Nieuws Economie

Bij Amerikaanse bedrijven staan aandeelhouders niet langer op de eerste plek

Het gebouw van de Bank of America Plaza in Los Angeles, een van de bedrijven die een handtekening zette onder de verklaring. Beeld AP

Waartoe is een bedrijf op aarde? Wat is het doel van een bedrijf? Jarenlang was het antwoord op die vragen in de VS eenvoudig: een bedrijf is er om zijn aandeelhouders zo goed mogelijk te bedienen. Maar dat doel is, zo lijkt het, niet langer heilig. 

Deze week kwam de Business Roundtable, een Amerikaanse club van 193 bestuursvoorzitters van grote concerns, met een opvallende verklaring. Bedrijven moeten, zo stelt de Roundtable, oog hebben voor hun klanten, hun werknemers, hun leveranciers, ‘gemeenschappen’ en hun aandeelhouders. Niet langer staan de aandeelhouders voorop, zo proclameren 181 van de 193 leden van de Roundtable in hun intentieverklaring die in de VS en in internationale zakenkranten veel aandacht heeft gekregen.

De 181 bedrijven stellen verder dat zij investeren in hun personeel, dat ze werknemers scholing aanbieden en hun personeelsleden een fair (eerlijk, redelijk) loon betalen, dat zij ‘gemeenschappen’ waarin ze werken steunen en dat ze duurzame praktijken omarmen. Bedrijven moeten zijn gericht op waardecreatie op de lange termijn. Dat hoort bij goed ondernemingsbestuur.

Milton Friedman

De verklaring is een breuk met het verleden. Jarenlang stond het belang van aandeelhouders in verklaringen van de Roundtable voorop. Peetvader van dat denken was de Amerikaanse econoom Milton Friedman, die in de jaren zeventig van de vorige eeuw schreef dat bedrijven moeten streven naar zo hoog mogelijke winsten en dat ze daarmee de maatschappij het beste dienen.

In Europa is Friedmans gedachtegoed wat minder aangeslagen. Het idee dat bedrijven ook schatplichtig zijn aan werknemers, klanten, leveranciers en ‘de maatschappij’ is hier dieper geworteld dan in de VS, en soms zelfs in de wet verankerd, zoals in Nederland. In de praktijk zijn de verschillen tussen Amerikaanse en Europese bedrijven overigens vaak niet zo groot. Amerikaanse bedrijven kunnen ‘Europese’ trekken hebben, veel Europese bedrijven hebben de afgelopen twintig jaar hun aandeelhouders op het schild gehesen.

Grote vraag is of de verklaring leidt tot veranderingen. De tekst is nogal abstract. Er staat bijvoorbeeld niet in hoe hoog een fair loon is en welke ‘gemeenschap’ een bedrijf moet dienen: de directe omgeving, de hele maatschappij? Ook is onduidelijk of de bedrijven anders gaan omspringen met hun winsten. Het belangrijkste gevolg van Friedmans adagium is waarschijnlijk geweest dat Amerikaanse bedrijven de afgelopen vijfentwintig jaar een groter deel van hun winsten zijn gaan uitbetalen aan hun aandeelhouders. Het deel van de winst dat werd besteed aan investeringen of (in de vorm van loonsverhoging) aan werknemers is kleiner geworden. Mede daardoor is de inkomensongelijkheid in de VS toegenomen.

De hoogte van de beloningen van topbestuurders is in de VS vrijwel altijd gekoppeld aan de behaalde bedrijfswinst. Over die koppeling, of een mogelijke verandering daarin, laten de 181 zich niet uit.

Timing

Onder de ondertekenaars zitten bedrijven van allerlei pluimage. Grote olieconcerns als Exxon en Chevron zitten erbij, grote farmaceuten als Pfizer en Johnson & Johnson, autofabrikanten Ford en General Motors, vliegtuigbouwer Boeing, chemieconcern Dow, alsmede Coca Cola, Pepsico, Apple en Amazon. De grote accountantskantoren Deloitte, EY en KPMG horen ook bij de ondertekenaars, net als de Bank of America en zakenbank Goldman Sachs. Ook de topmannen van BlackRock en Vanguard, twee grote vermogensbeheerders zetten hun handtekening.

Waarom de 181 bedrijven – er zijn er 12 die niet tekenden – juist nu met hun verklaring zijn gekomen is niet duidelijk. Amerikaanse media wijzen er onder meer op dat de topman van BlackRock, Laurence Fink, bedrijven al jaren voorhoudt dat ze aandeelhouders minder moeten verwennen en meer moeten investeren. Fink is niet de enige grootaandeelhouder die dat vindt.

Ook wordt in media geopperd dat de 181 bestuursvoorzitters links(ig)e Democraten als Bernie Sanders en Elizabeth Warren, die beiden een gooi willen doen naar het presidentschap, voor willen zijn. Sanders en Warren hekelen de praktijk dat bedrijfswinsten en de uitkeringen aan aandeelhouders naar recordhoogtes stijgen terwijl de lonen van werknemers niet of nauwelijks omhoog zijn gegaan. Zij denken over belastinghervormingen die de 181 bedrijven liever niet zien komen.

Lees ook:

Alleen aandeelhouders krijgen taart

Voor Amerikaanse aandeelhouders was 2015 een feestjaar: 500 grote bedrijven keerden meer dan 1000 miljard dollar aan hen uit. Maar dat biljoen leidt tot vragen, zelfs in de VS. Is het niet beter om een deel ervan te investeren? Of aan werknemers te geven?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden