ColumnIrene van Staveren

Beloon die slechtbetaalde helft, die nu weer zo cruciaal blijkt, eens wat beter

Het kabinet kenmerkt ruim een derde van de beroepen als een cruciaal. De meerderheid van de werknemers met die banen is vrouw. En veel van die banen zijn laagbetaald en onzeker. Denk aan verzorgenden, hulpverleners, schoonmakers, gevangenbewaarders en vakkenvullers. Ze verdienen vaak modaal of minder.

De coronacrisis maakt duidelijk hoe essentieel deze mensen zijn, met hun kennis, inzet en betrokkenheid. Bovendien staan zij het meest bloot aan besmetting. En veel van hen hebben te maken met kwetsbare groepen of kunnen niet altijd op anderhalve meter afstand blijven. Ik hoorde er twee vrouwen op de stoep – op anderhalve meter van elkaar – bezorgd over spreken.

Een andere vrouw, iets verderop, heeft een pop-up-etalage gemaakt waarin zij door haar genaaide mondkapjes voor 8 euro verkoopt. Ik heb er eentje gekocht en vroeg hoe het met de zaken ging. Ze antwoordde dat er een enorme vraag op haar afkwam en dat ze het werk tegen wil en dank doet – ze maakt liever creatieve kledingstukken voor familie en vrienden. Ik schatte haar ruim 70 jaar oud en nog voor ik haar winkeltje uit was, zoemde haar naaimachine weer.

Smith had het niet over de zorgeconomie, die sprak van ‘community’ en ‘friendship’

Sinds de lockdown bloeit de zorgeconomie op. Dat is de economie die draait op betrokkenheid en verantwoordelijkheidsgevoel. De zorgeconomie is het fundament van de economie, waar markt en overheid op gebouwd zijn, zoals Adam Smith al 250 jaar geleden wist. Hij gebruikte niet de term zorgeconomie, die feministische economen hebben gemunt, maar termen als community en benevolence en friendship.

Economen na Smith zijn dat fundament onder de markteconomie grotendeels vergeten. Deze crisis laat zien hoe belangrijk dat fundament nog steeds is. Veel cruciale beroepen zijn zorgzame beroepen, niet alleen in de zorg, maar ook indirect, in het onderwijs, de vuilnisophaaldienst en de schoonmaak. Als die banen zo fundamenteel zijn, laten we ze dan beter betalen en minder onzeker maken. Ook omdat het vaak fysiek inspannende beroepen zijn zonder veel carrièreperspectief.

Hetzelfde geldt voor sommige banen die we hard nodig hebben om de milieucrisis te voorkomen. Banen in de duurzame energievoorziening, recycling, circulaire diensten en natuurinclusieve landbouw. Dat zijn banen die zorgzaam zijn voor het milieu, het klimaat, de aarde. Ook in die sectoren is het werk vaak laagbetaald en onzeker.

Verklaringen voor onderbetaling zijn goedpraterij

Hoe komt het toch dat de meest zorgzame beroepen het slechtst gewaardeerd worden? Daar bestaan twee economische verklaringen voor. De eerste is dat degenen die daarin werken sterk intrinsiek gemotiveerd zijn en dus minder voor het geld gaan. Het zijn bovendien vaak vrouwen en van hen wordt traditioneel verwacht dat ze zorgzaam zijn als deugd en niet als vaardigheid waarvoor betaald dient te worden. De tweede verklaring is het meritocratische ideaal van onze markteconomie, waarin betaald wordt naar opleiding en succes.

Beide verklaringen zijn echter goedpraterij. Intrinsieke motivatie mag geen reden zijn om niet fatsoenlijk te betalen. En het idee van loon naar werken vergeet gemakshalve dat de helft van de bevolking simpelweg niet het talent heeft om hoger onderwijs te volgen, hoe hard ze ook werkt.

Als we nu eens de slechtbetaalde helft van de beroepen beter betalen en meer werkzekerheid (niet per se baanzekerheid) en inspraak geven. En tegelijk de riante arbeidsvoorwaarden van de 10 tot 20 procent best verdienende beroepen per bedrijf wat inperken, dan kan elk bedrijf, zonder fiscale dwang, zelf zorgdragen voor de broodnodige herwaardering van cruciaal werk.

Irene van Staveren is hoogleraar ontwikkelingseconomie aan de Erasmus Universiteit. Voor Trouw schrijft ze om de week een column over economie. Lees ze hier terug.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden