Coronacrisis

Als de overheidssteun opdroogt zit de boel pas echt in het slop

Een lege winkelstraat in Alkmaar in april. De economie krijgt harde klappen van de beperkende coronamaatregelen.Beeld ANP

De nieuwste cijfers laten een historische krimp van de economie zien, maar er staat Nederland nog erger te wachten als de overheidssteun opdroogt.

Dit is eigenlijk nog niets, klinkt het bij economen als je ze vraagt naar de economische krimp in het eerste kwartaal. Ja, vergeleken met eind vorig jaar ging de hele Nederlandse economie er in drie maanden met 1,7 procent op achteruit. Dat is fors en sinds 2009 niet meer voorgekomen. Maar stráks, als de overheidssteun onvermijdelijk een keer opdroogt, als faillissementen en bijkomende werkloosheid zich vervolgens even onvermijdelijk aandienen, dán zit de boel pas echt in het slop.

Voor nu laten de voorlopige cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek fijntjes zien hoe desastreus de beperkende coronamaatregelen zijn voor de economie. Die berekende krimp van 1,7 procent gaat immers over het hele eerste kwartaal, terwijl het land pas halverwege maart ‘intelligent op slot’ ging. Januari en februari waren nog gewoon goed voor groei.

Hoe anders was maart. Nederlanders zijn in die maand liefst 6,7 procent minder gaan uitgeven vergeleken met een jaar eerder, iets wat in de historie van CBS-metingen nog niet eerder voorkwam. De pijn zit hier vooral bij de dienstensector, de sector waar Nederland het traditioneel vooral van moet hebben. Kappers, theaters, sportscholen, daar ging even een groot slot omheen. Verder gaven consumenten 7,2 procent minder uit aan producten die lang meegaan (duurzame goederen) zoals kleding, schoenen en personenauto’s.

Werkloosheid

Daarbovenop kon ook het Centraal Planbureau donderdag een ‘historische daling’ melden: die van de het gewerkte aantal uren. Eind maart werden er 13 procent minder uren gedraaid dan aan het begin van die maand, schrijven vier CPB-economen in hun rapport. In april stabiliseerde die forse daling.

Het zijn vooral zelfstandigen die minder gingen werken. Meer dan werknemers zitten zij in getroffen sectoren als de detailhandel en horeca, schrijft het CPB.

Het planbureau hield aan het begin van de crisis nog rekening met vier scenario’s, waarbij de hoop was gevestigd op één daarvan: een forse, maar korte recessie die Nederland snel achter zich kon laten. Dat scenario ligt inmiddels niet meer op tafel bij CPB-baas Pieter Hasekamp. Het is duidelijk dat de beperkende maatregelen daar te lang voor van kracht blijven. De werkloosheid zal daardoor uiteindelijk ‘sterk oplopen’.

Vooralsnog is het niet zover. Nederlanders mogen dan minder uren werken, van banenverlies is nu slechts beperkt sprake. Dat komt grotendeels door de overheidssteun. Het CPB berekent dat 114.000 bedrijven een loonkostensubsidie hebben aangevraagd voor het personeel. Daarbij maken nog eens 350.000 zelfstandigen gebruik van een overbruggingsregeling (TOZO). Dat telt fors op: de werkgelegenheid van ruim één op de vijf werkende Nederlanders wordt nu financieel in de lucht gehouden door de overheid.

Kille wind

‘Verhulde werkloosheid’, zegt de Groningse hoogleraar internationale economie Steven Brakman hierover. “Veel bedrijven, en dus banen, blijven nu alleen overeind vanwege die steun. We moeten ons geen rad voor de ogen laten draaien: als die steun stopt, en ik verwacht dat dat ergens aan het einde van het jaar wel een keer in beeld komt, dan zal de werkloosheid ineens hard stijgen.”

Net als veel vakbroeders is hij overigens erg te spreken over de kordate acties van het kabinet. Het lijkt Brakman zelfs één van de belangrijkste verklaringen voor het feit dat andere landen in Europa een zwaarder verlies moesten slikken in het eerste kwartaal. Het EU-gemiddelde komt neer op 3,8 procent krimp, zo blijkt uit cijfers van statistiekbureau Eurostat. Vooral Spanje en Italië trekken het gemiddelde naar beneden. “Overheden in zuidelijke landen hebben vanwege hun begrotingen veel minder ruimte gehad om steun te verlenen”, zegt Brakman.

Nederland en Duitsland hadden veel diepere broekzakken en waren ook bereid daarin af te dalen. Zo komt Duitsland in het eerste kwartaal uit op ‘slechts’ 2,2 procent krimp. Daarmee scoort het land een stuk beter dan het Europees gemiddelde, maar wel slechter dan Nederland. “Duitsland had al problemen voordat de coronacrisis begon”, zegt Brakman. Het ging al een tijdje minder met de auto-industrie, en dat raakt de oosterburen.

Voor nu is de hoogleraar vooral benieuwd naar de fase waarin de steun in beide landen stopt. “Het lijkt me duidelijk dat er een kille wind gaat waaien.”

Lees ook:

Het kabinet houdt al rekening met het zwartste economische scenario

Het kabinet heeft al rekening gehouden met zwarte scenario’s voor de economie. De eerste cijfers over krimp zeggen nog weinig, volgens minister Wiebes.

ING stoft de stroppenpot vast af

Crisis, minder inkomsten, betaalproblemen. De klanten van ING hebben eronder te lijden. De bank dus ook.

Is het verstandig regels nu al te versoepelen?

Blijft het virus als een veenbrand door Nederland bewegen nu het kabinet de maatregelen versoepelt? Critici vrezen van wel.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden