Oost-Europese uitzendkrachten

Advies aan kabinet: geef mensen die gebruik maken van malafide uitzendbureaus een fikse boete

Emile Roemer bezocht afgelopen zomer als leider van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten huisvestingsplekken voor arbeidsmigranten, zoals hier in Kesteren.Beeld ANP

Een apk-keuring voor uitzendbureaus moet Oost-Europese arbeidskrachten behoeden voor onzekerheid, uitbuiting en onmenselijke situaties. Dat adviseert het aanjaagteam van Emile Roemer dat is opgericht om arbeidsmigranten te beschermen.

Een boer of vleesverwerker krijgt 8000 euro boete als hij arbeidsmigranten aan het werk heeft via uitzendbureaus die niet aan nieuwe, strengere regels voldoen. Dat is het advies aan het kabinet van het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, onder leiding van Emile Roemer. Het is vrijdagochtend overhandigd aan minister Wouter Koolmees van sociale zaken 

Bij sommige uitzendbureaus ‘gaat het heel goed’, zegt Roemer. Maar veel van de ruim 14.000 Nederlandse uitzendbureaus opereren in een grijs gebied. En er zijn ronduit malafide ondernemers, die in de ergste gevallen wél zorgkosten van inkomens inhouden, maar hun werknemers niet verzekeren.

Nederland telde volgens het CBS in 2018 ruim vijfhonderdduizend EU-arbeidsmigranten, waarvan een groot deel laaggeschoold werk verricht in de landbouw, de voedselproductie of in distributiecentra. Uitzendbureaus maken soms misbruik van de kwetsbare positie van migranten, die de taal niet spreken, hun rechten niet kennen en afhankelijk zijn van de bureaus voor werk, huisvesting en ziektekostenverzekering. 

Eigen slaapkamer verplicht

Kern van het nieuwe advies is een verplichte certificering voor alle arbeidsbureaus, en forse boetes voor wie van niet-gecertificeerde bureaus gebruik maakt. Werk- en huurcontracten zouden daarnaast uit elkaar getrokken moeten worden, waardoor arbeidsmigranten niet meteen op straat staan zodra ze zonder werk komen. Arbeidsmigranten die met beloftes van lange werkweken naar Nederland worden gelokt en vervolgens maar acht uur per week in een distributiecentrum ingezet worden, moeten minimaal twee maanden minimumloon betaald krijgen, zodat ze hier niet in de schulden raken.

Voor woonruimten moeten strengere eisen komen: een eigen slaapkamer is verplicht , net als 15 vierkante meter leefoppervlakte voor elke arbeidsmigrant. Ook moet elk uitzendbureau 75.000 euro inleggen bij inschrijving, zodat lonen alsnog uitbetaald kunnen worden als een malafide onderneming zichzelf plots liquideert en van de radar verdwijnt. Vaak om ergens als een ander bedrijfje terug komen. Voldoet een uitzendbureau niet aan de eisen? Dan is een registratie bij de Kamer van Koophandel niet mogelijk, pleit het team van Roemer.

Sinds het begin van de coronacrisis zijn de erbarmelijke leefomstandigheden van arbeidsmigranten extra duidelijk aan het licht gekomen. Poolse werknemers durven zich niet ziek te melden, omdat ze bang zijn hun baan, huis en toegang tot zorg te verliezen. Sommigen raken dakloos of verblijven in tentenkampen. Pijnlijke beelden die volgens Roemer ‘op ieders netvlies’ staan. Directe aanleiding voor het advies waren de coronabrandhaarden in slachthuizen dit voorjaar. Voor deze werknemers was social distancing onmogelijk en ook werd zichtbaar dat zij vaak geen toegang tot de zorg hadden. 

Werkgever als huisbaas

Vakbond FNV is grotendeels blij met het advies. “Dit zou een enorme stap vooruit zijn”, zegt vicevoorzitter Tuur Elzinga. De verplichte certificering is ‘bijna hetzelfde’ als de vergunningsplicht waar de vakbond net als SP, ChristenUnie en PvdA al langer voor pleit. Als alle adviezen door het kabinet gevolgd worden, zal de wildgroei van uitzendbureaus volgens Elzinga ‘absoluut ingeperkt worden.’

Wel is hij kritisch op de mogelijkheid die werkgevers houden om 25 procent van het loon in te houden voor onderdak van werknemers. Elzinga: “Dat is makkelijk cashen; een kwart van het loon inhouden en zo goed verdienen aan goedkope huisvesting. Op deze manier blijft het mogelijk om honderd euro voor een matras te vragen. En blijft de onwenselijke afhankelijkheidsrelatie tussen werkgever die gelijktijdig huisbaas is in stand.”

Uitzendbrancheorganisatie ABU staat ‘in grote lijnen’ achter het advies van Roemer. “Wij willen ook dat malafide bureaus aan banden worden gelegd”, zegt directeur Jurriën Koops. Maar volgens Koops legt Roemer te veel nadruk op de uitzendbranche, terwijl 40 procent van de migranten direct voor werkgevers zou werken. Daarnaast zijn volgens hem meer onaangekondigde controles een betere oplossing. “We hebben geen tekort aan regels, maar aan handhaving.” Op dit moment is er capaciteit om 1 procent van de uitzendbranche te controleren. Het kabinet heeft eerder al besloten dit uit te breiden, naar 2 procent in 2023. De NBBU, een andere brancheorganisatie voor flexwerk, vindt dat het Roemer-team “doorschiet” in “zijn zucht naar extra regulering.”

Naast de certificering van uitzendbureaus en verbetering van huisvesting, wil Roemer dat uitzendbureaus een zorgplicht krijgen om arbeiders zich in Nederland in te laten schrijven, met mailadressen en telefoonnummers. Op die manier moet er meer zicht komen op de nu vaak ongrijpbare groep. Romer hoopt, zegt hij tijdens de persconferentie vrijdagochtend, is dat arbeidsmigranten in Nederland ‘menswaardig’ behandeld gaan worden. “Net zoals u behandeld zou willen worden als u in een ander land gaat werken.” Minister Koolmees geeft aan dat de Kamer ‘voor het einde van het jaar’ met een reactie op het advies komt.

De Portugese vriendinnen Sara Nobre en Daniela Passos. Ze hebben een slechte ervaring met een Nederlands uitzendbureau.

Hoe het is om als arbeidsmigrant naast werk ook meteen een woning te verliezen, blijkt uit het verhaal van de vriendinnen Sara Nobre (23) en Daniela Passos (23).

Deze zomer worden zij vanuit Portugal geworven om in een Nederlands distributiecentrum te werken. “Ik heb toerisme gestudeerd aan de universiteit van Porto”, zegt Nobre, “maar die sector ligt door corona op zijn gat”. In Portugal is het minimumloon slechts zo’n 635 euro per maand. “Het aanbod om in Nederland voor 10 euro per uur te gaan werken was aantrekkelijk.”

Nobre en Passos horen van tevoren dat ze samen in een appartement zullen delen in het Brabantse Nispen. Maar bij aankomst in Nederland krijgen ze een groot huis op een vakantiepark in Hoeven toegedeeld, dat ze moeten delen met een ander stel. Voor 400 euro huur per persoon per maand slapen Nobre en Passos in één slaapkamer. Het huis in Nispen is ‘slechts een voorbeeld’, reageert het uitzendbureau. Net zoals de belofte van een dagelijkse gratis bus die naar de supermarkt zou gaan. “Wij moesten een half uur lopen naar de supermarkt, en drie kwartier naar een goedkope.”

Het werk in het distributiecentrum is ‘prima’. Problematisch is het busje dat ze naar hun werk brengt. Die komt vaak een uur te vroeg. “Na werktijd moesten de we vaak twee uur wachten, midden in de nacht, op het busje om ons thuis te brengen. Tijd die we niet betaald kregen.”

Nobre en Passos besluiten na twee maanden ontslag te nemen. Ze dachten dat ze nog zeven dagen in hun huis mochten blijven, maar dat klopt niet: de brancheorganisaties van uitzendbureaus ABU en NBBU hanteren een vijf dagen-‘richtlijn’. Precies vijf dagen later wordt Nobre ’s ochtends wakker van een ‘luid gebons’ op haar deur. “Twee Poolse mannen van het bureau zeiden dat we vóór drie uur het huis uit moesten zijn. Ze klonken agressief. Ik heb me nog nooit zo verloren gevoeld.”

Ze gaan met een taxi naar een vriendin in Lelystad. Daarna verkassen ze naar een hostel in Amsterdam, op zoek naar nieuw werk. Tegen haar ouders durft Nobre niet te vertellen dat ze op straat is gezet. “Die zouden zich te veel zorgen maken.” Waarom ze niet teruggaan naar Portugal? “We houden van Nederland. Alleen niet van uitzendbureaus.”

De uitzendbureaus die bij de ABU en NBBU zijn aangesloten, gelden nog als ‘de betere spelers’ in de markt. De FNV noemt de vijf dagen-richtlijn ‘crimineel’. Het Roemer-team adviseert een opzegtermijn voor woningen van minimaal één maand, om arbeidsmigranten beter te beschermen.

Sinds een paar dagen hebben Nobre en Passos nieuw werk in Schiedam, opnieuw via een uitzendbureau. 

Lees ook:

Nóg goedkopere arbeidsmigranten? Daar hebben uitzendbureau’s wel een trucje voor

Sinds het beter gaat met de economie in landen als Polen zoeken uitzendbureaus verder weg naar arbeidskrachten. Daarbij maken ze gebruik van een uitzendconstructie, waarmee het inhuren van arbeidsmigranten goedkoper wordt.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden