Woningmarkt

Aflossingsvrije hypotheek drijft ouderen in het nauw

Het huis verkopen en met de overwaarde op zoek naar iets nieuws, is voor ouderen makkelijker gezegd dan gedaan.Beeld ANP

Aflossingsvrije hypotheken waren lange tijd erg populair, maar drijven nu een grote groep ouderen financieel in het nauw. Kleiner wonen is vaak geen oplossing. En huren ook niet.

Tienduizenden ouderen lijken de komende jaren te gaan verdrinken in hun aflossingsvrije hypotheek. Zij hebben het spaargeld niet om die schuld af te lossen, en niet genoeg overwaarde op hun huis om kleiner te gaan wonen. De vrije huursector is ook te duur, en voor sociale huur hebben deze ouderen juist weer te veel vermogen. “Ze zitten dus klem”, zegt onderzoeker Mauro Mastrogiacomo.

Concreet gaat het om 23.000 tot 46.000 65-plus-huishoudens, berekent hij op basis van cijfers van de belastingdienst en het Centraal Bureau voor de Statistiek. De grootte van die groep was hiervoor onbekend en komt neer op zo’n 5 tot 10 procent van alle ouderen met een aflossingsvrije hypotheek.

Mastrogiacomo, werkzaam bij De Nederlandsche Bank en de Vrije Universiteit Amsterdam, publiceert zijn bevinding vandaag in een circulaire van pensioendenktank Netspar.

Restschuld

Lenen zonder af te lossen werd populair in de jaren negentig. Woningeigenaren hoeven maandelijks alleen de rente op hun schuld te betalen. Aflossen gebeurt vrijwillig zolang de hypotheek loopt. Aan het eind van de looptijd, meestal is die dertig jaar, kan er dus een restschuld overblijven. Nu beginnen veel van die hypotheektermijnen af te lopen, en komen de betalingsproblemen aan het licht.

De probleemgroep bestaat vooral uit mensen die een bovengemiddeld groot deel van hun hypotheek aflossingsvrij hebben afgesloten, zegt Mastrogiacomo. Zijn cijfers zijn niet uitgesplitst naar specifieke beroepsgroepen die vaker in het nauw zullen komen. “Wel gaat het bovengemiddeld veel om alleenstaanden, met name de groep die weinig heeft gewerkt. Zij zijn dan vooral aangewezen op hun AOW-uitkering.”

Mastrogiacomo geeft een rekenvoorbeeld. Stel dat iemand jaren geleden een woning kocht voor twee ton. Door de stijgende woningprijzen is dat huis nu 2,5 ton waard. “Dan heeft hij een overwaarde van 50.000 euro. Maar daar gaat hij de nog altijd niet-afbetaalde hypotheek niet mee kunnen aflossen.”

Oplopende maandlasten

Dan kan hij het huis verkopen, daarmee de schuld aflossen en met de overwaarde van een halve ton verder zoeken. “Maar daar ga je geen huis mee vinden, ook geen kleinere. Dus dan moet deze persoon een nieuwe lening afsluiten bij de bank.”

Die is daar weer niet happig op: de kans dat iemand van zeventig jaar lang genoeg leeft om die nieuwe schuld af te betalen is relatief klein. Gaat de bank er wel in mee, dan kan deze eisen dat er gaandeweg gewoon afgelost moeten worden. Zelfs met een kortere looptijd van bijvoorbeeld tien jaar, waardoor de maandlasten behoorlijk oplopen.

Huren is vaak ook geen oplossing. Een groot deel van de 20.000 tot 40.000 ouderen heeft te veel vermogen voor sociale huur en te weinig vermogen voor de vrije sector. Als daar op korte termijn überhaupt woningen in te vinden zijn. Vandaar dat Mastrogiacomo moet concluderen: een nieuwe aflossingsvrije hypotheek is voor deze groep ouderen de enige realistische oplossing.

‘Aflossingsblij’ in plaats van aflossingsvrij

Dat brengt de banken in een spagaat: zij voelen institutionele druk vanuit Europa om die aflossingsvrije leningen juist níet meer uit te delen. De Europese Centrale Bank, het Internationaal Monetair Fonds en European Systemic Risk Board zien het als groot risico voor Nederland. In Nederland voeren de Nederlandse Vereniging van Banken en toezichthouder Autoriteit Financiële Markten campagne voor ‘aflossingsblij’, in plaats van aflossingsvrij.

Overigens komt er een groep aan die nog grotere financiële risico’s loopt: de huidige mensen van middelbare leeftijd. Het aflossingsvrije aandeel van hun schuld is nog hoger dan die van de risico-ouderen. Bovendien bestaat die groep door een veranderde arbeidsmarkt uit meer zelfstandigen, die niet altijd evenveel pensioen hebben opgebouwd als werknemers die hun hele leven bij één bedrijf zaten.

Lees ook:

Problemen dreigen bij aflossingsvrij lenen

Woningbezitters realiseren zich niet altijd dat ze grote betalingsproblemen kunnen krijgen door niet af te lossen, aldus onderzoekers.

De Nederlandsche Bank is blij met beperking van de hypotheekrenteaftrek

Uitgelekte regeringsplannen voor versnelde verlaging van de hypotheekrenteaftrek kunnen op ‘warme goedkeuring’ van DNB-president Klaas Knot rekenen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden