Landschapsinrichting

Zo kan Nederland eruitzien met meer natuur

Natuurrijk Nederland Beeld Louman & Friso
Natuurrijk NederlandBeeld Louman & Friso

Adviezen over minder stikstof en verandering van de landbouw roepen de vraag op wat dat betekent voor het ruimtegebruik in Nederland. Natuurrijk Nederland heeft al een plan.

Jelle Brandsma

Koeien als beheerders van natte veengebieden, akkerbouw met robots en kleinschalig bouwen in de natuur. Het zijn elementen op een nieuwe kaart van de inrichting van Nederland. Het is ook een schets van wat er zou veranderen als adviezen, zoals die van het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) van deze week, worden overgenomen. Daarin staat dat het kabinet de veehouderij moet inperken om zo de stikstofuitstoot te verminderen, klimaatverandering te beperken en de staat van de natuur te verbeteren.

Natuurrijk Nederland – een initiatief van een strategisch adviseur, een uitgever en een landschapsarchitect – kwam vorig jaar al met ideeën over hoe Nederland er anders uit kan zien. Dat is besproken met economen en deskundigen van onder meer het PBL en de Wageningen Universiteit, en sinds deze week is het resultaat te zien op een kaart. “Het dient ter inspiratie”, zegt landschapsarchitect Rob Roggema, die doceert aan onder meer de TU Delft. Hij is de drijvende kracht achter het initiatief. De adviezen van het PBL zijn ‘helemaal in lijn met onze denkrichting’, zegt hij.

Water

Op de nieuwe kaart krijgen rivieren, beken en sprengen alle ruimte, zegt Roggema. “De overheid is daar al mee begonnen in het programma Ruimte voor de Rivier. Wij doen er nog een schepje bovenop. Als je stopt met kanaliseren en de pompen uitzet, gaat elke beek vanzelf meer meanderen. Daarmee houden we het water langer vast. Dat is nodig, omdat de zomers droger worden. Meer ruimte voorkomt overstromingen. Je moet natuurlijk wel kijken of er hier en daar toch wateroverlast is en daar de goede balans in zoeken.”

credit Natuurrijk Nederland Beeld Louman & Friso
credit Natuurrijk NederlandBeeld Louman & Friso

Bos en veen

Nederland bestaat nu voor ongeveer 14 procent uit natuur, 12 procent van het land is bebouwd en 66 procent wordt gebruikt voor landbouw. De rest is recreatie en verkeer. Wat Natuurrijk Nederland betreft, groeit het aandeel natuur naar 50 procent. De groei moet voor circa de helft komen van nieuw aangeplant bos en voor de andere helft van veen. “Het nieuwe gemengde bos legt kooldioxide vast en dat is goed om opwarming van de aarde tegen te gaan. Dat geldt ook voor veen, als we daar het waterpeil verhogen”, zegt Roggema. “Een probleem op de huidige veengronden is dat het waterpeil naar beneden is gebracht. Daardoor kan er lucht bij de plantenresten in de bodem, waardoor CO2 oxideert en als broeikasgas in de lucht komt. Als je het waterpeil verhoogt, houdt het veen juist CO2 vast en neemt het stikstof op. Door planten aan te brengen die voorkomen in dit type gebieden kan veen sneller aangroeien, maar het kost tijd voordat de huidige weilanden weer een natuurlijk veenlandschap worden.”

Weilanden

In de toekomstige natuurgebieden grazen straks koeien. Voor de veengebieden zouden dat wel andere koeien moeten zijn dan nu veelal in de wei lopen. Roggema: “Koeien zijn eenderde zwaarder dan vroeger. Vaak geven grote koeien meer melk, maar voor het zachte veen moeten ze niet te zwaar zijn. Daar moet je op fokken of een ander soort koe kiezen. De melkveehouders hoeven zeker niet weg. Integendeel. Hun koeien zijn belangrijk om de natuur te beheren, maar het landschap waarin zij werken ziet er anders uit, met grote veengebieden en zelfs moerassen. Misschien gaan ze werken met mobiele melkmachines, die de koeien volgen in plaats van andersom.”

Akkerbouw

De vruchtbare delen van Nederland zijn heel geschikt voor akkerbouw, concludeert Natuurrijk Nederland. Maar dan wel op een andere manier dan nu. Met strokenteelt, waarbij verschillende gewassen naast elkaar worden verbouwd, neemt de biodiversiteit toe en stijgt de productie. De ruimte voor akkerbouw beslaat op de nieuwe kaart 40 procent van Nederland. “In Wageningen is al lang duidelijk dat dit een kansrijke werkwijze voor de toekomst is,” benadrukt Roggema. Bij de teelt van verschillende gewassen in stroken op één perceel kan een boer insecten, waarvan hij last heeft, bestrijden met andere insecten die toch al in de strook ernaast zitten. “Door de biodiversiteit te stimuleren en geen kunstmest te gebruiken wordt het ecologisch systeem versterkt en stijgt de productie”, zegt Roggema. “Dit principe wordt ook toegepast in de mozaïekteelt, maar daar heb je geen stroken, maar allerlei vormen.”

Denk niet dat dit ouderwetse landbouw is. Drones controleren de stand van het gewas, kleine robots oogsten. Roggema: “Die machines bestaan al. Zo’n robot oogst bijvoorbeeld spruitjes en weet dat op de strook ernaast iets anders staat. Als het apparaat met een stukje klaar is, zet het koers naar een strook een paar honderd meter verderop omdat daar ook spruitjes staan.”

Wonen

Steden en dorpen beslaan in Nederland nu ongeveer 12 procent van de ruimte. Voor extra woningbouw ziet Roggema eerder ruimte in het groen in hoger gelegen delen van Nederland dan in de laaggelegen Randstad. “De komende jaren moeten er een miljoen woningen worden gebouwd. Als je keus hebt zou je dat het liefste duurzaam met hout willen doen op veilige plekken midden in nieuwe natuur.”

Hoe betalen

Natuurrijk Nederland reserveert 4 procent van de landbouwgrond die in natuur verandert voor nieuwe woningen. Landbouwgrond kost ongeveer 70.000 euro per hectare. Door de bestemming te veranderen in bouwgrond stijgt de waarde naar ongeveer 2,5 miljoen euro per hectare. Wie landbouwgrond verkoopt als bouwgrond creëert een fonds om de veranderingen in de landbouw te ondersteunen. Roggema: “Daarmee krijgen boeren een genereus aanbod en de gelegenheid om te doen wat zij het liefste willen, namelijk boer blijven en voedsel produceren. We moeten fundamentele keuzes maken. Dat zegt het PBL ook. Dat kan alleen als de Rijksoverheid het heft in handen neemt en aan de slag gaat.”

Lees ook:

Dubbel zoveel natuur? Ja, dat kan ook hier in Nederland

Om klimaatverandering te stoppen, moet niet alleen de uitstoot van broeikasgas omlaag. Ook moet de natuur veel meer ruimte krijgen, vinden Natuurlijk Nederland en Climate Cleanup.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden