Bijstand

Avondje gokken? Stort de bijstand maar terug

In Rotterdam moesten alleen in 2021 al 20 casinobezoekers elk duizenden euro’s aan uitkeringsgeld terugbetalen. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
In Rotterdam moesten alleen in 2021 al 20 casinobezoekers elk duizenden euro’s aan uitkeringsgeld terugbetalen.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Rotterdam is met een enorme voorsprong koploper als het gaat om het aantal rechtszaken tussen de gemeente en mensen met een bijstandsuitkering. Daarbij valt onder meer het grote aantal terugvorderingen vanwege gokken in een casino op.

Lukas van der Storm

Van alle rechtszaken in hoger beroep die in 2021 dienden op het gebied van gemeenten en bijstand, kwam bijna een kwart uit Rotterdam. Dat blijkt uit een inventarisatie van alle uitspraken die de Centrale Raad van Beroep (CRvB), de hoogste rechter bij zaken over sociale zekerheid, vorig jaar publiceerde.

Daarmee gaat de gemeente ruim aan kop: 133 van de 579 zaken speelden in de Maasstad. Amsterdam volgt met 41 zaken op grote afstand, terwijl daar in absolute zin meer mensen met een bijstandsuitkering wonen: 42.000 om 38.000 in juli 2021. In heel Nederland ontvangen ruim 400.000 mensen bijstand. In het overzicht van rechtszaken zijn alleen inhoudelijke uitspraken meegenomen: kwesties die vooral over de gerechtelijke procedure zelf gingen, zijn buiten beschouwing gelaten.

De cijfers illustreren het actieve anti-fraudebeleid dat Rotterdam vooral in de periode tussen 2014 en 2018 voerde. In die jaren was de gemeente zeer actief met zogenaamde ‘heronderzoeken’. Medewerkers gingen wijk na wijk af om te controleren of mensen met een uitkering daar ook daadwerkelijk recht op hadden. De meeste zaken die de CRvB het afgelopen jaar behandelde, stammen uit 2017 of 2018. Dat een kwestie zo lang sleept, is overigens gebruikelijk. Zaken komen pas bij de CRvB op tafel als er al een bezwaarprocedure bij de gemeente en een zaak bij de regionale rechtbank is geweest.

null Beeld Bart Friso
Beeld Bart Friso

Veel zaken over gokken

Een van de dingen waar de gemeente bij die heronderzoeken specifiek op lette, waren geldopnames in casino’s. Van twintig Rotterdammers eiste de gemeente bedragen van tussen 4000 en 22.000 euro aan te veel ontvangen bijstand terug. In al die zaken kreeg de gemeente grotendeels of (meestal) geheel gelijk.

Gokken naast een uitkering is een juridische doodzonde. Wie zijn geluk in het casino beproeft en dat niet meldt aan de gemeente, verspeelt in feite zijn recht op bijstand voor die betreffende maand. Een bijstandsuitkering is namelijk bedoeld als laatste vangnet als er niet genoeg andere inkomsten zijn. Als iemand gokt, is echter voor de gemeente niet na te gaan of hij daarmee geld wint of juist verliest. In dat geval is het ‘recht op bijstand niet vast te stellen’.

De terugvorderingen verschillen daarom ook flink in hoogte: als de gemeente concludeert dat iemand in drie verschillende maanden heeft gegokt, wordt er voor drie maanden aan bijstand teruggevorderd. Staan er in 12 maanden geldopnames in casino’s geregistreerd, dan moet iemand dus een heel jaar aan uitkeringsgeld terugbetalen.

Inkomsten niet gemeld

Ook op basis van andere opvallende transacties op de bankafschriften van bijstandsgerechtigden greep Rotterdam regelmatig in. Wie bijstand ontvangt, is verplicht zijn inkomsten aan de gemeente te melden. Dat deed een man die zes jaar lang maandelijks 300 euro van zijn ouders ontving, onder meer om biologisch voedsel te kopen, bijvoorbeeld niet. Hij kreeg door die maandelijkse bijdrage en een aantal andere giften al die tijd te veel bijstand, redeneert de gemeente dan. Hij moest daarom terecht 40.000 euro terugbetalen, oordeelde de CRvB in oktober.

Het is het meest extreme voorbeeld van een patroon dat in een stuk of 25 zaken is terug te zien. Mensen die regelmatig geld van familie kregen en daar geen sluitende verklaring voor hadden, kregen met terugvorderingen te maken. Dat geldt ook voor mensen die regelmatig contant geld op hun eigen rekening stortten, maar niet konden verantwoorden waar dat geld vandaan kwam.

Gemeente wint 80 procent zaken

Hoewel het totaal aantal zaken dus veel hoger ligt, krijgt Rotterdam grofweg net zo vaak gelijk van de CRvB als andere gemeenten. In ongeveer 20 procent van de zaken wordt de uitkeringsgerechtigde voor een belangrijk deel of helemaal in het gelijk gesteld. Daarbij moet wel worden aangetekend dat mensen in het overgrote deel van de gevallen al twee keer eerder in het ongelijk zijn gesteld: door de gemeente zelf en door de lagere rechter.

Rotterdam heeft zijn aanpak inmiddels al wel flink bijgesteld. Heronderzoeken zijn er nog steeds. “Maar de aard van het gesprek is minder controlerend en meer dienstverlenend geworden”, licht een gemeentewoordvoerder toe. Zo worden er bijvoorbeeld niet meer automatisch boetes gegeven als iemand per ongeluk een kleine fout maakt.

Lees ook:

Rotterdam gooide het roer in bijstandszaken om: minder sancties, meer hulp

Het grote aantal Rotterdamse bijstandszaken dat het afgelopen jaar voor de rechter kwam, vormt de staart van een periode waarin de gemeente een streng handhavingsbeleid hanteerde. De koers is inmiddels gewijzigd.

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden