Staatscontrole

Amnesty: China kan mensenrechten schenden met hulp van Europese technologie

Chinese camera’s overzien een straat in Peking, China.  Beeld Reuters
Chinese camera’s overzien een straat in Peking, China.Beeld Reuters

Nederlandse technologie helpt Chinese opsporingsambtenaren bij hun werk, zegt Amnesty International. De maker ervan wijst op de positieve kanten van zijn product.

Amnesty International waarschuwt dat Europese technologiebedrijven digitale surveillancetechnologie aan Chinese veiligheidsdiensten verkopen, en zo mogelijk bijdragen aan mensenrechtenschendingen. Europa moet de exportregels aanscherpen, vindt de mensenrechtenorganisatie.

Een van de bedrijven die Amnesty bij naam noemt, is Noldus Information Technology uit Wageningen. Dit Nederlandse bedrijf produceert technologie om menselijk en dierlijk gedrag te analyseren. Noldus heeft volgens Amnesty ‘emotieherkenningssystemen’ geleverd aan universiteiten die nauwe banden hebben met overheidsorganen voor de openbare veiligheid en wetshandhaving in China.

CEO Lucas Noldus, die het bedrijf in 1989 oprichtte na zijn promotie in dierengedrag aan de universiteit van Wageningen, noemt het bericht van Amnesty ongefundeerd en schadelijk voor zijn bedrijf. “In de meer dan dertig jaar dat ons bedrijf onderzoekstools ontwikkelt, zijn we niet één geval tegengekomen waarin mensenrechten werden geschonden met onze software. Amnesty International heeft ook geen enkel bewijs geleverd dat er mensenrechtenschendingen hebben plaatsgevonden.”

Gezichten lezen

Klanten van Noldus kunnen menselijk gedrag onderzoeken met het product FaceReader. Deze software analyseert gezichtsuitdrukkingen en emoties. Ook herkent dit computerprogramma volgens Noldus hoofdbewegingen, of iemand spreekt of kauwt, en tot welk geslacht en welke leeftijdscategorie de persoon behoort.

Tot vorig jaar kon FaceReader ook gezichten herkennen en de etniciteit van een persoon bepalen, zegt Amnesty, wat bijvoorbeeld riskant is voor de Oeigoeren, een onderdrukte bevolkingsgroep in China. Die functies zijn uit het programma gehaald. Verder heeft Noldus vorig jaar beleid opgesteld om te voorkomen dat het bijdraagt aan mensenrechtenschendingen.

FaceReader is ongeschikt voor grootschalige surveillance; het programma werkt in een een-op-eensetting. Noldus zegt in een ethische verklaring over FaceReader te begrijpen dat technologie die beelden van gezichten bewaart en gezichtsuitdrukkingen analyseert, voor ongemak zorgt. Daarom heeft het bedrijf regels opgesteld tegen kwalijke toepassingen.

Niet in militaire situaties

Zo mag FaceReader niet worden gebruikt in een militaire situatie, bijvoorbeeld om de gemoedstoestand van een piloot in een gevechtsvliegtuig of de bestuurder van een onbemande drone te volgen. Ook staat Noldus het gebruik van FaceReader in een juridische context niet toe, bijvoorbeeld als leugendetectie tijdens een politieverhoor. Als klanten zulke regels schenden, wordt de zakelijke relatie beëindigd, schrijft Noldus. “Dan wordt de licentie ingetrokken en werkt de software niet meer”, voegt Lucas Noldus daaraan toe.

Maar volgens Amnesty draagt Noldus wel degelijk bij aan de Chinese staatscontrole. Zo gebruikt het Chinese ministerie voor openbare veiligheid FaceReader bij onderzoek naar hooggeplaatste personen die verdacht worden van corruptie. Ook wordt technologie van Noldus gebruikt om opsporingsambtenaren en gevangenisbewakers te trainen. In het rapport ‘Out of Control: Failing EU Laws for Digital Surveillance Export’ schrijft Amnesty dat Noldus dit in een brief heeft bevestigd.

FaceReader wordt ook gebruikt voor zinvol wetenschappelijk onderzoek door psychologen, consumentenwetenschappers of ergonomen. Bijvoorbeeld naar de reacties van ouders op een huilend kind, of de pijnbeleving van een persoon met dementie. Ook wordt de technologie gebruikt voor consumentenonderzoek: wat vindt een proefpersoon van gezond voedsel of een nieuwe verpakking?

Regels aanscherpen

Noldus zegt veel bedrijven als klant te hebben, zoals NS, KLM, Toyota , Volvo, Nestlé, PepsiCo en de Amerikaanse techbedrijven Microsoft en Oracle. Het bedrijf heeft kantoren in tien landen, waaronder de Verenigde Staten en China.

Voor goederen die zowel een civiele als een militaire toepassing kunnen hebben, bestaat een vergunningsplicht. De verkopen door Noldus waren volgens de exportregels toegestaan. Dinsdag vergadert de Europese Unie over die exportregelgeving. Amnesty vraagt Brussel om de regels voor biometrische surveillancesystemen aan te scherpen.

“Onze onthullingen zijn het topje van de ijsberg van een Europese miljardenindustrie die bloeit door goederen te verkopen aan mensenrechtenschenders – met maar weinig garanties tegen misbruik”, zegt Merel Koning, senior beleidsmedewerker technologie en mensenrechten van Amnesty. “Dit exportsysteem moet snel worden gerepareerd.”

Lees ook:

Gezichtsherkenning is de toekomst, vinden de Chinezen. Maar wat gebeurt er met die data?

Identificatie via gezichtsherkenning is in China heel gewoon. Maar wat gebeurt er met die digitale informatie?

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden