NatuurdagboekKoos Dijksterhuis

Zo vinden ganzen 's nachts hun weg

Van Jan Berend Knot kreeg ik een mailtje, waarin hij zich verwondert over ganzen die tijdens zon­opkomst en na zonsondergang op de wieken gaan. Mooi ­gezicht. Maar hij hoorde ze om half elf ’s avonds nog over de stad Groningen vliegen, en dat gebeurt vaker. Knot neemt aan dat ze naar open water vliegen en vraagt zich af hoe ze zich ’s nachts oriënteren.

Knot is niet de eerste die zich dat afvraagt. Veel vogels trekken ’s nachts en kunnen dan kennelijk de weg vinden. Daar hebben ze diverse technieken en zintuigen voor. De ganzen die ’s avonds en aan het eind van de middag over Groningen vliegen zijn inderdaad op weg naar hun slaapplaats op water. Daar zijn ze veilig voor honden, vossen, ­mensen en andere landroofdieren.

’s Morgens vliegen ze naar hun graasgronden. Deze ganzen zijn dus niet op trek tussen winter- en zomerverblijfplaats, maar zijn aan het forenzen tussen dagbesteding en nachtverblijf. Slaaptrek heet dat.

Vogels kunnen zich oriënteren op hemellichamen. Als het bewolkt is zijn maan, planeten en sterren niet te zien, en toch vinden vogels hun weg in de nacht. Ik weet niet of het voor alle vogels geldt, maar van het roodborstje is bewezen dat en zelfs achterhaald hoe hij het aardmagne­tische veld kan ‘lezen’. Dat gebeurt niet met magnetische kristallen in de hersens, maar met een kwantummechanisch proces in het oog, waardoor roodborstjes het aardmagnetische veld wellicht als een gloed boven de horizon zien liggen, donkerder of juist lichter naarmate de hoek van het aardmagnetische veld scherper wordt en ze dichter bij een pool komen. Hoogstwaarschijnlijk hebben ook ganzen dat ingenieuze zintuig.

Al kunnen ganzen het aardmagnetische veld waarnemen, nodig is dat niet. Tegenwoordig is er geen duisternis meer, zeker niet boven steden. Ganzen kunnen dankzij verlichte wegen, kassen en bedrijfsterreinen ’s nachts waarschijnlijk net zo goed kaartlezen als overdag.

Iedere dag verbaast bioloog Koos Dijksterhuis zich over iets dat groeit of bloeit.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden