Banken pakken witwassen aan

Banken gaan vanaf nu samen strijd aan tegen witwassen

Beeld Fadi Nadrous

Banken gaan hun klantgegevens, geanonimiseerd, op één hoop gooien om zo sneller criminele patronen te ontdekken.

Crimineel geld witwassen doe je door zoveel mogelijk onder de radar te blijven van banken en opsporingsinstanties. En dat kan door allerlei ingewikkelde bedrijfsconstructies op te tuigen, met rekeningnummers bij verschillende banken. Individuele banken hebben dan minder snel door dat er geld door hun systemen stroomt dat zijn oorsprong vond in drugshandel en fraude. 

Om hier meer grip op te krijgen gaan vijf banken in Nederland nu samenwerken. Onder de noemer Transactie Monitoring NL (TMNL) beginnen Rabobank, ABN Amro, ING, Triodos en Volksbank over een half jaar met het combineren van hun betaaldata, om die vervolgens als bulk te analyseren op verdachte patronen.

13 miljard

Jaarlijks wordt er naar schatting bijna 13 miljard euro aan drugs- en fraudegeld witgewassen in Nederland, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Utrecht. Ook opbrengsten uit kinderporno, mensenhandel of afpersing vallen hieronder. Krijgen banken transacties onder ogen die wijzen op dit soort illegaliteit, dan maken zij daar melding van bij de Financial Intelligence Unit (FIU). Die bepaalt vervolgens of de desbetreffende transactie ook echt verdacht is, en speelt die in dat geval door aan het Openbaar Ministerie of de Fiod (voor belastingfraude).

Maar door een ingewikkeld netwerk van dochterondernemingen op te zetten, kunnen criminelen vaak toch uit zicht blijven. Hun betaalverkeer lijkt dan, bezien door de bril van die ene bank, best in orde. Totdat je uitzoomt, en de transacties, over meerdere banken gezien, toch duiden op witwasserij. Precies dat uitzoomen gaat nu gebeuren, nu de banken woensdag hun handtekening onder de nieuwe samenwerking hebben gezet.

Privacy

“De privacy van klanten is aan alle kanten gewaarborgd”, zegt Bart van Leeuwen, woordvoerder van de Nederlandse Vereniging van Banken. Banken leveren de transacties straks gepseudonimiseerd aan, waarna die in TMNL op één hoop worden geanalyseerd. “Dan zie je hopelijk dwarsverbanden, netwerken van meerdere bv’s. Het kan zelfs zijn dat die geldstromen uiteindelijk op één punt uitkomen, ergens in het buitenland bijvoorbeeld.”

TMNL zelf kan nog weinig doen met dit soort ongebruikelijke transacties omdat de gegevens, vanwege het werken met pseudoniemen, nog niet naar personen of bedrijven te herleiden zijn. Daarom krijgen de banken die de hoofdverdachte en alle tussenpartijen als klant hebben, een seintje. Die desbetreffende bank mag zelf namelijk wél bij de niet-geanonimiseerde data van zijn eigen klanten. Vervolgens kan die bank, zoals verplicht volgens de wet, een melding doen bij de FIU.

Zakelijke klanten

TMNL gaat gefaseerd beginnen, over een half jaar zijn eerst de zakelijke klanten aan de beurt. Over anderhalf jaar moeten uiteindelijk alle bijna 12 miljard jaarlijkse transacties meegenomen worden. Daarvoor moet er nog wel een nieuwe wetswijziging door het parlement. Van Leeuwen zegt dat dit naar verwachting over een jaar rond zal zijn. Dat de zakelijke klanten al voor die tijd binnen TMNL gescreend worden, is volgens hem nog wel mogelijk binnen de bestaande wetgeving. “Dat hebben we zorgvuldig gecheckt.”

Het samenwerkingsverband is deel van een brede kabinetsaanval op witwassen en terrorismefinanciering. Ministers van Hoekstra en Grapperhaus (van financiën en justitie) hebben de georganiseerde misdaad vorig jaar de oorlog verklaard. Ook het OM laat zich sinds enkele jaren hard gelden. Dat schikte bijvoorbeeld voor een recordbedrag van 775 miljoen euro met ING, nadat bleek dat die bank te nalatig is geweest in het checken van haar klanten. Tegen ABN Amro loopt nog een strafonderzoek, en ook Rabobank heeft een boete van 1 miljoen euro gekregen.

Lees ook:

Corona maakt witwassen van zwart geld in het ‘gewone’ bedrijfsleven veel makkelijker

Criminelen kunnen hun illegaal verkregen geld makkelijker naar de bovenwereld tillen nu bedrijven daar druk zijn om niet failliet te gaan.

Belastingadviseurs: ‘Overheid is te slap tegen witwassen’

Belastingadviseurs vinden dat de opsporingsinstanties veel te weinig doen met verdachte zaken die zij aandragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden