InterviewBert van Wee

Blijvend minder druk in trein en bus? Onwaarschijnlijk. ‘Stevig bezuinigen lijkt me dus niet verstandig’

Het openbaar vervoer is er vanaf 1 juli ook weer voor niet-noodzakelijke reizen. Het aantal passagiers is echter nog lang niet terug op het oude niveau.Beeld ANP

Goede kans dat de reizigers na de coronacrisis terugkomen in trein en bus. Dus nu stevig bezuinigen op het openbaar vervoer om de crisis te overleven? Niet verstandig, zegt hoogleraar Bert van Wee. Daarmee jaag je reizigers écht weg.

Er is een ontslaggolf op komst in het openbaar vervoer. De NS kondigden al aan 2300 banen te schrappen en volgens branche-organisatie OV-NL staan ook elders duizenden banen op de tocht. Het kabinet steunt de ov-bedrijven weliswaar met 1,5 miljard euro om de verliezen tot het eind van dit jaar te dekken. Maar die verwachten niet dat de reizigersaantallen tegen die tijd al op het niveau van voor de coronacrisis zitten.

Als dat niveau ooit weer gehaald wordt. Het Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid (Kim) voorspelde vorige week dat tussen de 3 en 15 procent van de treinreizigers niet meer terugkomt en dat bus, tram en metro moeten rekenen op 1 tot 27 procent verlies. Geen al te precieze voorspellingen. Bert van Wee, hoogleraar transportbeleid aan de TU Delft, waarschuwt dan ook voor al te drieste ingrepen in het openbaar vervoer.

Wat kunnen we verwachten als het gaat om de terugkeer van reizigers?

“De hoofdboodschap uit de wetenschappelijke literatuur is: dat is onzeker. Wetenschappers zijn het erover eens dat onderzoeken als dat van het Kim vooral iets zeggen over de factoren die maken dat mensen het openbaar vervoer nemen, maar dat het heel moeilijk is om de omvang van de markt goed te voorspellen.”

“Er zijn geen aanwijzingen voor blijvende substantiële veranderingen in reisgedrag. Ingrijpende gebeurtenissen zoals de oliecrisis in 1973 en de aanslagen op de Twin Towers zorgden voor hoogstens een rimpeling, de langetermijneffecten ervan bleven beperkt. In China reizen mensen na het opheffen van de lockdown zelfs meer per trein.”

Alles komt dus goed voor het openbaar vervoer?

“Zo ver wil ik niet gaan. Want als tijdens zo’n crisis ook de attitudes van mensen veranderen, kan dat wel blijvende gevolgen hebben. Als iedereen nu heeft ontdekt dat college geven of volgen via een videoverbinding heel goed kan, stappen er straks minder studenten in de trein.

“Reisgedrag is in hoge mate gewoontegedrag, en het kost meestal tijd om gewoontes te doorbreken. Maar de lockdown heeft lang genoeg geduurd om nieuwe reisgewoontes te ontwikkelen. Een langetermijneffect is dus ook weer niet uit te sluiten.

“Maar in de wetenschap kennen ook we de ‘theorie van de constante reistijdbudgetten’. Die houdt in dat mensen altijd en overal gemiddeld zo’n 60 tot 75 minuten aan reizen besteden. Dus als mensen met een vijfdaagse werkweek na de coronacrisis besluiten om voortaan één dag per week thuis te werken, zorgt dat niet voor een afname van 20 procent van de reistijd. Want ze passen dan hun gedrag aan. Ze aanvaarden een baan op een plek verder van huis, of ze gaan ’s avonds op bezoek bij vrienden die een eind verderop wonen.

“Niet iedereen doet dat, op individueel niveau geldt die theorie niet, maar voor grote groepen – alle Nederlanders – gaat die wel op. Daarom wantrouw ik elk scenario waarin een substantiële afname in het reistijd wordt voorspeld.”

Is het dan wel verstandig om nu fors te bezuinigen in het openbaar vervoer?

“Op korte termijn hebben de ov-bedrijven een probleem: ze hebben veel minder inkomsten. En wat de lange termijn betreft, ik kan me voorstellen dat je nu even geen beslissing neemt over investeringen in de infrastructuur voor na 2030. Maar nu stevig ingrijpen, nee, dat lijkt me niet verstandig.”

En als het gaat om de dienstregeling: minder treinen en bussen?

“Dat verschilt per lijn. Op lijnen waar de bussen af en aan rijden, maakt het niet veel uit als er per uur eentje minder langskomt. Dan blijven de reizigers die van die lijn gebruik willen maken wel komen. Maar als je een bus die één keer per half uur rijdt voortaan één keer per uur laat vertrekken, verlies je reizigers. Dat is op het platteland al vaak gebeurd.”

Komen die reizigers terug als het openbaar vervoer in betere tijden weer vaker rijdt?

“Nee, niet per se. Die hebben intussen hun gedrag aangepast. Ze zijn dichter bij hun werk gaan wonen. Of heel simpel, ze hebben een extra auto gekocht. En als je die voor de deur hebt staan, ga je die gebruiken, ook als de bus weer vaker rijdt. Zo’n ingreep in de dienstregeling heeft effecten die vele jaren aanhouden. Ik zou er nu, midden in de crisis, dus heel voorzichtig mee zijn.”

Lees ook:

Het kabinet trekt anderhalf miljard uit om het openbaar vervoer overeind te houden

Het kabinet trekt anderhalf miljard euro uit om het openbaar vervoer overeind te houden. De vervoersbedrijven zijn hard geraakt door de coronacrisis.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden