Zijn kuddehonden de oplossing voor de oprukkende wolven?

Schaapherder André Kühn en zijn gefokte kuddehonden Beeld Herman Engbers

Schapenhouders vrezen voor hun dieren nu de wolf zich in Nederland vestigt. Kuddehonden bieden mogelijk uitkomst. In Salland wordt geëxperimenteerd met deze agressieve dieren.

Woest geblaf klinkt als de bezoeker het terrein van de schaapskooi het Wierdense Veld bij Nijverdal op gaat. Dit is niet het blafje van de bordercollie van de schaapherder, maar het vervaarlijk grommen en grauwen van drie grote witte honden vanachter bijna twee meter hoog gaas afgetopt met stroomdraad. Dit zijn de kuddehonden van herder André Kühn, die zijn zeshonderd schapen hoedt op het glooiende Wierdense Veld en de Sallandse Heuvelrug.

"Ze voelen zich één met de schapen", zegt Kühn. Hij traint de honden om zijn kuddes te beschermen tegen de wolven die vanuit Duitsland de grens oversteken en in Oost-Nederland al aardig wat schapen te pakken namen. Kühn treft aan het eind van de middag voorbereidingen voor de nacht. De schapen gaan de kooi in, mét de honden. "Wie te dicht bij komt, heeft een probleem."

Hongaarse kuvasz

Kühn beschikt over een Pyrenese berghond, een kuvasz en een Turkse akbash. Met de berghond en de kuvasz heeft hij een nest gefokt, de pups zijn letterlijk tussen de schapen geboren en opgegroeid. Met vijf maanden hebben ze het al formaat van een flinke golden retriever. Drie jonge reuen zitten samen in een hok met wat schapen en geiten. Die trekken zich van de honden niets aan, maar als ze hun neus in de bak met hondenvoer duwen, happen de honden naar ze. Als een vreemde het hok benadert, slaan de honden, jong als ze zijn, opgewonden aan. Kühn: "Ze moeten nog veel leren, maar het komt goed."

De uit Duitsland afkomstige herder heeft meer dan twintig jaar kuvasz gefokt, Hongaarse kuddewaakhonden. "Het zijn dominante dieren. Je moet de baas blijven, want anders kun je zelf op den duur niet meer bij de kudde", lacht hij. "Ze doen alles om de schapen te beschermen."

Beeld Herman Engbers

Herder

Kühn was voor ecoloog Frans van Bommel de gedroomde herder voor zijn experiment om schaapskuddes 's nachts met kuddehonden te beschermen. In opdracht van BIJ12, het voormalige Faunafonds, dat wildschade toekent en vergoedt, zoekt hij samen met ARK Natuurontwikkeling naar oplossingen nu duidelijk is dat de wolf - een beschermd dier - Nederland verovert. "We hebben gekeken hoe dit in het buitenland gaat en zoeken uit wat hier mogelijk is. Je kunt methodes uit het buitenland niet een op een kopiëren. In Nederland is veel recreatie en er wonen overal mensen."

Kühn werkt in opdracht van het Landschap Overijssel en van Staatsbosbeheer. Zij financieren de wolvenbestendige afrastering die rond het weiland bij de schaapskooi wordt aangebracht: gaas en vier stroomdraden. Als die af is, hoeft de kudde 's nachts niet meer in de schaapskooi en kan ze met de honden in de wei blijven. Zijn de schapen te ver van huis, dan volstaat een tijdelijke afrastering met stroom en honden.

Agressief

In de voormalige Oostbloklanden en in Frankrijk en Zwitserland grazen kuddes ver van de bewoonde wereld, en zijn de kuddehonden meestal bij de schapen. In Duitsland en Nederland kan dat niet. De kans op confrontaties is te groot, de honden zijn te agressief. Kühn glimt als hij vertelt over honden die in hun eentje wolven de baas zijn. "Alleen de agressiefste en meest alerte dieren zijn geschikt. Slappelingen kun je niet gebruiken." Om zijn pups op te leiden, denkt hij drie jaar nodig te hebben.

"Mensen vormen het grootste probleem", vindt Kühn. "Ze denken dat alle honden knuffelhonden zijn, dat zijn deze honden niet." Ecoloog Van Bommel heeft waarschuwingsborden laten maken.

Niet aaien

"Wandelaars moeten wegblijven bij de afrastering en hun eigen hond aanlijnen. De kuddehonden zien er leuk uit, maar je kunt ze niet aaien." Mocht het toch een keer misgaan, dan wordt het een verzekeringskwestie. "Veel keus is er niet: er is de afgelopen jaren al acht keer een wolf de grens overgestoken."

De ervaring bij het onderzoek naar het werken met deze honden wordt gedeeld. Aan belangstelling geen gebrek, zegt Van Bommel. "Onze informatiedag trok laatst vijftig, zestig schapenhouders." Dat betekent niet dat zij allemaal zo'n hond aanschaffen. Het is zeker in het begin tijdrovend en niet goedkoop: een pup kost snel 1200 euro, een getrainde hond ruim twee keer zoveel en voer voor zo'n groot beest is evenmin goedkoop.

Maar een alternatief ziet Van Bommel niet. "Het is ondoenlijk de heidevelden of kilometerslange dijken die de kudden begrazen, wolvenbestendig af te rasteren. Hekwerk moet anderhalve meter hoog zijn, een halve meter in de grond zitten én onder stoom staan. Dat is te kostbaar. Bovendien zwemt een wolf gemakkelijk om een hek heen om een kudde vanaf het water te belagen."

Op stal

Voor de hobbyboer zit er niets anders op dan schapen 's nachts op stal of in een afgerasterd weiland te zetten. Van Bommel: “De wolf zal de schapenhouderij veranderen. Hoe precies, is niet te voorspellen. In het westen van het land zijn meer mensen en meer verkeer. Het is afwachten of dat de wolf afschrikt. Een wolf zoekt een omgeving met weinig verstoring, zoals een bos of een militair oefenterrein."

In Duitsland krijgen schapenhouders in 'wolvengebieden' subsidie voor maatregelen om roedels op afstand te houden.

"Je voorkomt daarmee schade, en wolven leren dan niet dat schapen een gemakkelijke prooi zijn", zegt Van Bommel. "Maar een probleemwolf die op schapen jaagt, moet je uit de populatie halen, want die leert het ook aan haar jongen."

"Dierenhouders die last hebben van de wolf willen hulp, en als de overheid die geeft, behoudt ze mogelijk draagvlak op het platteland", redeneert hij. "De stedeling is wat meer geneigd de komst van de wolf toe te juichen en bereid om daarvoor een offer te brengen."

De proef met de kuddehonden duurt twee jaar, te kort om te zeggen 'we zijn geen schapen kwijtgeraakt, dus het werkt'. Van Bommel: "Het belangrijkste is dat de schapenhouders kennis maken met deze manier van werken. Op termijn, met meer wolven in Nederland, zul je zeker verschil zien.”

Lees ook:

‘Het domste dat je kunt doen is de wolf gaan zien als een knuffeldier’

Nu de wolf zich definitief lijkt te vestigen in ons land, neemt de onrust onder schapenhouders toe. Toch lijkt samenleven met wolven goed mogelijk, zoals Nederlanders in Canada laten zien.

Duitse boer ziet de wolf liever weer vertrekken

De wolf is in Duitsland al jaren een vertrouwde verschijning. Maar ook na twee decennia houdt het dier de gemoederen nog flink bezig. ‘De terugkeer van de wolf en de veehouderij gaan niet samen.’

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden