InterviewLinda Scott

Bijna geen enkele Nederlandse vrouw bezit land. Hoe raar is dat?

Beeld Webb Chappell

Vrouwen zijn goed voor de helft van de wereldeconomie. Hoog tijd dat ze hun economische rechten opeisen, zegt de Amerikaanse wetenschapper Linda Scott in haar boek De XX-economie

Landbouwgrond is in Nederland in bezit van mannen. Hoe vreemd is dat? Niet zo vreemd, kun je denken, want boeren zijn vaak mannen en als ze een vrouw hebben, werkt het echtpaar meestal samen op het boerenbedrijf. De Amerikaanse wetenschapper en schrijver Linda Scott, emeritus-hoogleraar ondernemerschap en innovatie aan de Universiteit van ­Oxford, ziet dat anders. Scott doet al jaren onderzoek naar vrouwen en economie. Ze pakt de cijfers erbij ­tijdens het videogesprek.

“In Nederland is 6 procent van de landbezitters vrouw”, zegt ze. “Internationaal gezien is dat erg weinig. Ik zie dat er maar tien landen in de wereld zijn met een lager percentage. Dat zijn bijna allemaal moslimlanden waar het vrouwen verboden was, en soms nog altijd is, om land te erven bij het overlijden van hun man of ­vader.”

De cijfers komen van de Fao, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties. Inderdaad, in de ranglijst van 104 landen vormen Algerije, Bangladesh, Egypte, Fiji, Guinee, Iran, Jordanië, Mali, Marokko en Saudi-Arabië de achterhoede. Dan komt Nederland.

Linda Scott (68) is expert op het gebied van de economische ontwikkeling van vrouwen. Ze is emeritus-hoogleraar ondernemerschap en innovatie aan de Universiteit van Oxford. Haar werk verschijnt onder meer in The Economist, The Guardian en The New York Times. Scott heeft een ­wetenschappelijke achtergrond in marketing, communicatie en vrouwen­studies. Ze werkte vooral in de VS, waar ze vandaan komt, en in Groot-Brittannië, maar deed ook veel onderzoek in Azië en Afrika. Ze werkte daar samen met multinationals zoals Walmart en Procter & Gamble en met ontwikkelingsorganisaties.

Dankzij een reeks juridische hervormingen sinds de negentiende eeuw hebben vrouwen in ontwikkelde ­landen eigendomsrechten gekregen, schrijft Scott in haar boek De XX economie: Waarom vrouwen meer macht moeten krijgen. Toch is maar 16 procent van de grondbezitters in ontwikkelde landen vrouw. Wereldwijd ligt dat 2 procent hoger.

Pas in 1956 kwam in Nederland een eind aan de ­wettelijk vastgelegde handelingsonbekwaamheid van gehuwde vrouwen. Tot die tijd kon een getrouwde ­ ­boerendochter geen eigenaar worden van de familieboerderij die haar vader naliet. De erfenis ging naar haar man. De eeuwenlange achterstelling van vrouwen zie je terug in de cijfers die Scott tevoorschijn haalt.

Een schokkend mannenmonopolie op geld en macht

Goed, vrouwen bezitten weinig landbouwgrond in ­Nederland. Maar is dat een probleem als die vrouwen dat zelf niet erg vinden? “Grond is de belangrijkste bron van menselijke rijkdom”, zegt Scott daarop. “Land biedt voedselzekerheid en je kunt ermee naar de bank om een lening te krijgen. Grondbezit biedt status en tal van ­mogelijkheden.

“Het is ons aangeleerd om naar kapitaal te kijken in relatie tot sociale klasse. Maar het is even valide om na te denken over kapitaal en gender. Dat mannen zich wereldwijd ruim 80 procent van de landbouwgrond hebben toegeëigend, staat voor een schokkend monopolie op geld en macht. Dat bestaat al duizenden jaren en heeft een veel groter effect dan veel mensen vermoeden.”

“Accepteer nooit iets omdat het gewoon is”, zegt ze over het landbezit in Nederland. “Zeg je ook tegen de Black Lives Matter-beweging dat ze moeten accepteren wat normaal is? Natuurlijk niet. Maar het als over ­vrouwen gaat, zeggen mensen al snel dat het niet zo erg en dus onbelangrijk is.”

De XX economie, een verwijzing naar de vrouwelijke chromosomen, zet op een rij wat de maatschappelijke en economische schade is van de onderdrukking van vrouwen. Haar Duitse uitgever koos voor een andere titel, Das weibliche Kapital, met een knipoog naar Karl Marx. Zoals Marx opkwam voor arbeiders, zo schrijft Scott dat vrouwen zich moeten bevrijden van econo­mische obstakels op het gebied van werk, salaris, ­krediet en kapitaal. En van culturele barrières, zoals ­beperkte bewegings­vrijheid, kwetsbaarheid door zwangerschap en moederschap, de altijd aanwezige dreiging van ­geweld. Scotts boek laat zien hoe alledaagse situaties voortkomen uit een verleden vol ongelijkheid. En ze vindt het tijd voor actie.

Beeld Webb Chappell

Scotts opvattingen komen deels voort uit haar ­onderzoeksreizen naar Afrika en Azië. Ze schrijft over het effect van de beschikbaarheid van maandverband op de schoolcarrière van meisjes. In Oeganda zag ze hoe plattelandsvrouwen geen toegang krijgen tot de markt, een mannenwereldje. Dichterbij huis probeert Scott de vrouwenhaat aan de financiële opleidingen in de VS te verklaren. Ook verdiept ze zich in historische ­periodes, van de Inca’s tot het Europese erfrecht na de Middel­eeuwen.

En door die brede blik is ze overeenkomsten gaan zien tussen weduwes in Oost-Afrika die geen land mogen erven en boerinnen in Nederland.

En die verwijzing naar Black Lives Matter kwam ­zojuist niet uit de lucht vallen. Scott, die opgroeide en studeerde in Texas, beschrijft in haar boek hoe de ­Amerikaanse strijd voor vrouwenrechten in de vorige eeuw vervlochten raakte met de Afro-Amerikaanse ­burgerrechtenbeweging. In het kielzog ervan kwam de wet­geving voor vrouwen. In 1963, het jaar van Martin Luther Kings beroemde mars naar Washington, werden werkgevers verplicht om vrouwen evenveel te betalen voor hetzelfde werk. Een jaar na die wet op de gelijke betaling, maakte de revolutionaire wet op de burgerrechten een einde aan raciale segregatie en discriminatie op basis van ras, kleur, religie en geslacht.

“Uit zulke wetten sprak de erkenning dat witte mannen, de dominante groep in het land, verantwoordelijk waren voor discriminatie en daarvan profiteerden”, zegt Scott. “Die verbondenheid met de burgerrechten voor Afro-Amerikanen heeft de vrouwenzaak in de VS sterker gemaakt. Er werd erkend dat vrouwen op achterstand stonden en de wetgeving moest die historische ­ongelijkheid herstellen. In andere landen, zoals Groot-Brittannië, was de urgentie minder groot en bleef de vrouwenstrijd abstracter.”

Vrouwen zijn geen belangengroep, besloot de hoogste rechter

“Enkele decennia ging het goed in de VS. Vrouwen kwamen meer aan het werk en stapten naar de rechter om gelijke behandeling af te dwingen. Maar na 2000 vlakte de arbeidsparticipatie van vrouwen af en daalde zelfs. Een van de redenen is dat rechters conservatiever zijn geworden.”

Het Hooggerechtshof gaf de doorslag in het grootste seksediscriminatieproces uit de Amerikaanse geschiedenis, zegt Scott. “Vrouwen voerden hun rechtszaak voor gelijke betaling vaak in grote groepen: de zoge­heten class action suits. In 2001 begonnen 1,6 miljoen vrouwen zo’n groepsproces tegen Walmart. Ze voelden zich ­achtergesteld door de winkelketen en eisten schadevergoeding. Bij de lagere rechters kregen de vrouwen gelijk, maar het Hooggerechtshof vernietigde de vonnissen. In het arrest van 2011 besloot het Hof dat vrouwen geen belangengroep zijn.”

“Afro-Amerikanen kunnen wel als groep naar de rechter, want zij delen volgens het Hof een tragische ­geschiedenis. Maar volgens de rechters is dat voor ­vrouwen niet het geval.” Dat vrouwen geen gedeelde ­geschiedenis hebben van onderdrukking en achterstelling weerspreekt Scott in haar boek. Ze noemt de rechters onwetend. “Deze uitspraak was een grote stap in de ­verkeerde richting. Als massarechtszaken niet meer kunnen, staat elke vrouw er alleen voor.”

Scott vergelijkt vrouwen ook met Afro-Amerikaanse mannen als ze tekeergaat tegen economen die willen aantonen dat er geen loonkloof bestaat. Dat vrouwen minder verdienen dan mannen staat vast. In Nederland is dat verschil volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek 18 procent. Evenveel als in de VS.

“Ter verklaring van die loonkloof zeggen vrijemarkteconomen dat vrouwen nu eenmaal parttime of vanuit huis werken. Ze kiezen voor andere sectoren dan mannen, zorg en onderwijs, en doen dus ‘vrouwenwerk’. Als vrouwen dezelfde keuzes maakten als mannen, ­zouden ze veel meer verdienen, is de opvatting.”

Ook in Nederland rekent het CBS met zo’n ‘gecorrigeerd ­beloningsverschil’. “Als mannen en vrouwen in ­gelijke posities verkeren”, schreef werkgeversorganisatie VNO-NCW hierover, “verdienen vrouwen in het ­bedrijfsleven 7 procent minder dan mannen.” Nog ­aanzienlijk, maar al minder dan die 18 procent.

‘Problemen moet je niet met statistieken laten verdwijnen’

Als mannen in vrouwen in gelijke posities verkeren? Dat is juist het punt, zegt Scott. Mannen en vrouwen verkeren niet in gelijke posities. “Ook Afro-Amerikaanse mannen krijgen minder betaald dan witte mannen. Als je hun loongegevens corrigeert voor variabelen zoals een woonadres in een achterstandsbuurt of een strafblad, lijkt het alsof zwarte en witte mannen hetzelfde ­ver­dienen en racisme niet bestaat. Maar die weggestreepte variabelen zijn juist een uiting of een gevolg van rassendiscriminatie. Die mag je niet weglaten.”

Dat geldt net zo goed voor de ‘moederschapsboete’, zegt Scott, het feit dat vrouwen minder carrière maken als ze een kind krijgen. Of dat ze geweerd worden uit ­typische mannenberoepen, weggepest zelfs. “Die problemen moet je niet met statistiek laten verdwijnen.”

Nog even terug naar die Amerikaanse wet voor ­gelijke beloning uit 1963. “Een andere verslechtering is dat veel Amerikaanse bedrijven de wetgeving nu om­zeilen. De helft van de Amerikanen heeft een arbeidscontract waarin staat dat je geen rechtszaak mag beginnen over je loon. Een conflict moet je voorleggen aan een door de werkgever aangewezen arbiter. ­Logisch dat bedrijven dat willen: wat binnenskamers blijft, hoeven ze niet op te lossen. In feite doen veel vrouwen zo afstand van het recht op gelijk loon. Het Hooggerechtshof heeft in 2018 bepaald dat zulke ­contracten niet ongrondwettig zijn.”

Alle reden om bang te worden na het zien van ‘The Handsmaid’s Tale’ 

Deze ontwikkelingen laten zien dat verworven­heden niet per se blijvend zijn, waarschuwt Scott. Ook in de geschiedenis zijn eigendomsrechten van vrouwen weer teruggedraaid, zoals in China, Turkije of na de Franse Revolutie. Ze verwijst naar de dystopische tv-serie ‘The Handmaid’s Tale’, gebaseerd op de roman van Margaret Atwood, waarin vrouwen zowel hun economische rechten als hun reproductierechten worden afgenomen. ‘Wie The Handmaid’s Tale kijkt en bang wordt dat vrouwenrechten van de ene op de andere dag radicaal kunnen worden teruggedraaid, heeft daar alle reden voor’, zo schrijft ze het in het boek.

“Ik had die passage nog scherper kunnen aanzetten”, zegt Scott. “Want ook de opmars van het populisme is zorgwekkend. In de Verenigde Staten, Brazilië, ­Polen of Hongarije kiezen politici voor traditionele ­familiewaarden. Conservatieven zien vrouwen het liefst achter het ­aanrecht. Als werkende vrouwen daaraan gehoor geven, ­verliest Amerika in één klap 40 procent van het bruto binnenlands product. Beseffen die politici dat niet?”

“Verder betalen vrouwen veel belasting en stemmen ze vaker dan mannen. Ze vormen de grootste belangengroep van Amerika. Elke andere belangengroep eist iets terug voor politieke steun en ook vrouwen ­moeten dat gaan doen. Het is tijd om met de vuist op ­tafel te slaan.”

Gebruik dat ene waar je de macht over hebt: het huishoudgeld

Moeten er demonstraties komen, zoals voor Black Lives Matter? Moeten boerinnen met de tractor de snelweg op, richting Malieveld? Scott stelt in haar boek een economisch protest voor. Een Kerstmis-staking.

“Stel je voor dat in alle landen waar Kerstmis wordt gevierd, alle vrouwen besluiten om er 20 procent minder aan te besteden dan vorig jaar. Ze beloven om dat net ­zolang vol te houden totdat de loonkloof tussen mannen en vrouwen is gedicht. Er komen T-shirts, ­buttons en een hashtag. Winkeliers, producenten en economen doen het in hun broek.”

Vrouwen kunnen het beste protesteren in de winkelstraat. “Laat ze dat ene deel van de wereldeconomie gebruiken waarin zij de macht hebben om veranderingen door te drukken. Het huishoudgeld.”

Linda Scott
De XX economie. Waarom vrouwen meer macht moeten krijgen 
Thomas Rap; 401 blz. €24,99

Lees ook: 

Vijftig jaar na Dolle Mina: bij een ziek kind wordt nog altijd de moeder gebeld 

Ruim een halve eeuw geleden werden de Dolle Mina’s opgericht, waarmee de tweede feministische golf op stoom kwam. Hoe is het vrouwen sindsdien vergaan?

Hoe relevant is Simone de Beauvoir nog? 

Is het denken van de Franse filosoof Simone de Beauvoir nog relevant, zeventig jaar na de publicatie van De tweede sekse? Vier schrijvers vertellen over de invloed die het denken van De Beauvoir op hun leven heeft gehad.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden