‘Zonder ingrepen in de luchtvaart gaan we de klimaatdoelen niet halen’

Onderzoeker Niels Koeman van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) Beeld Fred Ernst

Schiphol kan niet langer ontzien worden in het klimaatbeleid, stelt de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI) vandaag in een advies aan het kabinet. Schrap om te beginnen de nacht- en de budgetvuchten. Onderzoeker Niels Koeman legt uit waarom het uit moet zijn met de ongebreidelde groei van de luchthaven. 

Gaat het in Nederland over de luchtvaart, dan begint er altijd wel iemand over het ‘blauwe gevoel’. Die nationale trots op de KLM is één van de oorzaken dat de luchtvaart in Nederland een uitzonderingspositie geniet, denkt onderzoeker Niels Koeman van de Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur (RLI). Maar ook Europese regelgeving en het verdrag van Chicago uit 1944 spelen een rol, waarin werd besloten geen accijns te heffen op kerosine. 

De luchtvaart bleef daardoor vooralsnog grotendeels buiten schot in de klimaatdiscussie. Koeman: “Maar we gaan de klimaatdoelen van Parijs niet halen zonder bijdrage van de luchtvaart. Dat is zo helder als glas.” De internationale luchtvaart is ook geen onderdeel van de klimaatafspraken van Parijs. Mogelijk voelen de adviezen van de Rli daarom als een breuk met het voorgaande luchtvaartbeleid.

Koeman wil niet van een breuk spreken. “Wel zie je twee polen in het beleid. De luchtvaart is van groot belang voor de BV Nederland: het vestigingsklimaat en de welvaart. We willen allemaal voor een schappelijke prijs vliegen. Anderzijds is de groei aanzienlijk; de luchtvaart zal de komende twintig jaar verdubbelen. Weinigen zullen zeggen: laten we dat gewoon doorzetten.”

U wilt dat de luchtvaart niet langer een uitzonderingspositie geniet?

“De luchtvaart verschilt niet zoveel van enig ander bedrijf op een industrieterrein. Als het lekker loopt, dan wil het groeien. Als de buren last krijgen van al die aanrijdende vrachtauto’s, dan moet je daar oplossingen voor vinden. Wij pleiten ervoor dat ook in de luchtvaart het principe ‘de vervuiler betaalt’ gaat gelden. Bij andere bedrijfstakken geldt ook dat de hinder en vervuiling zo laag moeten zijn als redelijkerwijs mogelijk. Wij zeggen: stel bovengrenzen aan geluid en fijnstof, kijk dan hoeveel vluchten daarbinnen mogelijk zijn. Als de vloot stiller en schoner wordt, kun je het aantal vluchten opschroeven. Nu is het omgekeerd.”

Volgens experts laten innovaties die de luchtvaart aanmerkelijk schoner maken nog lang op zich wachten.

“Ja en nee. De vloten van maatschappijen verschillen heel erg. Toestellen blijven zo’n 25 jaar in de lucht. Als maatschappijen oude toestellen eerder vervangen, dan kan dat een aardige besparing opleveren. Daarmee ben je er nog niet, maar het kan relevant zijn.

“Daarnaast moet je naar een bijmengverplichting, zodat er naast kerosine ook duurzame brandstof de tanks in gaat. Biologische kerosine is een moeizaam verhaal, daarvoor is dezelfde biomassa nodig die veel andere sectoren willen gebruiken. Maar synthetische kerosine is een optie. De overheid kan verplichten om eerst 5 procent bij te mengen en dat uit te breiden naar 15 procent en verder. Vliegtuigmotoren kunnen een bijmenging van 50  procent duurzame brandstof al aan.”

Opvallend: Lelystad Airport wordt geen enkele keer genoemd in het rapport. Dat vliegveld moet van het kabinet vluchten overnemen van het overvolle Schiphol. Omwonenden vrezen overlast.

“Ook Schiphol noemen wij nauwelijks. Het gaat ons om het totaalbeeld. Maar wij zeggen niet dat Lelystad niet open mag. Integendeel. Schiphol heeft zijn grenzen bereikt. Dan ligt het voor de hand dat een luchthaven, net als ieder ander bedrijf, een nevenvestiging zoekt om uit te breiden. Lelystad kan budgetvluchten overnemen. Het klopt, de overheid mag van de Europese Commissie niet schuiven met vluchten, maar je kan ook op andere manieren Lelystad aantrekkelijk maken voor chartervluchten. Met tarieven, faciliteiten en marketingbeleid. Schiphol bouwde voor de budgetmaatschappijen een goedkope pier met weinig stoelen en faciliteiten. Daar willen duurdere maatschappijen niet gaan zitten.”

U pleit voor een trendbreuk in een zeer internationale bedrijfstak. Is de rest van Europa daar wel aan toe, of prijst Nederland zich straks uit de markt?

“Dat denk ik niet. Elders spelen vergelijkbare discussies, pleit men ook voor meer sturing en beprijzing. Frankfurt is gestopt met álle nachtvluchten. In Londen woedt een spannend debat over uitbreiding van Heathrow. Ons beeld is dat het kwartje in Europa de andere kant op aan het vallen is.”

U wilt ook een ontmoedigingsbeleid. Wilt u de vliegschaamte aanwakkeren?

“Dat is wat cru gezegd, maar in het verleden waren campagnes voor bewustwording over roken of ongezond voedsel heel gebruikelijk. En je kwam weleens posters tegen die opriepen om de auto te laten staan. Je kunt in een campagne ook aanbevelen de trein wat vaker te nemen, mits de Europese verbindingen verbeteren. Of stel de vraag of je wel naar Torremolinos op vakantie moet. Terschelling is immers ook heel leuk.”

Lees ook: 

Nieuwe regels zijn nodig om uitstoot en geluidsoverlast Schiphol te beperken

Vandaag publiceerde de Raad voor de Leefomgeving een advies aan het kabinet. Minister Cora van Nieuwenhuizen van Infrastructuur nam het in ontvangst. De groei van Schiphol moet ingeperkt. 

En dan zijn er ook nog plannen om Schiphol naar zee te verplaatsen 

Lees in dit artikel over de (on)mogelijkheden van een vliegveld in de Noordzee.  Ineens klinkt Schiphol op Zee niet meer als een onmogelijke droom

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden