Ontwikkelingslanden

Arme landen lopen veel belastinggeld mis door verdragen met Nederland

Onder meer het Franse oliebedrijf Total zou aanzienlijk minder belasting betalen in Oeganda, dankzij het verdrag dat Nederland met dat land heeft.Beeld AFP

Door Nederlandse verdragen lopen arme landen veel belastinginkomsten mis, berekent het CPB in een nieuw rapport.

Ontwikkelingslanden als Oeganda en Bangladesh zien veel van het geld dat grote bedrijven bij hen verdienen onbelast naar het buitenland stromen. Nederland speelt een grote rol bij dat ‘wegsluizen’, blijkt uit een nieuwe studie van het Centraal Planbureau (CPB). Daardoor kunnen de landen waar het geld is verdiend in sommige gevallen amper nog iets heffen over uitgaande geldstromen als winstuitkeringen en rentebetalingen. 

Nederland staat al langer bekend als doorsluisland, vanwege zijn aantrekkelijke belastingklimaat voor multinationals. Maar hoeveel belastinginkomsten ontwikkelingslanden daardoor mislopen was nog niet bekend. Het CPB analyseerde dat nu voor Oeganda, Bangladesh, Zambia, Ethiopië, Egypte en Indonesië.

De zes landen hebben allemaal een belastingverdrag met Nederland. Dat is een afspraak tussen twee landen waarin bijvoorbeeld is opgenomen dat multinationals met vestigingen in beide landen niet dubbel belast worden over dezelfde winst. 

Nederland als spil in internationale belastingontwijking

Vaak gaan die verdragen verder dan het voorkomen van dubbele belastingen. Dan levert het voor een bedrijf zelfs belastingvoordeel op als het dochterondernemingen in beide landen heeft. Nederland grossiert in deze verdragen en heeft ze gesloten met veel verschillende landen. Vandaar dat het CPB Nederland eerder al een spil noemde in internationale belastingontwijking. Als een multinational de winst van zijn dochteronderneming uit een ander land naar zich terug wil halen, is het haast dom om die geldstroom niet eerst langs een brievenbusfirma in Nederland te laten lopen. Dan pakt het bedrijf nog even zo’n belastingvoordeel mee voor het geld naar het echte moederland van de multinational stroomt. 

Daar houdt Nederland zelf niet eens veel aan over, aangezien het geld vaak weer doorstroomt naar de uiteindelijke bestemming. Evengoed kan de derving voor de ontwikkelingslanden waar het geld ooit verdiend is soms heel fors zijn. Hoeveel precies? Dat verschilt per land, en ook per type geldstroom. Voor uitgaande dividendstromen gelden immers andere heffingen dan voor uitgaande rentes of betalingen voor intellectueel eigendom. 

Dramatisch voor de financiën

Bedrijven in Bangladesh kunnen hun rente-betalingen in elk geval totaal onbelast overmaken naar een Nederlandse tak binnen het concern vanwege het belastingverdrag met Nederland. Oeganda kan dan weer niets heffen op dividendstromen die naar Nederland lopen. Concrete misgelopen bedragen koppelt het CPB er niet aan deze studie, alleen geschatte percentages. 

Toevallig kwam Oxfam Novib vrijdag nog met een praktijkvoorbeeld uit dat laatste land. De ngo becijfert dat Oeganda in totaal ruim 244 miljoen euro aan belasting misloopt op een 25-jarig project van oliebedrijven Total en China National Offshore Oil Company, puur vanwege het belastingverdrag met Nederland. 

Henrique Alencar, mede-auteur van het onderzoek, zegt dat dit bedrag slechts een fractie is van wat Oeganda in totaal misloopt door belastingontwijking. Het gaat immers om één specifiek olie-project. Hij noemt het huidige belastingverdrag met Nederland dramatisch voor de financiën van het land.

Internationale samenwerking is cruciaal 

Volgens Oxfam onderhandelt Nederland momenteel over nieuwe belastingafspraken met Oeganda. En ziet dat als uitgelezen kans om het land meer belastinginkomen te laten genieten. Ook hoopt de organisatie dat het onderwerp besproken wordt op de aankomende EU-top op 6 oktober van Europese ministers van financiën.

Internationale samenwerking is sowieso belangrijk in het tegengaan van belastingontwijking, zeggen experts al langer. Als het ene land zijn doorsluisfunctie stopzet, verhuizen bedrijven hun brievenbusfirma’s wel naar een ander land met een vergelijkbare fiscale structuur. Het CPB ziet dat effect ook in doorrekeningen van de nieuwe heffingen die Nederland vanaf volgend jaar invoert. 

Vanaf januari moeten bedrijven belasting betalen op uitgaande royalty- en rentestromen (dat zijn respectievelijk betalingen voor gebruik van intellectueel eigendom en leningen binnen één multinational). De heffing geldt alleen als de eindbestemming een belastingparadijs is, zoals bijvoorbeeld de Britse Maagdeneilanden of Panama. Daardoor zal Nederland minder hoog op de ranglijst van doorsluislanden komen te staan, berekende het CPB. Maar voor de wereldwijde belastingontwijking maakt deze zet niet veel uit.

Lees ook:

Waarom de Keniaanse rozen in de supermarkt zo onnatuurlijk goedkoop zijn

Na thee, zijn bloemen het belangrijkste exportproduct van Kenia. De veelal internationale producenten gebruiken belastingconstructies waardoor het Afrikaanse land weinig aan deze industrie overhoudt. 

GroenLinks wil alle lekken in de dividendbelasting dichten

GroenLinks komt met een slim getimed wetsvoorstel dat een einde moet maken aan de mogelijkheid voor buitenlandse aandeelhouders om geen dividendbelasting te betalen. 

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden