Landbouw

Boer zoekt boer: wie wil er nog een boerderij overnemen?

Koeien op stal bij een melkveehouder in Reeuwijk.  Beeld ANP
Koeien op stal bij een melkveehouder in Reeuwijk.Beeld ANP

Het leven van een boer is er niet makkelijker op geworden. Dat maakt het vinden van een opvolger voor de boerderij nog moeilijker dan het al was.

Voor boeren die met hun bedrijf stoppen, wordt het hoe langer hoe moeilijker om een opvolger te vinden. Meer dan de helft (59 procent) van de Nederlandse boerderijen met een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder had in 2020 geen opvolger, becijfert het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) aan de hand van voorlopige cijfers van de Landbouwtelling 2020. Het probleem doet zich het meeste voelen bij kleine en zeer kleine boerenbedrijven. Hoe groter de omvang van een agrarisch bedrijf, zo constateert het CBS, hoe groter de kans dat een andere boer de onderneming voortzet.

In 2020 telde Nederland ruim 52.000 landbouwbedrijven, waarvan ruim de helft met een bedrijfshoofd van 55 jaar of ouder. Ongeveer 11.000 van deze bedrijven heeft een opvolger. Maar bij 16.000 land- en tuinbouwbedrijven is die er niet. Voor melkveebedrijven en geitenhouderijen is vrij veel belangstelling. Wie schapen houdt heeft het grootste opvolg-probleem. Slecht 19 procent van hen vindt een plaatsvervanger.

Heel zuur

“Die cijfers verbazen mij niet, maar ik blijf ze heel zuur vinden”, zegt Eke Folkerts, bestuurder van Het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK). Als portefeuillehouder ‘bedrijfsovername’ constateert ze dat de expeditie ‘boer zoekt boer’ voor veel agrariërs die hun bedrijf willen overdragen een frustrerende zoektocht is: “Het is heftig om keer op keer te zien dat het niet lukt”.

De moeilijkheid om een ondernemer te vinden die de boerderij voortzet speelt al jaren. In 2016 voorspelde het CBS dat tot 2026 ruim 15.000 boerderijen zouden verdwijnen. Ook toen al hadden grote boerenbedrijven veel meer kans om een opvolger te vinden, hoewel daar de animo ook al voor slonk. Sinds 2016 zijn er zo’n 3000 agrarische bedrijven verdwenen. Het gaat Folkerts aan het hart: “Boerderijen zijn de ruggengraat van het platteland”.

Kip-eiverhaal

Dat de omvang van een agrarisch bedrijf een rol speelt bij de interesse van overname-kandidaten is volgens Folkerts een ‘kip- en eiverhaal’: “Wij zien dat boeren die weten dat er geen opvolger klaarstaat niet meer investeren, hun bedrijf niet verder ontwikkelen. Een te klein bedrijf is niet rendabel. De vraag is alleen: Zijn die boerderijen klein omdat er geen opvolger is of hebben ze geen opvolger omdat ze klein zijn?”

Van de grote bedrijven met een bedrijfshoofd dat 55 jaar of ouder is had 70 procent in 2020 een bedrijfsopvolger. Bij middelgrote bedrijven wordt dat percentage al minder; daar vindt de helft iemand die de zaak overneemt. Kleine bedrijven staan achteraan de rij als het gaat om overnames. Maar 29 procent van de kleine boerderijen vindt een opvolger. Bij de allerkleinsten ligt dat percentage nog 11 procent lager.

Aanzien beroep onder druk

De oorzaken? De overheid en een deel van de maatschappij dringen erop aan de veestapel te verkleinen. Wie wil (blijven) boeren dient aan veel regels te voldoen. Dat vergt investeringen die het bedrijfsresultaat drukken. Het aanzien van het ambacht staat onder druk. Voor bezorgde burgers en natuur- en milieuorganisaties is de boer regelmatig de boosdoener. Folkerts: “Die ontwikkeling baart mij het meeste zorgen. Dat boeren het door omstandigheden niet meer trekken. Dat ouders tegen hun kinderen zeggen: Doe het maar niet, zoek maar een andere baan.”

Met speciale boer zoekt boer-programma’s probeert het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt iets aan het probleem te doen. “Er zijn genoeg mensen die graag boer willen worden, maar die vertrekken vaak naar het buitenland. Het zijn moeizame trajecten maar het kan wel.”

Lees ook:

Boerenopvolging als de kinderen niet willen: ‘Het is een oefening in vertrouwen en loslaten’

Een boerderij gaat vaak over van ouder op kind, maar wat als de zoon of dochter daar niet op zit te wachten?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden