Stikstofplan

Boeren, bouwers en natuurclubs willen samen uit de stikstofimpasse komen (maar dat kost wel geld)

Landbouwminister Carola Schouten spreekt duizenden boeren toe tijdens het grote protest van 1 oktober 2019 op het Malieveld. Beeld ANP
Landbouwminister Carola Schouten spreekt duizenden boeren toe tijdens het grote protest van 1 oktober 2019 op het Malieveld.Beeld ANP

Na twee jaar stikstofcrisis weten grote organisaties als landbouwkoepel LTO Nederland, Natuurmonumenten, VNO-NCW en Bouwend Nederland elkaar voor het eerst écht te vinden. In een brief in het FD presenteren ze hun inzet voor de kabinetsformatie. Maar wat is deze samenwerking waard?

Wat staat er in het plan van deze organisaties?

“Stikstof houdt Nederland al decennia in een wurggreep”, concluderen de betrokken partijen al in de eerste zin. En daarmee willen ze nu eindelijk korte metten mee maken. De ondertekenaars van de brief willen de stikstofuitstoot sneller inperken dan het kabinet tot nu toe van plan is. In 2030 moet er een stikstofreductie van 40 procent zijn bereikt, aanzienlijk ambitieuzer dan de 26 procent in de huidige kabinetsplannen. Om dat te bereiken is wel veel geld nodig: 1,7 miljard per jaar tot aan 2030, ofwel ruim 15 miljard in totaal. Dat is bijna drie keer zo veel als het demissionaire kabinet ervoor heeft uitgetrokken.

Dat geld is vooral nodig voor een transformatie van agrarisch Nederland. Bijvoorbeeld door te investeren in innovatieve stallen. En door veehouderijen die nu vlakbij beschermde natuurgebieden zitten (vrijwillig) te verplaatsen. Ook willen de partijen geld uittrekken voor minder uitstoot van verkeer, industrie en bouw.

Belangrijk onderdeel van het pleidooi is ook dat het effect van de maatregelen goed in de gaten wordt gehouden en juridisch wordt vastgelegd. De kern van de huidige, juridische crisis is dat een nieuw bedrijf, woningbouwproject of weg er nu pas mag komen als zwart op wit staat dat dit níet tot extra stikstof in de natuur leidt. En dat is erg lastig: een groot project heeft vaak invloed op tientallen natuurgebieden, waardoor overal compensatie moet plaatsvinden. Om van dat getouwtrek af te zijn, willen de partijen een soort ‘stikstofpot’ in het leven roepen. Een deel van de harde en meetbare stikstofreductie wordt dan dus ingezet om andere projecten wél door te laten gaan.

Hoe baanbrekend zijn deze plannen?

Alle ideeën en oplossingen die de partijen noemen, zijn de afgelopen twee jaar al meermaals over tafel gegaan in allerlei stikstofoverleggen. Maar structurele oplossingen bleven tot nu toe vaak uit door de enorm gepolariseerde discussie over met name de agrarische sector. Landbouwminister Carola Schouten voerde maandenlang moeizame gesprekken met de agrarische sector. Natuurorganisaties maakten hun eigen plannen, die doorgaans veel verder gingen dan wat er nu op papier staat.

Baanbrekend zijn daarom niet zozeer de ideeën, maar vooral de partijen die de brief hebben ondertekend. Dat zijn de voormannen- en vrouwen van vijf grote maatschappelijke organisaties. LTO Nederland, de grootste belangenbehartiger voor boeren, slaat nu dus de handen ineen met Natuurmonumenten en Natuur & Milieu. Ook Bouwend Nederland schreef mee, net als werkgeversorganisatie VNO-NCW, die bijvoorbeeld ook transportondernemers vertegenwoordigt. Daarmee zijn de grootste belangen die in de stikstofcrisis meespelen wel zo'n beetje afgedekt.

Hoe kan het dat partijen elkaar nu wél weten te vinden?

Natuurlijk omdat de vijf organisaties de noodzaak voelen iets te doen. Natuurmonumenten ziet de gevolgen van te veel stikstof in zijn gebieden. LTO Nederland baalt van het negatieve sentiment rondom én binnen de agrarische sector. Bouwend Nederland zit nog steeds met projecten die niet door kunnen gaan omdat er geen stikstofruimte is. Maar wat daarbij zeker ook meespeelt, is dat de partijen ook een duidelijk gezamenlijk belang hebben. Bij de kabinetsformatie wordt in feite een groot deel van het geld voor de komende vier jaar verdeeld. Álle partijen hebben belang bij veel geld en een hoge prioriteit voor de oplossing van het stikstofprobleem. Overigens zijn de partijen ervan overtuigd dat die 15 miljard uiteindelijk een goede investering blijkt te zijn: ‘de kosten van niets doen zijn op de lange termijn vele malen hoger dan de door ons voorgestelde aanpak.’

Hoe groot is het draagvlak voor dit plan buiten de ondertekenaars van deze brief?

Dat is nu misschien wel de interessantste vraag, met name bij de boerenbelangenclubs enerzijds en natuur- en milieupartijen anderzijds. Voorheen lukte het nauwelijks om beide maatschappelijke stromen bij elkaar te brengen. Dat had zeker ook te maken met onderlinge verdeeldheid. Binnen de agrarische sector kampt het van oorsprong machtige LTO al langer met een langzaam afkalvende achterban. Rondom boerenprotesten kregen nieuwe, radicale, clubs als Farmers Defence Force (FDF) de wind in de zeilen. Zij trokken daarmee ook gevestigde partijen als LTO een stuk mee de loopgraven in.

FDF publiceerde maandag al een woedende reactie op de aankomende brief vol verwijten aan het adres van LTO. “Deze organisaties hebben geen enkele affiniteit met onze sector. Voor hen geldt slechts eigen belang en hún verdienmodel. Pijnlijk duidelijk is hoe klein het draagvlak voor LTO nog is als vertegenwoordiger van de landbouwsector.”

Aan de natuur- en milieukant is eenzelfde patroon zichtbaar. Zo was het milieuclub MOB die via de rechter het Nederlandse stikstofbeleid van tafel kreeg: het feitelijke begin van de stikstofimpasse die twee jaar geleden ontstond. MOB, Milieudefensie en Greenpeace laten in een gezamenlijke reactie ook al weinig van de plannen heel. “Dit doet bij lange na niet genoeg om verdere verslechtering van de meest kwetsbare natuur te voorkomen", schrijven de twee organisaties in een eerste reactie. “Ecologische onderbouwing ontbreekt en het is een slap compromis om de vergunningverlening op gang te krijgen. De natuur is opnieuw de dupe.”

De plannen gaan weliswaar verder dan wat het kabinet nu voor ogen heeft, maar nog zeker niet zo ver als het rapport dat de commissie-Remkes vorig jaar uitbracht. Bovendien gaat de brief uit van een vrijwillige opkoopregeling voor boeren rondom natuurgebieden. Terwijl de overtuiging bij natuurclubs – en linkse partijen – doorgaans is dat gedwongen verplaatsing als stok achter de deur óók nodig is.

Het is daarom niet alleen interessant wat deze brief aan de formatietafel teweeg brengt. De gevolgen voor het maatschappelijk debat kunnen zeker zo belangrijk zijn.

Lees ook:

Carola Schouten over de nieuwe stikstofwet: ‘Deze wet is goed voor het land’

Haar nieuwe stikstofwet is nodig en goed voor het land, zegt minister Schouten.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden