null

Onderzoeksjournalistiek

14 miljoen euro voor de Nederlandse schatkist dankzij de Panama Papers

Beeld Brechtje Rood

De Nederlandse schatkist is ruim 14 miljoen euro rijker dankzij de Panama Papers, het journalistieke onderzoek dat dit weekend zijn vijfde verjaardag viert.

Nog altijd doet de Nederlandse belastingdienst onderzoek naar personen en bedrijven die dit weekend precies vijf jaar geleden opdoken in de Panama Papers. Dat wereldwijde journalistieke onderzoek onthulde in 2016 manieren waarop een bont gezelschap van politici, grote en kleine ondernemers, beroemdheden en criminelen geld verborgen hielden voor de fiscus.

In Nederland bedraagt de extra belastingopbrengst die het gevolg is van de onthullingen inmiddels ruim 14 miljoen euro, laat de Belastingdienst weten. Dat bedrag bestaat uit belastingcorrecties, rentes en boetes die de dienst kon opleggen op basis van informatie uit de Panama Papers. Wereldwijd gaat het om 1,16 miljard euro aan heroverd belastinggeld, blijkt uit een inventarisatie van het Internationaal Consortium voor Onderzoeksjournalisten (ICIJ), het journalistencollectief dat het onderzoek uitvoerde. Namens Nederland zaten daar journalisten bij van Trouw en Het Financieele Dagblad.

Klanten konden hun vermogen verborgen houden

Zij beschikten tijdens het onderzoek over de hele administratie van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca. Voor diens vele klanten zette dat kantoor honderdduizenden anonieme brievenbusfirma’s op in landen die de belanghebbenden achter die bedrijven volledig afschermden van buitenlandse belastingdiensten. Zo konden de klanten van Mossack Fonseca hun vermogen verborgen houden voor de fiscus in hun eigen land, om daar dus ook niets over af te dragen.

De bijna 400 journalisten van ICIJ kregen toegang tot alle 11,5 miljoen e-mails, contracten, paspoorten en andere klantgegevens van Mossack Fonseca. Die waren eerst gelekt naar de Duitse krant Süddeutsche Zeitung, die ze vervolgens met ICIJ deelde.

150 onderzoeken afgerond

Inmiddels heeft de Nederlandse fiscus 150 onderzoeken afgerond op basis van gegevens uit de Panama Papers, laat een woordvoerder weten. Daarbovenop lopen nog een stuk of twintig onderzoeken, waarvan de meeste waarschijnlijk dit jaar zijn afgerond. Makkelijk is dat onderzoek niet, zegt hij: de informatie was in veel gevallen te ‘summier’ om gelijk een aanslag te kunnen opleggen aan een Nederlandse entiteit die in de gelekte data opdook.

Soms was er alleen een naam of adres van de rechtspersoon, soms alleen de datum van oprichting van diens buitenlandse bedrijf. Voor een naheffing heeft de belastinginspecteur meer nodig. “Een deel van de benodigde info bevindt zich in het buitenland of bij de betrokken belastingplichtigen thuis. Dat konden we ondanks inspanningen onzerzijds niet altijd achterhalen.”

Aanvullende informatie uit Duitsland

Wat hielp was dat de Duitse autoriteiten in een aantal gevallen aanvullende informatie konden sturen. Ook heeft de Nederlandse fiscus iedereen die in de data opdook een brief gestuurd met de mededeling dat ze via ICIJ bij de Belastingdienst bekend waren, en of ze ontbrekende documenten wilden opsturen. Wie dat niet deed, kon een onderzoek verwachten.

Dat de Papers zoveel losmaakten, ook bij het brede publiek, kwam onder meer doordat er zoveel beroemdheden in opdoken. Van de Argentijnse voetballer Lionel Messi tot filmmaker Stanley Kubrick en de vader van de Britse premier David Cameron: allemaal gebruikten ze bedrijfsconstructies waar geld mee kon worden verhuld. Nog altijd achtervolgt dat sommigen van hen, zoals de Peruaanse presidentskandidaat Rafael López Aliaga, die nu tijdens zijn campagne worstelt met het witwas-onderzoek dat mede door de Panama Papers naar hem is ingesteld.

Zwarte lijst van landen die niet meewerken

De Europese Unie heeft sinds het verschijnen van de publicaties een zwarte lijst opgesteld van landen die niet meewerken aan het aanpakken van belastingontwijking. Bijvoorbeeld omdat ze niet transparant zijn over de bedrijven die er huizen of omdat er überhaupt amper belasting betaald hoeft te worden. Om van die lijst af te komen, moeten ze hun leven beteren, wat bijvoorbeeld de Kaaiman Eilanden eind vorig jaar is gelukt.

Critici, waaronder organisaties als Oxfam Novib en Tax Justice, vinden die zwarte lijst niet streng genoeg: landen komen te gemakkelijk onder een notering uit, klinkt het. Ook een meerderheid in het Europees Parlement vindt dat belastingparadijzen soms wegkomen met ‘symbolische aanpassingen’ van hun belastingstelsel. Het Parlement nam in februari nog een resolutie aan die opriep tot strengere criteria.

Lees ook:

Dankzij de Panama Papers halen belastingdiensten wereldwijd ruim 1 miljard euro extra op

Wereldwijd gebruiken belastingdiensten de inzichten uit journalistiek onderzoek naar belastingontwijking.

Waarin verschillen de Paradise Papers van de Panama Papers?

De onthullingen uit de Paradise Papers zijn onderdeel van een serie internationale journalistieke onderzoeken die telkens een deel van de geheime wereld van de belastingparadijzen blootleggen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden