Winkelwagens van de Amerikaanse warenhuisketen Walmart in Richmond, Californië.

Intentieverklaring

Beloven is één ding, maar welk bedrijf durft écht te stoppen met het verwennen van aandeelhouders?

Winkelwagens van de Amerikaanse warenhuisketen Walmart in Richmond, Californië. Beeld AFP

Amerikaanse bedrijven beloven meer om te kijken naar klanten en werknemers. De vraag is wat dat concreet inhoudt. Walmart en Amazon liggen al lang onder vuur voor lage lonen. Wat is er nu anders?

Wat gaan ze doen? Dat was in veel Amerikaanse media de vraag toen de Business Roundtable, een invloed­rijke club van 193 grote Amerikaanse bedrijven, deze week bekendmaakte dat hun aandeelhouders niet langer heilig zijn.

Bedrijven moeten, zo stelden 181 van de 193 Roundtable-leden in een intentieverklaring, niet alleen hun aandeelhouders dienen, maar ook hun klanten, leveranciers, werknemers en ‘de gemeenschap waarin zij opereren’. Bedrijven horen zich te richten op waardecreatie op de lange termijn en moeten duurzame praktijken omarmen. Niet langer staat de aandeelhouder voorop. Een van de redenen voor die ommezwaai was het idee dat de inkomensverschillen in de VS in de ogen van de 181 zeer bemiddelde bestuursvoorzitters te groot zijn geworden.

Natuurlijk waren er verschillende reacties op deze geloofsbelijdenis. Er waren afwijzende reacties: wat is er mis met zo veel mogelijk winst maken, het gaat de VS toch goed? Er ­waren licht-cynische critici die stelden dat zo’n intentieverklaring weinig zegt. Een bedrijf dat – op zoek naar maximale winst – zijn klanten bedondert, zijn leveranciers afknijpt, zijn werknemers onderbetaalt en zijn afval illegaal dumpt, is immers geen lang leven beschoren. Datzelfde geldt voor een firma die zijn klanten, leveranciers en werknemers fêteert, maar nooit winst maakt. Kortom, zo stelden cynici, waar gaat die verklaring eigenlijk over?

Maar de meest gehoorde reactie was: interessant, maar wat gaan de ondertekenaars nu doen? Gaan Amazon en Walmart hun tienduizenden werknemers in distributiecentra en warenhuizen meer betalen? Stopt Apple met het ontwijken van belastingen? Gaat farmaceut Pfizer meer investeren in onderzoek? Stoppen farmaceuten met de verkoop van verslavende zware pijnstillers? Gaan Coca-Cola en PepsiCo coladrinkers wijzen op de gevaren van obesitas? Krijgen vakbonden meer inspraak? Gaat oliegigant Exxon windparken aanleggen of financieren? De 181 ­ondertekenaars (twaalf leden tekenden niet) gaan op dat soort praktische vragen niet in. De tekst is abstract en op een hoog abstractieniveau is het niet moeilijk om het eens te worden.

Kampioen inkoper van eigen aandelen is Apple

De verklaring rept ook niet over een voor de hand liggende mogelijkheid. Bedrijven stoppen de winst die zij behalen deels in het bedrijf. Een ander deel gaat naar de fiscus en de rest gaat in de vorm van dividend naar aandeelhouders. De afgelopen pakweg dertig jaar is het deel van de winst dat naar de aandeelhouders gaat gegroeid. Het deel dat bestemd is voor investeringen, lonen en de belastingdienst is gedaald.

Aandeelhouders zijn niet alleen verwend met hogere dividenden. Minstens zo belangrijk is de inkoop van eigen aandelen geworden. Die inkoop biedt beleggers twee voordelen: het aantal uitstaande aandelen wordt kleiner, waardoor de uitgekeerde winst over minder aandeelhouders kan worden verdeeld. Bovendien stut de inkoop de waarde van die aandelen.

De inkoop van eigen aandelen is in de VS de afgelopen twee decennia een nationale sport geworden. Vrijwel alle beursgenoteerde bedrijven doen het en er zijn kapitalen mee ­gemoeid. In 2018 alleen al werd er tussen de 800 en 1000 miljard dollar aan besteed. Kampioen inkoper van eigen aandelen is Apple, dat tussen 2013 en het voorjaar van dit jaar voor bijna 250 miljard dollar aan eigen aandelen inkocht.

Die inkoopwoede is in de VS niet onomstreden. Al jaren wijzen economen, en zelfs sommige grote beleggers, erop dat bedrijven zijn doorgeschoten met de verwennerij van hun aandeelhouders. Bedrijven kunnen die kapitalen – of een deel daarvan – beter gebruiken om te investeren, onderzoek te doen of hun modale werknemers beter te betalen. Dan zijn ze beter voorbereid op de toekomst en voorkomen ze dat de kloof tussen de haves en de have-nots nog groter wordt dan die nu al is geworden.

Beperking van de eigen-aandeleninkoop is een makkelijk toepasbaar idee. De vraag is dan alleen: wie van de 181 ondertekenaars gaat het openlijk doen?

Lees ook: 

Waartoe is een bedrijf op aarde? Wat is het doel van een bedrijf? 

Jarenlang was het antwoord op die vragen in de VS eenvoudig: een bedrijf is er om zijn aandeelhouders zo goed mogelijk te bedienen. Maar dat doel is, zo lijkt het, niet langer heilig. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden