Banken

Banken zijn net zo weinig bestand tegen een crisis als vóór 2008

Twee voormalig bestuursvoorzitters van ABN Amro, Kees van Dijkhuizen en Gerrit Zalm. Deze bank moest na de kredietcrisis met staatssteun overeind worden gehouden.Beeld ANP

Beter bestand tegen economische tegenwind? Helemaal niet, ontdekken Nederlandse onderzoekers: banken zijn nog net zo fragiel in een crisis als vóór de kredietcrisis van 2008.

Ondanks strengere eisen van toezichthouders blijken banken in Europa nog net zo kwetsbaar voor economische schokken als vóór de kredietcrisis in 2008. De huidige coronacrisis is een schoolvoorbeeld van zo’n schok, waartegen vooral ING slecht bestand lijkt. Dat concluderen econoom Annegeke Jansen van het ministerie van financiën en hoogleraar Casper de Vries in een nieuw artikel in vakblad ESB.

Die conclusie is opmerkelijk, want het beeld was tot nu toe precies omgekeerd, erkent ook De Vries. Na de vorige crisis heeft het bankwezen verplicht allerlei kapitaalbuffers moeten aanhouden. Verschillende partijen, van toezichthouders tot ministers en de banken zelf, waren stellig: in deze nieuwe crisis zijn banken deel van de oplossing. Door op die buffers te varen, kunnen ze voldoende leningen blijven verstrekken aan noodlijdende bedrijven en huishoudens.

“Het is ontegenzeggelijk waar dat banken, waaronder ook ING, veel meer kapitaal in huis hebben”, zegt hoogleraar De Vries van de Erasmus Universiteit. “Maar bij de vraag hoe groot het risico is dat banken omvallen, speelt meer dan alleen die buffer.” Volgens hem moet je ook kijken naar hoe groot de totale schuld is van bedrijven, huishoudens en overheden. 

Strengere eisen toch niet streng genoeg

Die totale schuldenlast is hard gestegen sinds 2008. In de risico-analyse van Jansen en De Vries is die schuldfactor meegenomen. En dan blijkt dat strengere eisen voor de hoeveelheid kapitaal die banken in huis moeten hebben als onderpand voor de leningen die zij zelf verstrekken, toch niet streng genoeg zijn.

In hun analyse keken de economen naar de aandelenkoersen van 64 grootbanken in Europa, sinds 2001. Die legden ze naast de koers van de Stoxx 600-index (een soort AEX voor heel Europa, bestaande uit 600 bedrijven). Zo wordt duidelijk hoe gevoelig de koers van een bank is voor schokken in de markt, en óók hoe gevoelig de markt is voor schokken in de koers van een bank.

Van alle 64 grootbanken in Europa staat ING helemaal bovenaan als het op die wederzijdse gevoeligheid aankomt. Gaat het slecht met de Europese economie, dan krijgt de ING-koers een forse tik, en vice versa. Concreet: als de Stoxx 600 2,6 procent daalt, dan verliest ING 7,0 procent op de beurs. Daar speelt in mee dat ING Groep veel klanten heeft in veel verschillende landen. ING’s invloed op de Europese economie, en de invloed van die economie op ING, is dan vanzelf al groter dan nationaal georiënteerde banken zoals ABN Amro.

Brand op de Europese beurzen net op tijd geblust

Een groot verlies op de beurs zegt niet alles over de financiële gezondheid van een bank, maar het betekent wel dat beleggers de bezittingen van de bank lager waarderen. Dat maakt de bank uiteindelijk minder waard, waarna klanten uit angst hun geld van hun rekening zouden kunnen halen.

Afgelopen maart is dat bijna gebeurd, denkt hoogleraar De Vries. In twee weken doken ING en ABN Amro hard omlaag op de beurs toen de omvang van de coronacrisis ineens helder begon te worden. “Toen heeft de Europese Centrale Bank net op tijd ingegrepen met een gigantisch steunpakket van 750 miljard euro”, zegt hij. Dat kon de brand die woedde op Europese beurzen net op tijd blussen.

De ‘stresstesten’ die toezichthouder de Europese Centrale Bank regelmatig uitvoert bij grootbanken, geven een gezonder beeld van het bankwezen: er zou inmiddels genoeg vlees op de botten zitten. Jansen en De Vries schrijven in ESB nu het omgekeerde op: ‘Voor de huidige crisis betekent dit dat de grootbanken maar weinig vlees op de botten hebben om heel grote verliezen te kunnen dragen.’

‘Zwakke knietjes’ van Europese toezichthouders

De Vries verklaart die discrepantie tussen de uitkomsten van de stresstesten en zijn eigen onderzoek door de ‘zwakke knietjes’ van Europese toezichthouders. Die zouden hun oren te veel laten hangen naar de bankensector, en de stresstesten daarom niet al te zwaar maken. 

Banken die bovenmatig gevoelig zijn voor economische krimp zouden hogere kapitaaleisen moeten krijgen, bepleiten de twee onderzoekers. Naast ING, die als meest risicovol uit de bus komt, zijn dat het Britse Barclays en het Franse Natixis.

Lees ook:

De banken gaan onderuit, moeten ze weer gered worden?

Is er weer staatssteun nodig om de banken overeind te houden? Nee, maar echt lekker gaat het ook niet.

Nederlandse grootbanken keren geen dividend uit en willen zo economie helpen stutten

Aandeelhouders van de Nederlandse grootbanken moeten het voorlopig even zonder dividenduitkeringen doen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden