Klimaatverandering

Zó droog was het in 2100 jaar nog nooit, bewijzen zuur- en koolstof in de jaarringen van oude eiken

Een perceel met verdroogd gras in Lievelde. Beeld ANP
Een perceel met verdroogd gras in Lievelde.Beeld ANP

Europa heeft een reeks uitzonderlijk droge zomers achter de rug. Oude eiken laten zien hóe uitzonderlijk.

Dat de afgelopen zomers in veel Europese landen erg droog waren, is geen nieuws. Ook delen van Nederland kampen nog altijd met droogte vanwege een neerslagtekort dat zich de afgelopen jaren heeft opgestapeld. Maar hoe uitzonderlijk zijn die droge zomers eigenlijk geweest?

Zeer uitzonderlijk, ontdekte een ploeg Europese onderzoekers onder leiding van Ulf Büntgen. Büntgen, een Duitse geograaf die verbonden is aan de universiteit van Cambridge in Groot-Brittannië, is gespecialiseerd in dendrochronologie, de wetenschap die de geschiedenis afleest uit de jaarringen van bomen.

Die jaarringen vertellen iets over de groeiseizoenen in het verleden, maar onthullen niet alle details. En de klimaatmodellen die de wetenschap maakt, kunnen wel terugrekenen naar het verleden, maar voor precieze data over neerslag en verdamping zijn ze niet goed genoeg.

null Beeld Louman & Friso
Beeld Louman & Friso

Koolstof en zuurstof

In dit onderzoek werd daarom een andere methode gebruikt: de onderzoekers keken naar koolstof- en zuurstofisotopen in de jaarringen van eiken. Koolstof en zuurstof zijn belangrijke bestanddelen in de stofwisseling van bomen, en ze komen in verschillende varianten (isotopen) voor. De verhouding tussen hun isotopen is een maat voor het hydroklimaat in het betreffende jaar.

Büntgen en zijn collega's hebben die isotopenverhoudingen gemeten in de ringen van 147 eiken afkomstig uit Tsjechië en Zuid-Duitsland. Niet alleen levende eiken, maar ook boomstammen die in houten constructies zijn beland en stammen die door archeologen zijn gevonden. Metingen werden gedaan in iedere jaarring van die 147 eiken. Tienduizenden metingen in totaal, waarmee de onderzoekers een gegevensbestand kregen dat meer dan 21 eeuwen terugging.

De gegevens die ze nu hebben gepubliceerd in vakblad Nature Geoscience laten zien dat er, bovenop de jaarlijkse variatie in nat of droog die er altijd is, een afwisseling is geweest van droge en natte tijdperken. De nadagen van het Romeinse Rijk (tweede eeuw) waren in Europa relatief nat, net als het begin van de Middeleeuwen. Droge periodes zijn te zien bijvoorbeeld in de Renaissance (zestiende eeuw) en het meest recente verleden.

De droogste periode in 21 eeuwen

En onder die afwisseling van droge en natte tijdperken, zeggen de onderzoekers, zit een trend waarin Europa steeds droger wordt. Die trend maakt dat het afgelopen decennium de droogste periode is geweest in de afgelopen 21 eeuwen.

Klimaatverandering die door de mens in gang is gezet, is de meest aannemelijke verklaring voor die uitzonderlijke droogte, zegt Büntgen. Dat betekent dat het hierbij niet zal blijven. Klimaatverandering leidt er niet toe dat het overal droger en warmer wordt, er zijn ook gebieden waar de zomers juist natter en kouder kunnen worden. Maar grote delen van Europa zullen de zomerse droogte zien toenemen, met alle gevolgen van dien voor de land- en bosbouw en de ecologie.

Lees ook:

De natuur verliest van de droogte

Het Nederlandse landschap is verdord. Dat maakt het overleven voor specifieke soorten steeds moeilijker. Sommige staan op uitsterven.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden