Eigen baas

Alle zzp’ers zielig? Welnee, het beeld van de zzp’er is veel te zwart-wit

null Beeld Hollandse Hoogte / Hans van Rhoon
Beeld Hollandse Hoogte / Hans van Rhoon

Zelfstandigen zonder personeel (zzp’ers) worden te vaak als slachtoffers van de flexibele arbeidsmarkt gezien. Én ze worden dikwijls over één kam geschoren.

Het idee dat de meeste zzp’ers voor zichzelf beginnen omdat ze geen vaste baan kunnen vinden is te kortzichtig. Dat concludeert Sjanne Marie van den Groenendaal in haar onderzoek naar de loopbaan van zzp’ers waarop ze vrijdag promoveert aan de Tilburgse universiteit.

Die beeldvorming over zzp’ers komt vooral door berichtgeving in media en door beleidsmakers, zegt de promovenda. Als voorbeeld noemt ze het onlangs verschenen advies van de Sociaal Economische Raad (SER) waarin alleen beleidsvoorstellen staan die de positie van zzp’ers aan de onderkant van de arbeidsmarkt moeten verbeteren. “Dan gaat het bijvoorbeeld over de zzp-constructies waarin maaltijdbezorgers zitten”, zegt Van den Groenendaal.

De aandacht voor die groep is zeker nodig, zegt ze. Tegelijkertijd pleit ze voor meer smaken in het beleid. Want uit haar proefschrift blijkt dat de meeste Nederlanders zelfstandige zonder personeel worden omdat ze dat zelf graag willen. Omdat ze als eigen baas meer vrijheid hebben; omdat ze een nieuwe uitdaging zoeken of omdat ze ondernemend zijn aangelegd.

Kiezen uit twaalf antwoorden

Dat ontdekte de promovenda door te kijken naar bestaande data van het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) en onderzoeksbureau TNO. In die data zat informatie over 3602 zelfstandig ondernemers uit allerlei sectoren. In die onderzoeken is ook gevraagd waarom mensen ooit zzp’er zijn geworden. Ze konden uit twaalf antwoorden kiezen.

Op basis van die antwoorden is in de CBS-data een onderscheid gemaakt tussen mensen die gedwongen en ongedwongen zzp’er zijn geworden. Maar dat beeld is te grof, zegt Van den Groenendaal. Zo zaten er mensen bij die hun baan in loondienst kwijtraakten. Maar dat gaf ze net het zetje dat ze nodig hadden om voor zichzelf te beginnen, iets waar ze al langer van droomden. En sommigen komen er na een tijdje zoeken naar een baan in loondienst achter dat ze de autonomie van het zzp-schap ook wel zien zitten. Die mensen worden in de literatuur te vaak gezien als gedwongen zzp’ers, terwijl ze dat eigenlijk niet zijn.

Dé zzp’er bestaat niet

Dus heeft ze alle antwoorden op die vraag van het CBS nog eens goed bekeken. Daaruit blijkt dat dé zzp'er niet bestaat. “De meesten hebben meer dan één reden om als zzp’er aan de slag te gaan. Van flexibele werktijden tot een hoger inkomen. Bovendien pakken ze het ondernemen allemaal anders aan”, zegt Van den Groenendaal. “Sommigen investeren veel tijd in trainingen, om deskundig te worden in een bepaald vakgebied. Anderen steken juist tijd in netwerken, door vaak koffie te drinken met andere ondernemers.”

Dat blijkt ook uit de 102 interviews met zzp’ers − van hondenkappers tot fotografen − die in het proefschrift zijn meegenomen. Daarin valt vooral op dat mannelijke bouwvakkers minder actief over hun loopbaan nadenken dan andere zzp’ers. “Zij zijn vaker passief als het gaat om het vormgeven van hun carrière. Dat komt onder andere door de hoge werkdruk in de sector door het tekort aan arbeidskrachten”, legt ze uit.

Meer aandacht voor diversiteit

De promovenda concludeert dat er meer aandacht moet komen voor de diversiteit onder zzp’ers. “Waar zzp’ers baat bij hebben of hinder van ondervinden verschilt sterk per beroepsgroep. Bouwvakkers hebben bijvoorbeeld te maken met fysieke klachten en dure verzekeringen en it-specialisten met softwaresystemen die ze zichzelf zonder begeleiding moeten aanleren omdat ze per klus verschillen.”

Ongedwongen zzp’ers hebben hele andere dingen nodig, dan zzp’ers die dat eigenlijk niet willen zijn, wil ze maar zeggen. Daar ligt ook voor opdrachtgevers een belangrijke taak, stelt Van den Groenendaal. “Er is nog heel weinig aandacht voor goed opdrachtgeverschap. Terwijl een goede verhouding tussen zzp’ers en opdrachtgevers bewezen leidt tot meer kennisuitwisseling. Ook zijn zzp’ers enthousiaster en gemotiveerder als ze zich gewaardeerd voelen door het bedrijf waarvoor ze een klus uitvoeren”, zegt de promovenda.

Lees ook:

Ondernemers die stopten tijdens de coronacrisis weten nu: ‘Stop niet je hele privévermogen in de zaak’

Failliet gaan of zelf stoppen? Zowel Tina Storteboom als Jeroen Veldkamp stonden voor die vraag toen hun bedrijf door corona stilviel. Beiden kozen voor stoppen en staan daar nog steeds achter.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden