Rapport

Zware metalen, bestrijdingsmiddelen, pfas; de kwaliteit van ons water is een tikkende tijdbom

null Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Nederland scoort slecht in een vers rapport over de waterkwaliteit in de stroomgebieden van Europese rivieren. Door te veel uitstel dreigt Nederland de eigen doelen van de Kaderrichtlijn Water niet te halen, waarmee een nieuwe crisis zich aandient.

De kwaliteit van het oppervlakte- en grondwater is een tikkende tijdbom. Er zitten te veel zware metalen, bestrijdingsmiddelen, meststoffen en pfas in het water, die meer dan de helft van de 216 bronnen vervuilen waaruit Nederland het drinkwater haalt. Ook is het onwaarschijnlijk dat Nederland in 2027 de doelen van de Kaderrichtlijn Water (KRW) haalt. Dat kan tot een nieuwe milieucrisis leiden.

De KRW-doelen voor gezond water hadden al in 2015 moeten zijn bereikt, maar ze zijn op Nederlands verzoek uitgesteld tot 2027. Zijn ze dan niet gehaald, dan kan de Europese Commissie stevige boetes opleggen. Ook kan de rechter Nederland dwingen maatregelen te nemen, met mogelijk grote economische en maatschappelijke gevolgen, zoals eerder gebeurde bij de aanpak van broeikasgas en stikstof.

Huidige maatregelen ontoereikend

Nederland scoort slecht in het donderdag gepubliceerde onderzoek The final sprint for Europe’s rivers van een coalitie van internationale organisaties onder aanvoering van het Wereld Natuur Fonds (WWF). Daarin staat dat de huidige maatregelen ontoereikend zijn om de stroomgebieden van elf rivieren, waaronder de Rijn, over zes jaar te laten voldoen aan de KRW-doelen. Alleen twee rivieren in Finland staan er gezond op. Nederland blinkt volgens de coalitie uit in uitstelgedrag.

Slechts een kwart van de Nederlandse wateren is redelijk gezond en maar 1 procent is ecologisch helemaal in orde, concludeert het rapport. Voor alle acht landen waarin de elf rivieren stromen geldt dat de budgetten voor gericht waterbeleid te laag zijn en dat er te weinig aandacht is voor het belang van water in beleidsplannen op andere terreinen, met name landbouw, infrastructuur en energie.

Een half jaar de tijd

De kaderrichtlijn bevat telkens afspraken voor zes jaar. Aangezien de voorlaatste termijn eind 2021 afloopt, hebben de acht landen waarin de elf rivieren stromen nog een half jaar om hun plannen bij te stellen.

“Met wat er nu aan maatregelen in de plannen staat, gaan we het niet halen”, zegt Patrick Nuvelstijn van Natuurmonumenten, een van de zes natuurorganisaties die deze week bij de Tweede Kamer al hun zorgen uitten over de Nederlandse waterkwaliteit. “Die is wel verbeterd, maar lang niet genoeg.”

Te veel nitraat uit (kunst)mest is het grootste probleem, zegt Nuvelstijn. “En daarnaast droogte.” Extra maatregelen moeten de uitspoeling van meststoffen terugdringen en zorgen dat regenwater de voorraad grondwater aanvult in plaats van zo snel mogelijk weg te stromen. “En bij elk project is een watertoets nodig: wat betekent dit voor de kwaliteit en de voorraad zoetwater?”

‘Stoppen met onszelf te vergiftigen’

GroenLinks-Kamerlid Laura Bromet maakt zich zorgen over nieuwe stoffen als pfas, die niet onder de KRW vallen, terwijl ook oude vervuiling van bijvoorbeeld bestrijdingsmiddelen nog in het water zit, zei ze woensdag in een Kamerdebat over water. “Pfas zit in ons drinkwater en voedsel. We moeten stoppen met onszelf te vergiftigen door te stoppen die middelen te produceren. Maar als je stopt is het nog niet opgelost.”

Bromet hoopt dat het nieuwe kabinet afspraken maakt om de verschillende milieuproblemen in samenhang aan te pakken. “Met de KRW gaat het dezelfde kant op als met CO2 en stikstof. Dat raakt uiteindelijk ook economische belangen.”

Natuur & Milieu is donderdag weer begonnen met het onderzoek 'Vang de watermonsters’, waarbij burgers monsters nemen om de waterkwaliteit van sloten, vennen, beken en plassen te bekijken. Wie mee wil doen kan van de organisatie een online meetkit krijgen. Vorig jaar was de conclusie dat de kwaliteit van veel wateren onder de maat is.

Lees ook:

We springen te nonchalant met ons water om: ‘Tijd voor een watertransitie’

Droogte of juist plensbuien en toenemende vervuiling laten zien dat het watersysteem zijn grenzen bereikt. Waterschappen en drinkwaterbedrijven roepen samen op tot een omslag in onze achteloze omgang met het water: het is tijd voor een watertransitie.

Weer meer stikstof en fosfaat in boerensloten

De sloten bij landbouwbedrijven bevatten de laatste jaren weer meer stikstof en fosfaat dan vóór 2017. Dat is een risico bij het winnen van drinkwater en een gevaar voor de biodiversiteit, omdat meer nitraat uitspoelt naar het grond- en oppervlaktewater.

Grote zorgen om gevolgen Rijn-vervuiling voor het drinkwater

De verontreiniging van de Rijn met chemische stoffen moeten binnen 20 jaar met een derde zijn teruggedrongen. “Het behoud van vertrouwen in kraanwater is van groot belang.”

De waterkwaliteit testen wordt alleen maar ingewikkelder

Kunnen we oppervlaktewater veilig drinken? Het Waterlaboratorium test ons water op ongewenste stofjes. Dat wordt steeds duurder en complexer.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden