Pfas-probleem

Antwerpse fabriek die grootschalige bodemvervuiling veroorzaakte, zegt weer te gaan produceren

De chemische 3M-fabriek in het Belgische Zwijndrecht is verantwoordelijk voor de pfas-vervuiling in de Schelde en de Westerschelde. Beeld ANP / Peter Hilz
De chemische 3M-fabriek in het Belgische Zwijndrecht is verantwoordelijk voor de pfas-vervuiling in de Schelde en de Westerschelde.Beeld ANP / Peter Hilz

Chemieconcern 3M is verantwoordelijk voor grootschalige bodem- en watervervuiling met pfas in de omgeving van Antwerpen. Vanwege het gifschandaal werd de fabriek stilgelegd. Nu wil het bedrijf de productie weer opstarten.

Hans Nauta

3M staat pas aan het begin van een oplossing van het pfas-probleem dat het heeft veroorzaakt in Zwijndrecht, ten westen van Antwerpen. Toch kondigt het Amerikaanse chemieconcern aan dat het de productie weer opstart.

Acht maanden terug besloot de overheid van Vlaanderen om de fabriek bij Antwerpen van 3M deels stil te leggen vanwege illegale lozingen van het giftige pfas, een groep chemische stoffen die gebruikt worden in anti-aanbakpannen, blusschuim en regenkleding. Bij te hoge doseringen in water of voedsel zijn deze stoffen ziekmakend.

Niet alleen de tuinen, maar ook de lichamen van veel omwonenden bevatten veel te hoge waardes van deze chemische stoffen. Verder is het water van de Schelde zo vervuild geraakt door pfas, dat het onverstandig is om vis uit de Nederlandse Westerschelde te eten.

Goedkeuring gekregen

In een bericht aan de Amerikaanse toezichthouder op de beurs, en dus aan de eigen aandeelhouders, schrijft 3M dat het “goedkeuring heeft gekregen voor het proces om de productieactiviteiten in de fabriek in Zwijndrecht opnieuw op te starten”. Het concern verwijst naar investeringen in technologieën “om pfas-lozingen en -emissies uit de fabriek aanzienlijk te verminderen”.

“Excuseer?!!”, luidde de reactie op Twitter van Hannes Anaf. Hij is een Vlaams parlementslid en voorzitter van de pfas-onderzoekscommissie die was opgericht vanwege de vervuiling door 3M. “Dit kan toch niet waar zijn?”, vroeg hij aan Zuhal Demir, de Vlaamse minister van justitie, handhaving en omgeving.

3M verzweeg relevante informatie

Anafs commissie concludeerde in maart dat 3M verantwoordelijk is voor de vervuiling, en wil dat het bedrijf de schade vergoedt. “Inclusief de volledige sanering en de aangerichte milieu- en gezondheidsschade.” De achterdocht jegens 3M is zo groot omdat het bedrijf relevante informatie over de uitstoot verzweeg, zoals de commissie constateerde.

Minister Demir deelt de bezorgdheid van Anaf, zegt ze. “3M gaat nogal kort door de bocht. Zij zijn zeker niet volledig terug open for business”, reageert ze. Enkele bedrijfsprocessen van 3M zijn veilig verklaard na onderzoek door externe experts, die geen invloed op gezondheid en leefmilieu verwachten. “Nog vele processen liggen stil. En terecht.” Het zijn onafhankelijke toezichthouders die hierover beslissen, merkt ze op.

70.000 mensen mogen zich laten testen

De vervuiling rond het bedrijfsterrein van 3M kwam aan het licht door de aanleg van de ringweg rondom Antwerpen. Het plan bestaat om een tunnel onder de Schelde te graven, en daarvoor zou ook de vervuilde grond bij 3M overhoop worden gehaald. Daar is nog geen oplossing voor.

Iedereen die in een straal van 5 kilometer rond de fabriek van 3M in Zwijndrecht woont, mag zijn bloed laten onderzoeken op de aanwezigheid van pfas. Dat zijn 70.000 mensen, al is de animo om te testen nog niet zo groot. Pfas-vergiftiging kan mogelijk kanker, nierziektes en een verstoord immuunsysteem veroorzaken.

Sommige omwonenden hebben inmiddels een schadevergoeding gekregen van 3M. Zoals een teler van organische groenten die zijn omzet zag kelderen. Biologische groente geteeld op gifgrond is geen handig verdienmodel, zei hij vorige week tegen Bloomberg.

3M heeft enkele honderden miljoenen gereserveerd voor het dossier, vanwege schadeclaims en saneringskosten. Zo moeten de tuinen en het land van veel omwonenden metersdiep worden afgegraven. Aan dat plan wordt gewerkt.

Geen vis, garnalen, oesters en mosselen uit de Westerschelde

Pfas is lastig te beheersen. Het gaat om een grote familie stoffen die ook wel ‘forever chemicals’ worden genoemd. Ze zijn nauwelijks afbreekbaar en blijven daardoor heel lang in het milieu zitten, waar ze zich dus kunnen opstapelen en tot nadelige effecten kunnen leiden na langdurige blootstelling, zegt onderzoeksbureau Vito, dat betrokken is bij dit dossier.

De Nederlandse overheid heeft druk uitgeoefend op België om 3M en de vervuiling van de Schelde aan te pakken. Het gevoel van urgentie werd vergroot toen het RIVM vorige maand hobbyvissers adviseerde om geen zelf gevangen vis, garnalen, oesters en mosselen te eten uit de Westerschelde. Dat zou schadelijk kunnen zijn voor de gezondheid.

Maar niet alleen Belgische bedrijven dumpen pfas. Vorige week werd bekend dat chemiebedrijf Sabic in Bergen op Zoom jaarlijks 50 kilo pfas in de Westerschelde stort. Het bedrijf heeft daar een vergunning voor. En via de rioolwaterzuiveringsinstallatie bij Bath stroomt jaarlijks 21 kilo pfas de Westerschelde in. Het grootste deel daarvan is afkomstig van afvalverwerker ATM.

3M ontkent negatieve effecten

De Vlaamse parlementaire onderzoekscommissie stoorde zich aan de houding van 3M, dat de negatieve effecten van pfas ontkent. Daar gaat het bedrijf gewoon mee door. Zo probeerde het in New York een versoepeling van de regels voor pfas in drinkwater af te dwingen. Het hooggerechtshof van New York ging daar vrijdag niet in mee.

3M maakt allerlei producten, zoals post-it-plakpapiertjes, plakband en gehoorbeschermers. Het bedrijf uit Maplewood in de Amerikaanse staat Minnesota had vorig jaar een omzet van 35 miljard dollar en een netto inkomen na belastingen van 6 miljard dollar. Het bedrijf is verwikkeld in talloze rechtszaken die verband houden met pfas-vervuiling. Als in al die zaken geschikt zou worden, zou dat volgens persbureau Bloomberg 20 miljard dollar kunnen kosten.

Lees ook:

Nederland vraagt met vier andere landen om Europees PFAS-verbod

Samen met vier andere landen is Nederland naar het Europees Agentschap voor chemische stoffen (ECHA) gestapt om in heel Europa een verbod op ruim 6000 pfas-stoffen te vragen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden