Zo duurzaam zijn die windmolens niet

De snelle groei van het aantal windmolenparken gaat soms ten koste van mens en milieu. Beeld ANP

Windturbines maken vergt veel metalen en mineralen. Het delven daarvan schaadt mens en milieu. Tijd voor een ‘faire’ molen, vindt ook de windsector zelf.

Ze staan er om het klimaat te redden door groene stroomproductie. Toch zijn windturbines niet volledig duurzaam te noemen. De snelle groei van het aantal windmolenparken gaat soms ten koste van mens en milieu, stelt de duurzame ontwikkelingsorganisatie ActionAid in een nieuwe studie. Voor de productie van windmolens zijn allerlei metalen en (soms schaarse) mineralen nodig. Mijnbouwbedrijven winnen die, hoofdzakelijk in Azië, Zuid-Amerika en Afrika. Dat gaat gepaard met ‘milieuschade en mensenrechtenschendingen’, concludeert de Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen (Somo), die de studie voor ActionAid uitvoerde.

Somo noemt gevallen van kinderarbeid in Congo bij winning van kobalt, behalve voor windmolens ook voor elektrische auto-accu’s een veelgevraagde grondstof. Intensieve mijnbouwactiviteiten schaden de natuur. Zo leidt koperwinning in Zambia tot watervervuiling. Regels en lokale controle ontbreken. Het is echt niet zo, weet ActionAid, dat mijnen alleen maar metalen en mineralen winnen voor de windmolenindustrie. Dat is slechts een van de afnemers. Maar de snel groeiende sector is wel een steeds prominentere klant. De bouw van windmolens moet wereldwijd toenemen, volgens het klimaatakkoord van Parijs. Ook in Nederland. De komende jaren worden er vijf grote nieuwe windmolenparken in zee gebouwd. Dat is, wat het kabinet betreft, de opmaat naar veel meer.

Uitstekend, zegt adviseur Maria van der Heide van ActionAid, al die extra groene energie. “Maar waarborg dan wel dat de windmolens gemaakt zijn van eerlijke materialen.” Zeker bij windmolens, toch een paradepaardje van de groene industrie, zou dat zo moeten zijn. Moderne turbines zijn steeds groter, waardoor de afname van grondstoffen groeit. Verder maken ze vaak gebruik van een magnetisch systeem, waarvoor het moeilijk winbare aardmetaal neodymium nodig is.

'Blinde vlek'

‘Een blinde vlek’, zo noemt Somo het gebrek aan aandacht voor duurzame ingrediënten van windmolens. In Nederland, maar ook in andere landen. Bedrijven, zoals de grootste turbinefabrikanten Siemens en Vestas, leggen er geen adequate verslaggeving over af. De overheid stelt ook geen groene eisen aan de molens bij subsidies en vergunningen. De Nederlandse sector is zelf wel aan het denken geslagen, op verzoek van het ministerie van buitenlandse zaken. Volgende week is er een denksessie van de duurzame energiebranche, over de gevolgen van schone energie op het gebied van milieu en mensenrechten.

De brancheorganisatie Nederlandse WindEnergie Associatie (NWEA) is mede-initiatiefnemer. Die club wil overleg over de risico’s, en welke verantwoordelijkheden windparkbouwers hebben. “We kunnen ijzer en mineralen nu niet gegarandeerd duurzaam inkopen op de wereldmarkt”, zegt een woordvoerder. “Goed zicht op de oorsprong ontbreekt.” Volgens ActionAid kan de Nederlandse overheid ook helpen bij het uitsluiten van misstanden. Van der Heide oppert dat de overheid ‘eerlijk gewonnen mineralen’ verplicht kan stellen.

Lokale controle op mijnbouwbedrijven blijft ook nodig. Je kunt als afnemer wel protocollen en eisen opstellen, leerde de discussie over ‘bloedsteenkolen’ en ‘fout goud’, maar dat lost mogelijke misstanden lokaal niet plotsklaps op. De internationale windmolensector maakt zelf al plannen om de meest omstreden grondstoffen te vervangen door een verantwoord alternatief. Turbinebouwers kunnen neodymium uit oude mobieltjes gaan hergebruiken, hoopt NWEA.

Lees ook:

In 'Onderstroom' is te zien hoe het plan voor een windmolenpark het Friese dorpje Pingjum op zijn kop zette. Een gelaagd verhaal, dat behalve over windturbines gaat over geld, macht en democratie.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden