AnalyseBedrijfsmodel

Amazon is overal en overal is Amazon. Maar willen we dat wel?

Amazon, ooit begonnen als boekwinkel, opent de laatste jaren fysieke boekenzaken in de VS. Beeld EPA
Amazon, ooit begonnen als boekwinkel, opent de laatste jaren fysieke boekenzaken in de VS.Beeld EPA

Amazon doet er alles aan om nog groter te worden dan het al is. De strategie van het bedrijf laat daarbij onaangename sporen na.

Amazon is overal en overal is Amazon, zo lijkt het soms. Er gaat geen week voorbij of de Amerikaanse retailreus is in het nieuws. Vaak op een manier die het bedrijf liever niet wil.

Zo maakte de Britse commerciële zender ITV maandag bekend dat het webwarenhuis in het Verenigd Koninkrijk jaarlijks miljoenen onverkochte producten naar de vuilnisbelt brengt. Amazon vindt het te duur om ze op te slaan in zijn distributiecentra en dus worden ze vernietigd, in plaats van ze bijvoorbeeld te schenken aan goede doelen. “Dat laatste doen we wel", stelt het bedrijf. Maar lang niet altijd, ontdekte ITV.

Eveneens deze week riep een Duitse vakbond het personeel van Amazon op om te staken. De reden klinkt bekend als het om een groot logistiek bedrijf gaat: beroerde arbeidsomstandigheden in de distributiecentra voor te weinig loon. Hoewel aan zo’n stakingsoproep doorgaans niet massaal gehoor wordt gegeven, zal Amazon toch even in paniek zijn geweest. Het was deze week immers Prime Day bij het bedrijf, een jaarlijkse kortingsactie die veel drukte genereert.

Want wat je ook van Amazon mag denken: druk hebben ze het. Zeker in coronatijd, waarin consumenten massaal online zijn gaan winkelen en veel tv-series streamen (Amazon Prime Video heeft 200 miljoen abonnees). De omzet van het concern kwam in de eerste drie maanden van dit jaar uit op 108,5 miljard dollar. De winst ging van 2,5 miljard dollar naar 8,1 miljard dollar. Ook in drie maanden.

Van zelfrijdende auto's, tot een eigen filmmaatschappij en bezorgdrones

De prestaties van het e-com­mercebedrijf (dat ook honderden fysieke supermarkten heeft) zorgden deze week voor nóg meer nieuws . Volgens de Amerikaanse zakenbank JPMorgan gaat de onderneming van oprichter en multimiljardair Jeff Bezos in 2022 Walmart van de troon stoten als grootste winkelbedrijf van de VS. Al dekt ‘winkelbedrijf’ bij lange na de lading niet, want het doet veel meer.

Amazon – begonnen als boekverkoper – verdient geld met kliks op advertenties, verdient heel veel geld door zijn servers te verhuren aan bedrijven die behoefte hebben aan data-opslag (Amazon Web Services), verkoopt eigen consumentenelektronica zoals de Kindle e-reader en ‘persoonlijke assistenten’ (Amazon Echo). Het bedrijf heeft een eigen filmmaatschappij, zit in zelfrijdende auto’s, ontwikkelt bezorgdrones en ga zo maar door. Over bezorgen gesproken: Amazon heeft 100.000 volledig elektrische transportbusjes besteld bij producent ­Rivian. Honderdduizend, ja.

Amazon is overal en overal is Amazon.

Amazon denkt als ecosysteem

Sinds anderhalf jaar richt het e-commercebedrijf zich ook op Nederland. Dat doen de Amerikanen door de Nederlandse consument een duizelingwekkend groot assortiment te bieden tegen prijzen waar concurrenten als Wehkamp, Otto of Bol.com niet van terug hebben. Ook niet van terug kúnnen hebben. “Amazon gaat voor de lange adem en heeft zoveel geld dat het de luxe heeft om keuzes te maken die economisch niet logisch zijn”, stelt Martijn Arets, expert op het gebied van online platformen.

Het fundamentele verschil met een bedrijf als Bol.com is dat Amazon volgens Arets niet denkt als een winkelbedrijf: “Zij denken meer als een ecosysteem: video en muziekdienst, voice-apparaten in de huiskamer, gratis bezorging, enzovoort”. De strategie is, kort door de bocht, dat er zoveel aan elkaar geknoopte diensten worden aangeboden, dat de naar gemak neigende consument haast niet meer om het bedrijf heen kan. Amazon is overal en overal is ... inderdaad.

Amazon zou zijn partners beconcurreren

Dat wil niet zeggen dat de hele wereld Amazons bedrijfsmodel zonder slag of stoot laat opleggen. De Europese Commissie onderzoekt of Amazon zijn dubbele rol als webwinkel niet misbruikt. Net als Bol.com is Amazon zowel zelf verkoper van artikelen als een platform voor externe partners, die ook spullen via het Amazonkanaal verkopen. Het Amerikaanse concern wordt ervan beticht gegevens te verzamelen van die ondernemers, die vervolgens worden gebruikt om ze te beconcurreren. Dat zou Amazon doen door bijvoorbeeld producten van verkooppartners minder prominent in de zoekresultaten weer te geven dan het eigen assortiment. Arets: “Ik verwacht de komende jaren vanuit Brussel veel regelgeving die de negatieve effecten van een grote speler kunnen beperken”.

Die effecten treffen ook de toch al geplaagde winkelstraat. De trek van de consument naar grote onlinespelers als Amazon zorgt voor veel lege winkelpanden. Grote ketens hebben daar meer last van dan lokale ondernemers, die vaak meer sympathie oproepen bij klanten. Anderzijds zijn consumenten daar niet altijd even consequent in. We willen dat boekwinkeltje op de hoek graag houden, maar kopen in de praktijk toch vaak online.

‘Werknemers worden als inwisselbare robots afgebrand’

De belastingmoraal van Amazon roept ook vragen op. Het bedrijft sluist zijn winstmiljarden deels weg via het fiscaal aantrekkelijke Luxemburg. In 2017 legde de Europese Commissie Amazon daarom een naheffing op van 250 miljoen euro. Britse kranten schrijven dat Amazon nog steeds op die manier belasting ontwijkt.

Consumenten en Amazon-adepten zouden zich, vindt Arents, af en toe achter de oren moeten krabben. “Willen we in een wereld leven waarin werknemers als inwisselbare robots worden ingezet en afgebrand? Willen we dat de drempels om te consumeren maar lager en lager worden; dat we vanuit onze luie stoel alles wat in ons brein opkomt maar snel en gratis kunnen bestellen?”

Hij is kritisch op de Amazons van deze planeet en vindt het onwenselijk dat de rekening van de sporen die zulke bedrijven achterlaten (veel vervoersbewegingen, slechte arbeidsomstandigheden, afval, verspilling, belastingontwijking) bij de maatschappij komt te liggen: “We moeten ons afvragen of we willen dat de winst wegvloeit naar een bedrijf dat wel profiteert van onze infrastructuur, maar niet bereid is om hieraan bij te dragen door belasting te betalen”.

Lees ook:

Amazon.nl komt en dat is slecht nieuws voor de roerige Nederlandse retail

Het Amerikaanse webwarenhuis Amazon richt zijn pijlen dan eindelijk vol op Nederland. Dat gaat de winkelcentra verder opbreken.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden