Willem Biesheuvel: ‘Een zonnepark verstoort alles, is de aanname al snel, maar het kan ook een pleisterplaats voor vogels worden’.

ReportageDobberpark

Zwolle heeft Europa’s grootste eiland van zonnepanelen, genoeg voor 25 jaar groene stroom

Willem Biesheuvel: ‘Een zonnepark verstoort alles, is de aanname al snel, maar het kan ook een pleisterplaats voor vogels worden’.Beeld Herman Engbers

Bij Zwolle drijft een van de grootste zonne-eilanden van Europa. Volgens de ontwikkelaar is het natuurvriendelijk: de aanleg verliep fossielvrij en onder de panelen hangen vishutten.

Als een koorddanser loopt Willem Biesheuvel tussen de rijen zonnepanelen door. Hij zoekt balans, zet behoedzaam voet voor voet. Hij is wel wat gewend, als projectmanager drijvende zonnepanelen. Maar het blijft altijd uitkijken op de deinende drijvers, waarop aan weerszijden kwetsbare zonnecellen rusten. “Een nat pak heb ik nog niet gehaald”, lacht hij met een kanariegeel zwemvest om zijn nek, als hij vanuit zijn gemotoriseerde rubberboot op het drijvende zonnepark op de Bomhofplas is geklommen.

Deze zonnecentrale op een oude zandwinlocatie bij Zwolle, waar Dekker Groep de laatste beschikbare zandhopen opzuigt, is een van de grootste drijvende zonneparken in Europa. Met 18 hectare aan panelen (de Bomhofplas beslaat in totaal 65 hectare) kan het dobberpark zich meten met de zonnevelden die in China op het water worden neergelegd. De 72.000 zonnepanelen op de Bomhofplas voorzien jaarlijks zevenduizend huishoudens van groene stroom. Het park, dat via ASN de benodigde miljoenen­investering rond kreeg, zorgt de komende 25 jaar voor groene stroom. Het Rijk geeft subsidie aan grote zonnevelden op water (en land), die moeten bijdragen aan het ­behalen van de klimaatdoelen.

Biesheuvel: ‘Een nat pak heb ik nog niet gehaald’. Beeld Herman Engbers
Biesheuvel: ‘Een nat pak heb ik nog niet gehaald’.Beeld Herman Engbers

Groenleven heeft, als bouwer van het zonnepark, geen zeggenschap over de geproduceerde stroom. De energielevering is verkocht aan Blauwvinger Energie. Dat is een coöperatie, in handen van Zwollenaren. Zij willen dat de energievoorziening duurzaam wordt en voor een belangrijk deel in eigendom komt van bewoners, in plaats van grote bedrijven. Leden kunnen een stukje van het zonnepark kopen, dat garant staat voor groene energie. Daarmee compenseren ze hun stroomgebruik thuis, energiebedrijf Greenchoice levert de energie.

Waar houden de panelen op en begint het water? Niet te zien

Via Blauwvinger Energie kan het gehele zonnepark in particuliere handen terechtkomen. Daarmee loopt het project op de troepen vooruit, want het landelijk Klimaatakkoord legt het streven vast dat groene stroomprojecten voor de helft in bezit van participerende burgers komen. “Wij blijven verantwoordelijk voor de operatie en het onderhoud van de panelen”, zegt Biesheuvel van Groenleven, terwijl hij een keurende blik werpt op een soort koelkasten die zachtjes staan te zoemen bovenop het zonne-eiland, de omvormers die geproduceerde groene stroom via een grote kabel naar land sturen.

Van tekort aan ruimte op het stroomnet hadden de ontwikkelaars bij Zwolle – in tegenstelling tot andere gebieden in Nederland – geen last.

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

Biesheuvel wijst in de verte. Zover het oog reikt liggen de zonnepanelen, als schuine dakjes tegen elkaar aan gezet, in de zon te glinsteren. “Zie je waar de zonnepanelen ophouden en het water begint?”, vraagt hij retorisch. Die overgang is nauwelijks vast te stellen. Op grote afstand gaan de donkerblauwe zonnecellen op in de glinstering van de met zowel industrie als boomrijen omringde Bomhofplas. “Hier even verderop begint een Natura 2000-gebied”, weet Biesheuvel. Dat gebied geniet de hoogste status van natuurbescherming volgens EU-wetgeving.

Vogelpoep wegpoetsen, daar begint hij niet aan

Op de zonnepanelen, midden op het drijvende zonnepark, zitten en paar eenden. Verderop steekt een kievietkoppel met de kop boven de zonnecellen uit. Op de zonnepanelen ligt hier een daar vogelpoep. “Er zitten ook aalscholvers hier”, verklaart Biesheuvel de grote fletsen. Poetsen, daar begint Groenleven niet aan, het rendement lijdt nauwelijks onder de dierlijke bevuiling, bovendien kun je wel aan de gang blijven. Vanuit het Natura 2000-gebied, waar de Overijsselsche Vecht stroomt, komen vogels de Bomhofplas op en scharrelen zoogdieren door de oevers die de zandplas omzomen. “Er zit volop leven”, weet Biesheuvel.

Vandaar ook dat omwonenden boos reageerden toen het zandbedrijf Dekker Groep plannen ontvouwde om slib te dumpen in de diep uitgegraven plas. Na de commotie, uit zorg om natuurschade, ging dat plan in 2020 van tafel.

null Beeld Herman Engbers
Beeld Herman Engbers

De ontwikkelaars van het zonne-eiland moesten ook rekening houden met de lokale ecologie. Een diepgravende Milieueffectrapportage was niet vereist, omdat de Bomhofplas zelf als zandwinningsterrein een industriële bestemming heeft. Een eerste natuurtoets toonde aan dat er geen noemenswaardige schadelijke effecten zouden zijn van de zonnepanelen. Voor vis zou het zonnepark nog geen schade opleveren. Eerste metingen, gedaan met de Hanzehogeschool, wijzen erop dat het zuurstof­gehalte en de waterdoorstroom onder de zonnecentrale gelijk is aan de rest van de Bomhofplas.

Groenleven begon jaren geleden met de plaatsing van panelen op boerendaken. Daar is het concern, eigendom van Roland Pechtold (een broer van D66-corryfee Alexander Pechtold) nog steeds mee bezig, maar om snel grote slagen te maken voor groene energieproductie zet de ontwikkelaar in op grootschalige projecten, zoals hier op het water. Wat meespeelt, zegt Biesheuvel, is dat veel boerendaken wel ruimte hebben voor zonnepanelen, maar een constructie hebben die te zwak is om ze te vol te leggen.

Ondertussen zoeken gemeenten, waterschappen en bedrijven naar groene energieprojecten van grote omvang, om zo te kunnen voldoen aan hun opgave voor het landelijke Klimaatakkoord.

Critici vinden het een ecologische wandaad

In de Regionale Energie Strategieën moeten lokale overheden voor juli samen op papier zetten waar ze zonneparken en windturbines willen installeren. “De interesse in drijvende zonneparken is groot”, zegt Biesheuvel. Critici zien dobberpanelen weliswaar als ecologische wandaad en landschapsvervuiling, maar zonneakkers en windmolens die mensen op land duidelijker zien staan, jagen bewoners nog sneller in de gordijnen.

Onder de panelen. Beeld Herman Engbers
Onder de panelen.Beeld Herman Engbers

Puffend trekt Biesheuvel vanuit de rubberboot aan een touw, dat bevestigd zit op een hoek van het zonne-eiland. In het troebele water wordt een soort kooi zichtbaar. “Dat is een van onze biohutten”, zegt de projectmanager.

Bij wijze van proef hing Groenleven er twintig op. De korven, zo groot als een reiskoffer, zijn gevuld met schelpmateriaal. Ze moeten een schuilplek vormen voor vissen in de Bomhofplas, of zelfs een kraamkamer als het meezit. “Vis zit er zeker”, weet Biesheuvel. Of de korven zinvol zijn, moet komende maand blijken. Dan halen ecologen de korven, geleverd door de Franse ontwikkelaar van viskorven Ecocéan, na twee jaar voor het eerst uit het water voor inspectie.

Biesheuvel wrijft in zijn handen, hoopvol dat vissen en vogels goed gedijen bij de panelen. “Een zonnepark verstoort alles, is de aanname al snel”, zegt hij. “Maar het kan ook een pleisterplaats voor vogels worden, met nesten onder de zonnebootjes.”

Geen stopcontact te vinden

Voldoende open ruimte tussen en onder de panelen moet ervoor zorgen dat de waterkwaliteit niet lijdt onder de langdurige aanwezigheid van het zonne-eiland. Per twaalf zonnepanelen liggen er vier drijvers in het water. Zonnebootjes noemt Biesheuvel ze.

Het zonnepark is met ankers aan de bodem van de plas bevestigd, vanwege de zandwinning is die maar liefst 35 meter diep. Pas zo rond windkracht 10 moet een controleur bekijken of het zonnepark zich goed houdt. In principe moeten de dobberpanelen tegen alle weersomstandigheden kunnen.

Met het Natura 2000-gebied om de hoek, was de aanleg van het drijvende zonnepark relatief complex. De bouwers mochten geen extra stikstof uitstoten, die de naastgelegen kwetsbare natuur zou schaden. “De oplossing was: elektrisch bouwen”, zegt Biesheuvel. Dat stoot, in tegenstelling tot generatoren en werktuigen op olie en gas, geen stikstof uit. “We hebben vrijwel alles elektrisch gebruikt, van de hefstrucks tot de boormachines.”

Omdat er geen stopcontacten te vinden waren bij de Bomhofplas, bedacht de ontwikkelaar een passende oplossing. Het eerste dat de bouwers plaatsen, was een set flinke zonnepanelen. Die leverden de fossielvrije stroom voor de werkzaamheden voor het zonne-eiland.

Biesheuvel: ‘We zien groeikansen’. Beeld Herman Engbers
Biesheuvel: ‘We zien groeikansen’.Beeld Herman Engbers

Biesheuvel is elders in Nederland bezig met soortgelijke zonne-eilanden, waar er in het land nu een stuk of zeven van zijn. “Geschikte wateren zijn er, zoals in Zeeland.”

Ook in brak water wil het bedrijf zonnevelden aanleggen. Zout water geeft wel meer risico op schade aan de panelen. Tel daar golfslag bij op en de complexiteit neemt toe. Zonne-eilanden op zee leggen, zoals bedrijven als Oceans of Energy nastreven, daar begint Groenleven vooralsnog niet aan. “We zien groeikansen voor zon op water, maar dan liefst op oude zandwinlocaties, baggerdepots of bedrijfswateren.”

Ooit komt het ervan, denkt Biesheuvel, dat zonnevelden op de Noordzee tussen de windmolenparken in drijven. “Daar is ruimte én er ligt al een kabel om stroom naar land te transporteren.”

Lees ook:

Een Nederlandse primeur: zonnepanelen die drijven én draaien

Drijvende zonnecellen zijn al een stunt. Maar Evides doet er in Rotterdam nog een schepje bovenop. Het drinkwaterbedrijf laat dobberende panelen meedraaien met de zon. Dat is een primeur.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden