InterviewNatuurbeleid

Advocaat Valentijn Wösten: ‘De cultuur van stikstofrekensommen is een ruïne’

Een luchtfoto van een woonwijk in aanbouw. Beeld Rob Engelaar, ANP.
Een luchtfoto van een woonwijk in aanbouw.Beeld Rob Engelaar, ANP.

Bouwend Nederland, VNO en FME waarschuwen dat de Nederlandse woningbouw stagneert als de stikstofplannen van minister Christianne van der Wal doorgaan. Een punt: die plannen zijn nog helemaal niet duidelijk én onvermijdelijk, zegt advocaat Valentijn Wösten.

Marco Visser

Woensdag stelden de brancheverenigingen in De Telegraaf dat de woningbouw in gevaar komt door de nieuwe stikstofplannen. Maar dat kan Bouwend Nederland niet weten, omdat nog niet duidelijk is met welke wetten en regels de bouwers straks te maken krijgen, stelt advocaat Valentijn Wösten. “Het kan nog alle kanten op, maar Bouwend Nederland denkt: laten we maar alvast herrie maken, want als de regels en wetten er zijn, is het te laat.”

Wösten voerde eerder namens Mobilisation for the Environment (Mob) procedures die leidden tot een geruchtmakende uitspraak van de Raad van State uit 2019. Een uitspraak die waarschijnlijk tot een verhit nationaal debat had geleid als corona er niet was geweest. De hoogste bestuursrechter oordeelde dat de overheid te makkelijk vergunningen verleende voor de bouw van woningen en bedrijven en de aanleg van wegen.

Contouren nieuw beleid

Sindsdien is het voor bouwers moeilijker een vergunning te krijgen, maar volgens critici nog lang niet moeilijk genoeg. Begin deze maand schetste Van der Wal de contouren van het nieuwe stikstofbeleid. Daarin schrijft de minister onder meer dat ze eerst wil kijken hoe de natuur herstelt voordat de overheid nieuwe vergunningen verleent.

“Het is een denkrichting, eentje die Bouwend Nederland kennelijk niet bevalt”, zegt Wösten. “Het stikstofprobleem is een ecologisch probleem dat de overheid benaderd als juridisch probleem. Het juridische probleem wordt vervolgens gereduceerd tot een stikstofrekensom.”

Die rekensom is de kern in de hele discussie, stelt Wösten. De uitkomst van de som vertegenwoordigt namelijk een geldwaarde. Is de uitkomst van de som dat er teveel stikstof wordt uitgestoten, dan gaat een bouwplan niet door.

Geen onafhankelijk toezichthouder

De uitkomst van een som hangt af van welke getallen worden gebruikt. “Adviesbureaus als Arcadis en Royal HaskoningDHV nemen daarbij veel vrijheid”, zegt Wösten. Een onafhankelijk toezichthouder op de rekensommen is er niet. “Je moet een instantie hebben die kijkt of er niet vals gerekend wordt. Vals rekenen is nu eerder regel dan uitzondering.”

De overheid kan die rol op zich nemen. Maar tot nu toe kijken beleidsmakers vooral naar wat er juridisch mogelijk is, ‘omdat de overheid graag ondernemerschap, bouwprojecten en economische activiteiten ziet’, zegt Wösten.

Volgens Wösten begint er iets te schuiven in Den Haag. Van der Wal beseft dat de rekensommen er niet voor gaan zorgen dat Nederland in 2030 de stikstofuitstoot heeft gehalveerd. “De cultuur van stikstofrekensommen is als een ruïne. Ingrijpen is onvermijdelijk. Bouwend Nederland voelt dat aankomen. Als er iets gaat schuiven in het vergunningenbeleid zal het lastiger worden om een vergunning te krijgen. Vandaar dat Bouwend Nederland zich nu pro-actief laat horen.”

Onduidelijkheid bij provincies

Ook bij de provincies bestaat twijfel over de rekensommen. Een deel van die sommen gaan over extern salderen. Bij extern salderen koopt een bedrijf dat uit wil breiden de emissierechten op van een bedrijf dat ermee stopt. Op die regeling is veel kritiek. De provincies Overijssel en Flevoland zijn daarom voorlopig gestopt met extern salderen totdat precies duidelijk is wat wel en niet kan. Zo willen de provincies voorkomen dat zij door een nieuwe uitspraak van de Raad van State de verleende vergunningen moeten intrekken.

Lees ook:

Elke provincie vaart met stikstof een eigen koers

De provincie Overijssel geeft geen vergunningen voor bouwprojecten meer af vanwege juridische onzekerheid over stikstof. Gelderland doet dat wel. Het leidt tot frustratie bij bedrijven en wethouders. ‘Ellebogenwerk.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden