Zuiderburen zijn wederom in opspraak: foute ossenstaart uit België

Protest van verschillende boerenorganisaties bij het Waalse parlement op 14 maart, naar aanleiding van het Veviba-vleesschandaal. Beeld Hollandse Hoogte / BELGA

Alweer woedt er in België een voedselschandaal, dat ook Nederland raakt. Het betrokken slachthuis ontkent in alle toonaarden, maar de roep om strengere controles neemt toe.

De dioxinecrisis van 1999, het paardenvleesschandaal in 2013, wantoestanden vorig jaar in een slachthuis in Tielt - met voedselschandalen is België niet onbekend. Nu is het opnieuw raak: bij de Waalse vleesverwerker Veviba zou er slachtafval verwerkt zijn in onder meer gehakt, dat uiteindelijk in supermarkten terecht is gekomen.

Het schandaal strekt zich uit naar Nederland: de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit heeft vastgesteld dat 19 slagerijen ossenstaarten van het Belgische vleesbedrijf hebben verkocht. Deze bedrijven hebben de ossenstaarten uit de schappen gehaald en moeten consumenten die dit vlees al hebben gekocht waarschuwen dit vlees niet te eten. Het vlees is namelijk niet goedgekeurd voor menselijke consumptie.

Waar komen deze wantoestanden vandaan? Is er gebrek aan controle door het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen? Of speelt er iets anders?

Na het bekend worden van de zaak-Veviba, eerder deze maand, kwam het FAVV zwaar onder vuur te liggen. Minister van landbouw Denis Ducarme vindt dat het controlesysteem niet deugt en wil het agentschap hervormen. Hij bestempelt de misstanden bij het vleesbedrijf in Bastenaken als 'maffiapraktijken en fraude op grote schaal'.

Papierwerk

Een woordvoerder van het FAVV wijst evenwel op de vele meldingen die bij de voedselwaakhond binnenstromen: "We krijgen dagelijks, statistisch gezien, anderhalf fraudedossier binnen. Als een directeur van een voedselverwerkingsbedrijf het plots in zijn hoofd haalt fraude te plegen met het oog op de winst, kunnen we daar onmogelijk direct bij zijn."

Het FAVV voert aangekondigde controles uit, zegt de woordvoerder. "Dat dicteert de wet. Maar bij de controles van grote bedrijven is er soms wel een probleem. Wanneer we op hun deur kloppen moeten we eerst uitleggen wie we zijn en wat we komen doen, en soms ook papierwerk invullen. In die tijd kunnen de gezaghebbers het personeel inlichten over onze controle, waardoor de werkwijze snel kan veranderen voordat we binnen zijn. Een universele legitimatie waarmee we direct binnen mogen, zou helpen."

Zo'n legitimatie zou ingesteld moeten worden door de minister van landbouw. Een woordvoerder van minister Ducarme laat weten dat die dit idee wil 'onderzoeken'. De bewindsman laat grondig onderzoeken hoe het FAVV controleert en informatie doorgeeft naar het politieke niveau, zei hij eerder in het parlement. Ducarme wil dat het agentschap 'actiever en agressiever' gaat opereren.

Volgens Ilse Fraeye, docent industriële ingenieurswetenschap aan de Katholieke Universiteit Leuven, is de lage prijs van de voeding een mogelijke oorzaak van de voedselschandalen. "De lage prijs van het vlees in onze supermarkten lijkt sommige malafide producenten aan te zetten tot het nemen van de verkeerde maatregelen om de productie zo goedkoop mogelijk te houden. Dat zit in de mens, kijk maar naar het dieselschandaal bij Volkswagen in 2015."

Fraeye vindt het moeilijk hier oplossingen voor te bedenken. "De consument moet voeling krijgen met het product, en meer betalen. Je kunt niet verwachten dat een kip die je voor twee, drie euro koopt, even kwaliteitsvol is als een kip van tien euro, die in hetzelfde schap ligt. Een hogere prijs laat meer ruimte voor investering in kwaliteit, dierenwelzijn en duurzaamheid."

Dierenrechtenorganisatie Gaia deelt dat standpunt. "Door de toename van de vraag naar vlees is er een massaproductie aan de gang", zegt Ann De Greef, directeur van Gaia. "Dieren groeien in erbarmelijke omstandigheden op. En bij het zo snel mogelijk opfokken van dieren letten producenten minder op de middelen die ze daarvoor gebruiken."

Gaia pleit daarom voor verplichte opleidingen voor werknemers in slachthuizen, zegt De Greef. "De problematiek is groot: veel werknemers spreken geen Nederlands en hebben geen enkel besef van hoe ze dieren moeten behandelen, met alle gevolgen van dien."

12 jaar oud vlees

De Greef wil ook dat winkelketens de criteria die zij aan levensmiddelen stellen aanpassen. "Ze zouden kunnen stoppen met het verkopen van plofkip. Kippenvlees was vroeger iets voor speciale gelegenheden, maar het is in enkele decennia uitgegroeid tot een spotgoedkoop product in de industriële massaconsumptie. Het zijn de dieren die het gelag betalen met een kort en ellendig leven." Gaia wist eerder te bereiken dat er geen legbatterijeieren meer worden verkocht.

Tenslotte erkent ook Fevia, de federatie van de Belgische voedingsindustrie, de problematiek. In reactie op de voedselschandalen zegt communicatiedirecteur Nicholas Courant dat Fevia 'bewustwording' bij consumenten wil creëren. Bijvoorbeeld door middel van keurmerken. "Kijk naar het Meesterlyck-label voor ham die moet voldoen aan de strengste kwaliteitsvereisten. Dat heeft succes. Zo'n keurmerk zou ook kunnen worden uitgevonden voor dierenwelzijn."

Courant vindt ook dat de regering beter zou moeten communiceren met de consument. "Bijvoorbeeld met campagnes over duurzame voeding. België heeft echter een heel versnipperd beleid heeft. Je moet juist een vuist maken, om duidelijke richtlijnen te creëren over voeding en levensmiddelen. Dat is de regering tot op heden niet gelukt."

De storm rond vleesverwerker Veviba is ondertussen nog niet gaan liggen. Supermarkten Delhaize en Colruyt hebben hun banden met het bedrijf verbroken. Net als de 19 Nederlandse slagerijen haalt groothandel Makro verse rundvleesproducten van het omstreden vleesbedrijf uit voorzorg uit de schappen en zet de samenwerking met de onderneming stop. De keten benadrukt evenwel dat het verdachte diepvriesvlees van Veviba niet door Makro is verkocht. Dierenrechtenorganisatie Animal Rights beweerde eerder dat Makro wel het verdachte vlees zou verkopen.

De nieuwste beschuldigingen luiden dat Veviba 'gangbaar' vlees heeft verkocht alsof het biologisch was, en in 2016 zou het bedrijf een lading bevroren vlees van 12 jaar oud hebben geëxporteerd naar Kosovo. In Vlaamse media wierp de directeur van Veviba de aantijging verre van zich: "Ik ben geen bedrieger."

Voedselschandalen, een overzicht:

1995: Moord op Karel Van Noppen. Keurder van slachtvlees vermoedelijk vermoord door de 'hormonenmaffia'.

1999: Dioxinecrisis. Dioxine komt in een opslagtank terecht waardoor zeven miljoen kippen en zestigduizend varkens moeten worden geslacht, en bijna tweeduizend landbouwbedrijven stilgezet.

2013: Paardenvleesschandaal. Gedurende maanden of misschien wel jaren belandden paarden die niet geschikt waren voor consumptie op het bord van de Belgische consument.

2017: Slachthuis Tielt. Er duiken filmpjes op van varkens die mishandeld worden in het slachthuis in Tielt.

2017: Fipronilcrisis. Kippeneieren en afgeleide producten bleken in 45 landen de schadelijke insecticide fipronil te (kunnen) bevatten. De besmetting begon in België.

2018: Veviba-schandaal. Bij de Waalse vleesverwerker Veviba zou slachtafval verwerkt zijn in onder meer gehakt.

Lees ook:

Het openbaar ministerie onderzoekt de rol van het Belgische bedrijf Poultry-Vision in het Fipronil-schandaal. Dat leverde het omstreden reinigingsmiddel aan ChickFriend/Chick Clean uit Barneveld, het bedrijf dat de kippenstallen reinigde.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden