Wrevel over subsidie voor pulsvisserij

Beeld BELGA

Nederland sjoemelt met visserijsubsidies, zegt milieuorganisatie Bloom. Welnee, zegt het ministerie. Toch weigerde de EU Nederland miljoenen, vanwege slordig boekhouden.

Het zijn grote woorden, gericht aan niet de eerste de beste. "Ons onderzoek heeft een reeks dubieuze beslissingen en schendingen van de EU-wetgeving aan het licht gebracht." En daarom moet er op het hoogste politieke niveau worden ingegrepen. Claire Nouvian, directeur van de Franse milieuorganisatie Bloom, schrijft het in een brief aan premier Mark Rutte.

De milieuorganisatie vindt dat Rutte zich persoonlijk moet bemoeien met de kwestie van de pulsvisserij. Dat is een vooral door Nederlandse Noordzeevissers gehanteerde werkwijze waarbij platvis, in het bijzonder tong, met een elektrische schok uit de zeebodem wordt opgeschrikt. De techniek is eigenlijk verboden, maar tussen 2008 en 2014 heeft Nederland van de EU in totaal 84 ontheffingen gekregen, om onderzoek te doen naar de effecten van de vistechniek.

Jaloezie

Volgens tegenstanders van de pulsvisserij is de elektrische schok zó sterk dat die al het zeeleven binnen zijn bereik doodt. Voorstanders wijzen juist op de voordelen die pulsvissen heeft boven het meest voor de hand liggende alternatief, de 'boomkor'. Die woelt met kettingen de platvis uit de zeebodem. 

Bij pulsvisserij ontstaat minder bodemberoering én minder brandstofgebruik van het schip doordat het vistuig lichter is. Volgens Bloom is een vergelijking tussen de boomkor en de puls evenwel een keuze tussen de galg en de guillotine: beide zijn even dodelijk en even onaanvaardbaar voor wie tegen de doodstraf is.

Franse vissers demonstreerden in de haven van het Vlaamse Nieuwpoort tegen de Nederlandse pulsvisserij. Beeld BELGA

De Nederlandse vissers doen de kritiek op hun werkwijze af als jaloezie: hadden vissers uit andere landen zélf maar zo'n goed werktuig moeten uitvinden, en hadden zij ook maar geld moeten werven voor de financiering van de innovatie. Maar juist bij die financiering plaatst Bloom grote vraagtekens in de brief aan premier Rutte. Want het geld voor de pulsvisserij komt deels uit overheidssubsidie, vanuit de EU en Nederland. 

Transparantie

Omdat dit belastinggeld is, moet helder worden verantwoord waaraan het is besteed. Die helderheid ontbreekt totaal, volgens Bloom. Een gedetailleerd overzicht van ontvangers van subsidie uit het Europees Visserijfonds, dus wie in de visserijsector hoeveel publiek geld kreeg, zou er niet zijn. Althans, voor de periode van 2007 tot 2014, toen de Nederlandse vissers massaal overschakelden op de volgens Bloom 'destructieve' pulstechniek.

Bovendien, stelt de milieuorganisatie, is niet na te gaan of de ontvangers van de subsidie zich wel aan de voorwaarden houden. Want de ene groep vissers mag de puls alleen gebruiken om na te gaan of die techniek jonge vis spaart, een andere groep moet in de gaten houden wat de puls doet met kabeljauwen en haaiachtigen, en een derde groep moet in kaart brengen of de pulstechniek zorgt voor minder bijvangst. Zonder die informatie, schrijft Claire Nouvian in haar brief aan Mark Rutte, handelt Nederland in strijd met de Europese regels, om precies te zijn: de artikelen 51 en 59 van Richtlijn (EC) No 1198/2006.

Gevraagd om een reactie op de verwijten van Bloom, antwoordt een woordvoerder van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit: "Wij zijn volledig transparant. Subsidiegegevens worden al jaren gepubliceerd. Dat is standaardprocedure." De woordvoerder verwijst naar een overzicht dat is gepubliceerd op de website van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO), die verantwoordelijk is voor de afhandeling van de visserijsubsidies.

Verbazing alom

Als Frédéric Le Manach, marien bioloog en projectleider bij Bloom, hoort van dat subsidieoverzicht, valt hij bijna van zijn stoel van verbazing. "Briljant. Wij konden dit niet vinden, ondanks uitgebreid onderzoek. Het zou mij niet verbazen als de Nederlandse overheid dit zeer onlangs openbaar gemaakt heeft."

Dat laatste lijkt te kloppen, want te zien is dat het subsidieoverzicht aangemaakt is op 8 juni en voor het laatst bewerkt op 15 juni, door een 'contentexpert' van de Rijksdienst. Is dat niet een beetje vreemd voor een verantwoording van subsidies die zijn toegekend tussen 2007 en 2014?

"De gegevens werden jaarlijks openbaar gemaakt en blijven steeds enkele jaren online staan", zegt de woordvoerder van het ministerie. En ja, na verloop van tijd wordt die verantwoording actief weer verwijderd. "Dat is om het overzichtelijk te houden."

Of de dringende brief van Bloom aan premier Rutte aanleiding was om de verstrekte subsidies nu opnieuw te publiceren? "Er werd om deze informatie gevraagd, vooral door journalisten."

Per e-mail stuurt het ministerie vervolgens een tweede subsidieoverzicht. Dat laat zien welk deel van de pot met geld voor algemene visserijdoeleinden besteed is aan specifiek de pulsvisserij. Het gaat volgens het ministerie tot op heden ruim 7 miljoen euro . Een deel daarvan komt uit het Europees Visserijfonds dat beschikbaar was tussen 2007 en 2014, en een deel komt uit de opvolger van dat fonds. Van alle uitbetaalde bedragen is ongeveer een derde EU-subsidie en tweederde Nederlands geld.

De grootste ontvanger van subsidie: het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit zelf. Dat kreeg in totaal 3,5 miljoen euro. Dat geld gebruikt het ministerie volgens de woordvoerder aan het bekostigen van wetenschappelijk onderzoek naar pulsvisserij op zowel platvis als garnalen.

Anonimiteit

Daarnaast gaat er geld naar visserijbedrijven. Een anonieme ontvanger kreeg bijvoorbeeld 300 duizend euro voor 'pulsvisserij op Stellendam'. Is die anonimiteit niet vreemd in het licht van transparantie over de besteding van belastinggeld? Nee, zegt de woordvoerder van LNV. "Juridisch, vanwege de privacywetgeving, zijn wij gebonden om namen van natuurlijke personen en VOF's te anonimiseren."

Wél openbaar zijn de namen van bv's die visserijsubsidie kregen. Daaruit wordt duidelijk dat visserijbedrijf Elisabeth Christina Vis uit Oudeschild op Texel in 2012 drie ton ontving voor het project 'Multi-Puls Wing 2.0'. En: Zeevisserij P.A. Baaij en Zoon uit Tholen wist tussen 2014 en 2016 vier verschillende subsidies binnen te halen, samen goed voor een kleine 550 duizend euro. In totaal kregen vijftien visserijbedrijven subsidie, gemiddeld ongeveer twee ton per bedrijf.

Deze bedragen voor de pulsvisserij, zegt Frédéric La Manache, komen ongeveer overeen met wat Bloom ook zo snel kon berekenen. "Maar volgens mij is het niet volledig. Er zijn Nederlandse schepen die subsidie voor pulsvisserij hebben gekregen, waarbij ze een andere omschrijving gebruiken."

Het ministerie van LNV doet desgevraagd een extra check, en inderdaad: het subsidieoverzicht blijkt niet compleet. Zo ontbreekt een Zeeuwse fabrikant van vistuig, die in 2014 een bedrag van 280.000 euro heeft gekregen. "Ik sluit niet uit dat het tot nog een enkele toevoeging op de lijst gaat leiden", zegt de LNV-woordvoerder. Na een nieuwe optelsom komt het ministerie tot een totaal van 8,5 miljoen euro aan subsidie voor de pulsvisserij. Omgeslagen over de 84 Nederlandse ontheffingen betekent dat een ton per pulskotter.

Het geharrewar lijkt inherent te zijn aan de visserijsubsidies. Zo kwam bij een controle in 2013 bijvoorbeeld aan het licht dat Nederland 10 procent van de subsidies fout besteed had. Er waren bedragen uitgekeerd op momenten dat de subsidiepot helemaal niet open was en was er geld besteed aan zaken die helemaal niet voor subsidie in aanmerking kwamen.

Fraudebureau

Omdat er zoveel fout ging, besloot de Europese Commissie begin 2014 Nederland voorlopig geen visserijsubsidies meer uit te betalen. Het Europees fraudebureau Olaf stelde een onderzoek in. "Dat is niet zo'n mooi verhaal", moest toenmalig staatssecretaris Dijksma bekennen in de Tweede Kamer. Sterker nog: de Europese Commissie keurde ruim 5 miljoen euro aan Nederlandse declaraties bij het Europees Visserij Fonds af - geld dat Nederland al wel zelf aan de vissers had betaald.

Het ministerie van LNV laat desgevraagd weten dat van deze 5 miljoen euro een klein deel, namelijk ruim twee ton, betrekking had op subsidie aan pulsvisserij. Wat daarbij mis ging? Van alles. Soms kon niet worden aangetoond dat de opgegeven kosten 'marktconform' waren en in een geval ging het om een visser die wel subsidie had gekregen maar helemaal geen ontheffing had om de pulskor te gebruiken.

In de Kamer sipte staatssecretaris Dijksma dat deze kosten nota bene 'zijn gemaakt om de doelen van het visserijprogramma te realiseren, voor een verantwoorde visserijketen waarmee een duurzame exploitatie van de visstand wordt bevorderd.'

Ja, zegt Frédéric La Manache van Bloom, Nederland stelt telkens weer dat pulsvisserij duurzaam is. En dat dat moge blijken uit de wetenschappelijke onderzoeken waar de Nederlandse viskotters (alle 84 inmiddels) aan mee doen. Maar welk schip aan welk onderzoeksproject meedoet en hoeveel subsidie daar dan aan te pas komt, blijft volgens Bloom onhelder. Daarom heeft de milieuorganisatie melding van subsidiefraude gedaan bij het Europese fraudebureau Olaf. Dat datzelfde bureau al eens eerder de Nederlandse visserijsubsidies onder de loep nam, is nieuw voor La Manache. "Dat ga ik nader uitzoeken", zegt hij verrast.

En de brief van Bloom-directeur Nouvian aan premier Rutte? "Nee", zegt La Manache, "daar hebben we nog altijd geen antwoord op gekregen."

Lees ook:

Nederlandse vissers  bakkeleien over vissen met elektrische schokjes

Uit Frankrijk klonk al kritiek op Nederlandse pulsvisserij. Nu maken ook kleinschalige Hollandse hengelaars bezwaar.

Hoe Nederlandse vissers de slag om het pulsvissen verloren

Nederland moet zijn wonden likken nadat het Europees Parlement wil dat vissen met stroomstoten wordt verboden: de feiten hebben het afgelegd tegen de beeldvorming.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden