Pensioenen

Beurscrisis dreunt via pensioensector nog lang na in economie

Beeld ANP

Klappen op de financiële markten werken nog decennia door in de Nederlandse economie. Pensioenfondsen blijken er namelijk gevoelig voor, en dat werkt door in het besteedbaar inkomen van ouderen.

Via de pensioensector gaat het hele land nog lang last hebben van grote schokken op de financiële markten. Bij fors dalende aandelenkoersen en ander economisch onheil moeten ze de pensioenuitkeringen van hun deelnemers korten. Die hebben daardoor zoveel minder te besteden dat dit de binnenlandse economie met een half procent omlaag kan brengen.

Dit alles volgt uit een stresstest van de Europese pensioenwaakhond EIOPA. Voor de Nederlandse sector werkte die samen met De Nederlandsche Bank (DNB) en de Pensioenfederatie. EIOPA lichtte een aantal fondsen door, waaronder ‘de grote vier’: ambtenarenfonds ABP, zorgfonds PFZW en twee voor de metaalsector (PME en PMT).

In het fictieve scenario daalt de aandelenmarkt fors, ongeveer even hard als in de crisis van tien jaar geleden. Nederlandse fondsen zitten veel in dit soort zakelijke waarden. Door het bijkomende risico kunnen die meer opleveren, en fondsen hopen daarmee de uitkeringen van hun deelnemers te verhogen. Wel maakt het ze extra gevoelig voor dalende koersen, blijkt uit het fictieve rampscenario.

Anders dan tijdens die laatste crisis gaat de rente in de stresstest juist iets omhoog. Dat betekent dat de obligatieportefeuille van fondsen in waarde zal dalen: beleggers zijn dan niet zo happig op eerder afgesloten (staats)leningen en juist meer in de beter renderende nieuwe obligaties.

Dekkingsgraad

De impact van dalende koersen ziet een pensioenfonds terug in zijn dekkingsgraad. Dat is de verhouding tussen het vermogen dat ze nu beheren, en het geld dat ze in de toekomst hebben beloofd aan hun deelnemers. Bij een dekkingsgraad van 100 procent hebben ze precies genoeg in kas. Maar in het stressscenario dat EIOPA nu doorrekent, daalt dat plotsklaps met gemiddeld 23 procentpunt.

DNB merkt op dat fondsen zo’n klap best kunnen lijden, mits ze voldoen aan de vermogenseisen die de bank als Nederlandse toezichthouder aan ze stelt (het Vereist Eigen Vermogen). Voor elk fonds verschilt die precieze eis, maar grofweg ligt hij rond een dekkingsgraad van 125 procent (waardoor er dus een 1,25 euro in kas is voor elke beloofde euro aan toekomstige uitkeringen).

In werkelijkheid haalt bijna geen enkel groot fonds dat. Ondanks een kleine opleving van hun financiële gezondheid ligt de gemiddelde dekkingsgraad nu op 99 procent. Haal daar 23 procentpunt vanaf bij een stevige schok op de financiële markten, en er volgen grote kortingen op de pensioenuitkeringen.

Economisch werkt zo’n schok nog decennia door, blijkt uit de nieuwe berekeningen. Elk jaar gaan er mensen met pensioen, en elk jaar groeit de groep gepensioneerden die met de lagere uitkering te maken krijgt. Uiteindelijk daalt het besteedbaar inkomen van gepensioneerden in Nederland met bijna 4 procent door de eenmalige beursklap. Het bruto binnenlands product (bbp) zakt daardoor met een half procent. 

DNB zag dit langdurige doorwerken van pensioensverliezen ook tijdens het economisch herstel van de vorige crisis. Ook toen ging dat herstel in een lagere versnelling door de verliezen die de pensioensector had geleden.

Fragiel systeem

De rekenexercitie van EIOPA is fictief, maar niet ondenkbaar, stelt het orgaan in haar rapport. De vorige stresstest was in 2017, en sindsdien is de situatie op de financiële markten er bepaald niet stabieler op geworden. Ze is gevoeliger geworden voor macro-economische schommelingen en politieke onrust. 

Daarvoor wijst EIOPA naar februari 2018, toen de Amerikaanse aandelenmarkt ineens snoeihard kelderde. Bijna net zo onverwacht was de comeback die de koersen nog diezelfde maand maakten, waardoor er weinig blijvende schade was. Het hele gebeuren wijst volgens EIOPA op een fragiel geworden systeem, waardoor het geen kwaad kan de grote pensioenfondsen nog eens door te rekenen op hun stressbestendigheid.

De Pensioenfederatie vindt de test grotendeels overbodig, omdat de Nederlandse situatie te veel zou verschillen van die in andere landen. Berekeningen van hoe economische schokken zullen doorwerken in de uitkering van deelnemers noemt de brancheorganisatie wel nuttig.

Lees ook:

De pensioenfondsen zitten iets minder krap, maar de nood blijft hoog

Eindelijk gaat het ietsjes beter met de grote pensioenfondsen, al zijn ze er nog lang niet. 

Alleen al bij het woord pensioen beginnen veel ouderen te tieren

Hoe probeert de brede én succesvolle coalitie van boze ouderen te krijgen wat ze wil in de pensioendiscussie? En wat willen ze dan precies?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden