Crisis op de woningmarkt

Aantal bouwvergunningen flink gedaald, maar niet alleen door milieukwesties

Beeld Sander Soewargana

Het aantal verstrekte bouwvergunningen daalde het afgelopen jaar met 20 procent. En dat komt niet alleen door milieukwesties als de stikstof- en Pfas-problematiek. 

De roep om nieuwbouwwoningen klinkt loeihard. Toch daalde het aantal verstrekte vergunningen voor woningbouw vorig jaar met ruim 20 procent, blijkt uit een analyse van het Economisch Instituut voor de Bouw. Werden in 2018 nog ruim 70.000 vergunningen afgegeven, het afgelopen jaar waren het er naar schatting slechts 56.000.

De reden? Bouwbedrijven en hun brancheverenigingen klagen al maanden over milieukwesties als de stikstofcrisis en de Pfas-problematiek die vergunningaanvragen doen stokken. Eerder deze week nog wees belangenclub Bouwend Nederland de groep chemische stoffen Pfas als schuldige aan. Ondanks een aangepaste normering die een hogere hoeveelheid Pfas in de grond toestaat, komt de vergunningverlening onvoldoende op gang, meent Bouwend Nederland.  

Maar ook vóór oktober, toen het chemische goedje de bouwwereld deed opschrikken, werden er al minder vergunningen verleend. Sterker nog, al voor mei, toen de Raad van State het stikstofbeleid afschoot – wat ook veel vertraging van vergunningstrajecten opleverde – signaleerde het EIB een daling.

Nog steeds rust er een taboe op nieuwbouw buiten de stad

De reden van die vergunningdaling kan directeur Taco van Hoek van het EIB niet precies benoemen. Ja, de stikstof- en Pfas-problematiek zijn zeker van invloed geweest. “Maar er zijn ook andere invloeden geweest.” Hij wijst erop dat bouwbedrijven in de eerste maanden van 2019 soms vertraging opliepen vanwege de transitie naar het gasloos bouwen. In juli 2018 is de gaswetgeving aangepast.  

Beeld Sander Soewargana

Wat volgens Van Hoek ook een rol speelt, is het vinden van bouwlocaties. Nog steeds rust er  een taboe op nieuwbouw buiten de stad, zegt Van Hoek. “Provincies als Noord- en Zuid-Holland willen 80 tot 90 procent bouwen in stedelijk gebied, maar daar is het druk. De infrastructuur moet worden omgelegd, omwonenden kunnen bezwaar maken. Ik hoorde ooit van een wethouder: Ik heb acht binnenstedelijke projecten en zeven liggen er onder bezwaar.”

De sector is geholpen bij minder regels en meer mogelijkheden om buiten de steden te bouwen, stelt Van Hoek. “We zoeken het nu in onorthodoxe maatregelen zoals het bouwen van tiny houses en het aan banden leggen van beleggers. Nog meer beleid, zoals in Amsterdam, Utrecht en Haarlem, is geen deel van de oplossing, maar juist van het probleem.”

Worden milieu-eisen en andere regels minder complex, dan kunnen bouwers volgens Van Hoek zo weer 80.000 woningen per jaar bouwen. In hte afgelopen jaar bleven ze steken op 70.000, 5000 minder dan gewenst.

Volgens Edwin Buitelaar, hoog­leraar aan de Universiteit Utrecht en onderzoeker bij het Planbureau voor de Leefomgeving, ligt het wat complexer. Ook als er een vergunning is verstrekt, komt het voor dat bouwers niet direct aan het bouwen slaan. Zo kunnen ontwikkelingskosten hoger uitvallen, blijkt de grond veel meer verontreinigd dan gedacht en is het soms voordeliger om even te wachten met bouwen omdat het rendement op een later tijdstip wat hoger kan liggen. Ook kampen bouwbedrijven met personeelsschaarste.

Soms is er onenigheid tussen gemeenten en private bouwpartijen

Dan is er nog de ingewikkelde planvorming die voorafgaat aan het bouwen. “Soms is er ook onenigheid tussen gemeenten en private bouwpartijen”, zegt Buitelaar. Gemeenten willen soms een mix van koopwoningen, sociale huur en middenhuur. Bouwers zeggen dan dat dat niet kan. Ook dat stokt.

Zowel Van Hoek als Buitelaar noemt het onwenselijk dat het aantal woningbouwvergunningen daalt. Bouwbedrijven, makelaarsvereniging NVM en andere partijen in de sector roepen het Rijk op om meer bouw­locaties aan te wijzen. Op de korte termijn leidt dat echter niet automatisch tot een bouwversnelling, zegt Buitelaar.

“Halverwege de jaren negentig deed het Rijk dat ook, met de vinexlocaties. Nog steeds is een groot aantal van deze locaties niet klaar. In Leidsche Rijn in Utrecht en Leidschenveen en Ypenburg rond Den Haag  wordt nog steeds gebouwd. Bemoeienis van het Rijk garandeert niet dat het veel sneller gaat. Wie dat denkt, ontkent de complexiteit van procedures.”

Lees ook:

De krappe huizenmarkt ontgaat de Kamer niet, nu nog een oplossing

Het kabinet hoopt het woningtekort te verminderen door meer te bouwen. De linkse oppositie wil ook de vrije markt aan banden leggen.

Stikstofvonnis treft ook projecten mét vergunning

Advocaten waarschuwen: projectontwikkelaars, boeren en bouwers die al een vergunning hadden, leken veilig na de stikstofuitspraak. De rechter laat nu ook hun projecten wankelen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden