combineren met natuurinclusieve landbouw. Bloemen voor insecten kunnen de akker omringen. Met diervriendelijke werkwijzen hebben vogels (en zoogdieren) meer leefgebied.

Biobased bouwen is nog een nichemarkt. Toch zetten ook grote bouwconcerns de eerste stappen. Ballast Nedam lanceerde de eerste woningen van stro. Op symposia, ook van relatief conservatievere organisaties als Bouwend Nederland en Neprom, zijn biobased materialen een geliefd onderwerp. Het past binnen de toekomstvisies voor de bouwsector, die zelf net als de landbouw zal moeten vergroenen om te kunnen voldoen aan steeds strikere milieunormen.

Hijskranen met een stekker

Dat geldt overigens ook voor de éigen stikstofuitstoot van bouwers. Weliswaar ontstaat er in de bouw ruimte voor stikstofemissie (van ronkende machines en werktuig) als de landbouw krimpt, uiteindelijk zal de bouw stikstofarm moeten worden. Want het kabinet kondigde aan dat, behalve de boeren, ook luchtvaart, industrie en de bouwsector zal moeten inbinden met stikstof.

Dat kan lukken, door hijskranen, shovels en asfaltmachines met een stekker te gebruiken. Machines op elektriciteit in plaats van fossiele brandstof werken stikstofvrij. Wel is de beschikbaarheid van e-machines en bijbehorende laadinfrastructuur schaars.

De gemeente Arnhem bewees dit jaar, middenin de stikstofcrisis, dat een elektrische bouwplaats mogelijk is. Ook andere pioniers slaagden erin om met duurzame technieken te voldoen aan het stikstofverbod en zo de stagnatie in de bouw te omzeilen. Daan Bruggink van architectenbureau Orga slaagde er ook in. Met inzet van houtbouw en elektrische voertuigen bouwde hij wildopvang Avolare, pal naast een Natura 2000-gebied. Stikstofeisen? Niet van toepassing.

Lees ook:

Hoe de overheid de boos- en bezorgdheid bij de boeren moet wegnemen

Het stikstofplan is hard aangekomen bij boeren. Velen zijn boos en bezorgd. Hoe dat is weg te nemen vraagt Trouw aan bestuurskundig onderzoeker en landbouwexpert Judith Westerink. Ruimte voor boeren om mee te denken is essentieel , zegt zij.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden