Zo'n oude houten reus maakt heel wat los

De zevenarmige Linde bij boerderij Stofbergen. Trouw beschreef de afgelopen weken twaalf monumentale bomen. Beeld Werry Crone

Trouw beschreef de afgelopen weken twaalf monumentale bomen. Oude bomen maken wat los bij mensen. Zijn we wel zuinig genoeg op wat er nog is?

Als bomenliefhebber Wim Brinkerink een échte ouwe kanjer wil zien, moet hij op reis naar een buitenland. Naar Engeland bijvoorbeeld, waar ieder dorp of gehucht wel een eeuwenoude knoestige linde koestert. Of verder weg, naar Mexico of Nepal. Daar staan ze nog overeind, bomen van 1000, 2000 jaar oud.

“Wij Nederlanders schoffelen om de zoveel tijd ons hele landje om. Dat zit in onze aard. We zijn altijd aan het slopen en herinrichten. De oorspronkelijke natuur is daardoor verdwenen. De oudste boom in Nederland zal hooguit 500 jaar zijn, dat is de zomereik op de Fleringer Es in Twente, de Kroezeboom. De Britten koesteren hun oude natuur veel meer, waardoor je daar nog prachtige monumentale bomen kunt zien.”

Brinkerink, oud-ambtenaar stadsvernieuwing in Rotterdam, Den Haag en Delft, is boominspecteur bij de Bomenstichting, de landelijke vrijwilligersorganisatie die opkomt voor bomen in de stad en op het platteland.

Vergrijzing

Brinkerink was betrokken bij de - vrij willigkeurige - selectie van de twaalf bomen die in de serie in Trouw werd geportretteerd. Hij was, zoals zoveel mensen, altijd al gek op monumentale bomen. Pas na zijn pensionering in 2010 is hij zijn hobby echt gaan beleven. Hij heeft het idee dat de interesse voor oude bomen sterk aan het groeien is. Brinkerink vermoedt dat dit komt door de vergrijzing van Nederland.

De honderd boominspecteurs zijn vrijwilligers, die bijzondere bomen in hun omgeving inventariseren en controleren. Hun bevindingen worden vastgelegd in een Landelijk Register van Monumentale Bomen. Dat register is door de Bomenstichting kortgeleden digitaal toegankelijk gemaakt. Er staan inmiddels ruim 14.000 bomen van nationaal belang in. De boominspecteurs lopen alle geregistreerde bomen na, ze meten de stamomvang, schatten de hoogte en beoordelen de gezondheidstoestand. Ruim 2500 bomen uit het register moeten nog worden geactualiseerd.

Brinkerink werd zelf pas echt gegrepen door oude bomen bij lezing van het boek ‘Monumentale bomen in Europa’ (2008). In dat lijvige naslagwerk beschreef boomexpert Jeroen Pater meer dan 100 oude bomen in 22 Europese landen. Brinkerink ging reizen om zelf bomen te bekijken. “Naar Mexico, naar de VS, naar België, Duitsland.” Enkele jaren geleden besloot hij de Bomenstichting te gaan helpen bij het actualiseren van het destijds wat verouderde register van monumentale bomen, samen met tientallen andere vrijwilligers.

Biodiversiteit

De nieuwe Wet Natuurbescherming geeft ruimte aan gemeenten en provincies om met het oog op behoud van landschap en biodiversiteit (oude) bomen te beschermen. Maar die wet gaat de Bomenstichting niet ver genoeg. De organisatie wil dat waardevolle bomen worden opgenomen in bestemmingsplannen om ze beter te beschermen tegen bouw- en graafwerk in de nabijheid. Enkele gemeenten doen dat al: Leeuwarden, Arnhem, Nijmegen, Tilburg. Maar de vier grote steden Amsterdam, Rotterdam, Den Haag en Utrecht niet.

Maar weinig mensen weten, aldus de Bomenstichting, dat werkzaamheden nabij bomen, zoals afgraven, ophogen, tijdelijke verlaging van de grondwaterstand, het ‘parkeren’ van zwaar bouwmateriaal vlakbij de stam, de conditie van bomen ernstig kunnen tasten. Niet zelden sterven bomen na zo’n bouwactiviteit in de directe nabijheid.

Door grondwerk bij de Amsterdamse Zuidas is vorig jaar zo dicht bij bestaande bomen gegraven, dat deze vanwege de veiligheid moesten worden gekapt, meldt de Bomenstichting. Het is daarom beter waardevolle bomen op te nemen in bestemmingsplannen. In dat geval ligt vast wat er wel en niet kan in een gebied. Dan kunnen aannemers worden verplicht om voorafgaand aan een klus een Bomen Effect Analyse op te stellen, waarin is vastgelegd wat er moet worden gedaan om nadelige effecten op bomen te voorkomen.

Zijn armen biddend waar de monniken zwegen

De bomenserie in Trouw inspireerde Martien Vissers uit Eindhoven tot een gedicht over De Augustijn, een oude plataan, die met zijn voeten in stadsbeek de Dommel achter klooster Marienhage staat: zijn armen breeduit er overheen reikend naar de jonge stad.

DE AUGUSTIJN

Eeuwenlang staat hij er,
ruisend, zuigend, wuivend naar vogels.

Altijd kropen er wormpjes

Tussen zijn bast in zijn sap.

Uit en in wasemen.

Oneindig ritselend, filterend het licht,
schakeerde hij de kleuren, elke dag anders,
speelde met zon, seizoen en regen.

Soms hield hij zich stil,
knoestig verstomd in rijp en mist.
Zijn begin vergeten, te lang ontkiemd en uitgebot,

Zaaiend toekomst
naar over de rivier in de torens van de stad, niet tellend, vergeefs, eindeloos door.

Zijn midden dan, zijn wezen,
zijn eigenste kleur, zijn woordeloze zin,
zijn naam misschien!

De bijen vonden hem,
de mieren op de paadjes in zijn schors.

De vogels kregen in hem hun kleintjes,
de wind in hem zijn lied
als hij er in mocht ruisen,
bulderen en gaan liggen wiegelend
tussen wat twijgjes.

Geliefden maakten in zijn schaduw
hun gedichten er van.

Kinderen schreven de bladeren
wild in de lucht,
beklommen de takken,
gevaarlijk er van dromend,
de vruchten slordig, verspilling gelijk,
rijk in eindeloze potentie.

Zou het duren tot eeuwig,
tot de wortels de aarde ten hemel
hebben geheven en verwaaid
zacht gemaakt in kleur en ezelgebalk?

Lees alle afleveringen uit deze serie:

Aflevering 1: Hans, Grietje en de heks in Arnhem
Aflevering 2:
De markante plataan bleef gespaard in de oorlog
Aflevering 3:
Deze oersterke kolos kwam ooit als een klein zaadje op een VOC-schip naar Nederland
Aflevering 4:
Onder deze genderneutrale boom komen kinderen tot rust
Aflevering 5:
Een statige boom in een Fries park in Engelse stijl
Aflevering 6:
Uit hoeveel bomen bestaat de eeuwenoude beuk van Niebert?
Aflevering 7:
Onder deze linde gaan verkeringen aan en uit
Aflevering 8:
Een reus met zeven armen
Aflevering 9:
De mooiste boom van Drenthe heeft de loterij gewonnen
Aflevering 10:
De mammoetboom van Enschede
Aflevering 11: 
De iep die niet onder de indruk was van de Stones
Aflevering 12: 
Een genenbank langs de Lepelaarweg

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden