EssayVliegschaamte

Zo wordt vliegen eindelijk wel echt groen

Beeld Hollandse Hoogte / Nederlandse Freelancers

Nu Schiphol zo goed als stilligt, is het moment aangebroken om de luchtvaart écht duurzaam te maken, vindt Stephan Steinmetz. Dat kost wat reizigers, maar dat is alleen maar goed tegen het overtoerisme waar veel steden onder zuchten.

In acht zonnige voorjaars­weken is Schiphol ruim tachtig jaar teruggeworpen in de tijd. Net als in april 1938 landden en startten er in april 2020 ruim honderd vliegtuigen per dag. Destijds keken de dagjesmensen hun ogen uit: zij genoten van een inkijkje in een grootse toekomst. Mensen die voorjaar 2020 Schiphol betreden zien vooral een holle ruimte. Schiphol en de KLM zijn niet gedecimeerd maar gecentimeerd. Passagiers: min 98 procent. Maand voor maand zal het aantal vluchten weer iets toenemen, maar de leegte overheerst voorlopig.

Het is door deze leegte dat de luchtvaart in Nederland – met Schiphol als het centrale podium en de KLM als hoofdbespeler – in één keer kan overstappen op een werkelijk duurzaam model. Een hervatting van de luchtvaart op exact de oude wijze, zo het al zou kunnen, is nu namelijk een bewuste keuze geworden, afzetbaar tegen andere keuzes. De toekomst van Schiphol is hiermee ongekend maakbaar geworden. Tel daarbij op dat de staatssteun aan de KLM (die indirect ook steun aan Schiphol is) de gelegenheid biedt om nieuwe spelregels op te stellen en er is genoeg reden om nú de luchtvaart werkelijk te verduurzamen.

KLM, de duurzame dwerg

Maar wat is duurzaam vliegen? Experimenten met elektrisch vliegen en taxiën, biobrandstof bijmengen, vliegen op waterstofgas, binnen Europa de trein kiezen in plaats van het vliegtuig, lichtere toestellen gebruiken, kiezen voor herbruikbaar plastic bestek, het wordt in de jaarverslagen van KLM en Schiphol allemaal met graagte genoemd. De KLM noemt zichzelf de duurzaamste luchtvaartmaatschappij ter wereld. En dat klopt ook. Net zoals in een dorp vol dwergen één dwerg zich de grootste mag noemen. Maar het enige medicijn dat het predicaat duurzaamheid verdient is de vervanging van fossiele kerosine door synthetische kerosine. Dat geeft nul CO2-uitstoot. Al die andere pogingen, hoe sympathiek en innovatief soms ook, zetten geen zoden aan de dijk.

Beeld ANP

Zo’n omslag naar een werkelijk duurzame luchtvaart is hard nodig. Wanneer met enige vertraging de oude draad weer wordt opgepakt, zal het aantal passagiers mondiaal exploderen. Voor de crisis uitbrak stond driekwart van de wereldbevolking namelijk op het punt in het vliegtuig te stappen. Tot 2017 had nog slechts 18 procent van de wereldbevolking wel eens in een vliegtuig gezeten. Met de mondiale stijging van de welvaart zijn ruim 6 miljard mensen er de komende jaren aan toe om ook eens een stedentrip te gaan maken. Wanneer dat allemaal met gebruik van fossiele kerosine gebeurt, zal in 2050 de bijdrage van de luchtvaart aan het mondiale broeikaseffect 44 procent zijn. Een ongekende dreiging die alleen gestuit kan worden door versneld het gebruik van synthetische kerosine als norm op te leggen.

De Green Deal en de kunstkerosine

In de onlangs verschenen Luchtvaartnota wordt bijmenging met deze kunstkerosine wel bepleit, maar dan in zo’n beperkte mate en op zo’n lange termijn dat het in de praktijk niets oplevert. Wel sluit een totale omschakeling naar kunstkerosine aan bij de Europese Green Deal. Praktisch is het ook mogelijk, de techniek bestaat al bijna tachtig jaar. Schaarste aan grondstoffen is ook geen beletsel: de ingrediënten zijn groene stroom, CO2 en water. Veel geld en veel ingenieurs, daar draait het om. En pressie om veel extra groene stroom te produceren. In twee wereldoorlogen heeft de luchtvaartindustrie laten zien dat onder druk en met een wijd opengedraaide geldkraan in korte tijd veel kan worden bereikt. Van propellervliegtuig naar straaljager was in een paar jaar gefikst. De dreigende klimaatcrisis vraagt om zo’n oorlogsaanpak. Mini-experimenten met synthetische kerosine in Karlsruhe en op vliegveld Zestienhoven moeten worden vervangen door massaproductie in het Rotterdamse havengebied. De pijpleiding naar Schiphol ligt er al.

Beeld ANP

Maar, zo hoor je vaak, door veel minder te gaan vliegen kan de uitstoot toch ook naar beneden? Inderdaad. Maar dat gaat ten koste van de mobiliteit. Doodzonde: mobiliteit is de zegen, het broeikaseffect de vloek.

Vanwege het behoud van de gunstige positie van Nederland in een wereldomspannende infrastructuur, is de steun aan de KLM een deel van die zegen. Los van het gezwatel over blauwe trots is de Nederlandse economie domweg zeer gebaat bij dit netwerk. Wanneer bij het ontwaken uit het crisiscoma Schiphol zou zijn teruggebracht tot een veredeld Eelde, is de Nederlandse economie direct een paar troefkaarten kwijt. En dat herstelt een stuk lastiger.

En de herrie?

CO2-uitstoot heeft geluidsoverlast verdrongen van de eerste plaats op het lijstje bijwerkingen. Voor omwonenden blijft het intussen van groot belang dat Schiphol deze last erkent, compenseert en verder indamt. Dat laatste geldt vooral voor nachtvluchten en het gebruik van de Aalsmeerbaan, de baan die de afgelopen decennia bovenmatig gebruikt is. Maar voor de aanpak van het broeikaseffect is een bredere aanpak nodig.

Wat let de overheid om – in Europees verband – te kiezen voor kunstkerosine? De prijs aan de pomp zal vier tot zes keer zo hoog zijn als van fossiele kerosine, wat leidt tot hogere ticketprijzen. So what? Voor zakelijke passagiers geeft zo’n verschil niet de doorslag, voor de calculerende vakantiegangers betekent het voortaan één stedentrip per jaar in plaats van vier. Dat is voor die steden geen ongewenst neveneffect. 

Stephan Steinmetz

Stephan Steinmetz is de auteur van ‘Schiphol, biografie van een luchthaven’ (2020)

Lees ook

Schiphol weet niet wat overlast is

Stephan Steinmetz is de ‘biograaf’ van Schiphol. Voor de coronacrisis schreef hij een essay over de geluidsoverlast van de luchthaven - en waarom het maar niet lukt daar greep op te krijgen.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden