Analyse

Wordt Amsterdam een enclave voor de groene elite?

Klimaatactivisten van Extinction Rebellion blokkeren een weg bij het Roelof Hartplein in Amsterdam. Het doel van de actie is om het verkeer te ontregelen door op verschillende wegen het verkeer tegen te houden. Beeld ANP

Het plan voor een uitstootvrij Amsterdam kan een scherpe tweedeling veroorzaken tussen de ‘groene elite’ en de ‘milieupaupers’. Op de Dappermarkt weten ze het zeker: ‘Als het aan GroenLinks ligt, is deze stad straks alleen voor de rijken.’

Bijna 18 procent van de Amsterdamse huishoudens leeft van een minimum-inkomen. Dat zijn in totaal 71.386 gezinnen, stellen en alleenstaanden, oud of jong, gezond of met lichamelijke beperkingen. Nu hebben die niet allemaal een auto, maar als er al iets met vier wielen voor de deur staat, is dit voertuig vaak een ouder tweedehandsje. Per 1 januari 2030 kunnen ze hier geen meter meer in rijden, tenminste niet binnen de gemeentegrens van Amsterdam.

Als het aan het groene college van Amsterdam ligt, wordt op die datum alle vervoer op fossiele brandstof verboden. In 2022 moeten de bussen al emissievrij zijn, in 2025 alles wat vaart (pontjes, plezierjachten en rondvaartboten) en in 2030 zijn dan de Amsterdamse burgers zelf aan de beurt. Die moeten over nog maar elf jaar massaal zijn overgestapt op de stekkerauto.

Amsterdam in 2030 uitstootvrij Beeld Trouw

Overheidssubsidie

Op dit moment rijden er al redelijk wat elektrische auto’s in het Amsterdamse straatbeeld, maar dit zijn vaak peperdure Outlanders en Tes­la’s, die met een forse overheidssubsidie net bereikbaar werden voor mensen met een toch al dikke beurs. Komende jaren komen de grote automerken als Volkswagen, Ford en Audi weliswaar met elektrische modellen voor de middeninkomens, maar die blijven prijzig, en zijn géén optie voor de mensen die nu een tweedehands dieseltje hebben.

De grote vraag voor het groene college in Amsterdam is daarom hoe 200.000 benzine- en dieselauto’s kunnen worden omgeruild tegen betaalbare modellen zonder uitstoot. Die vraag leeft óók in de armere wijken van de hoofdstad. Het college maakt zich dan wel zorgen om het einde van de wereld, maar de minima om het einde van de maand.

De tijdlijn naar een uitstootvrij Amsterdam voor alle verkeer. Beeld Trouw

Rijke wijken

Tot dusver is de vergroening van Nederland voor een groot deel vanuit de neo-liberale politiek aan de vrije markt overgelaten. De ‘groene elite’ kocht zonnepanelen, plaatste een warmtepomp, at biologische producten en koos voor die Tesla. Een overzicht van de laadpalen laat zien dat die vooral in de rijke wijken staan.

Van de 750 miljoen aan subsidies en belastingvoordelen in het kader van het klimaatbeleid ging vorig jaar dan ook slechts een vijfde naar de armere huishoudens. De tweede methode van vergroening via burgerinitiatieven is ook elitair. Daar doen alleen de mensen aan mee die een ­stevige achtergrond hebben en een goed netwerk.

Amsterdam ziet de zorg om schone lucht en de gezondheid van haar burgers voor het eerst als een publieke (dus politieke) verantwoordelijkheid. Het voordeel van zo’n centraal geleide transitie is dat er massa ontstaat die nodig is om de uitstoot terug te dringen. Duurzaamheid is zo niet langer de hobby voor enkelen, de hele stad moet meedoen.

Het jaar 2030 heeft het Amsterdamse college niet zomaar gekozen. In dat jaar mogen er in Nederland alleen nog maar nieuwe emissievrije auto’s verkocht worden, is vastgelegd in het Klimaatakkoord van het kabinet. Dat zet de druk op de branche die de auto’s ontwikkelt, in alle segmenten, van SUV tot stadsauto. Langzaam maar zeker zullen de modellen goedkoper worden, uiteindelijk goedkoper dan een benzineauto, waardoor ze aantrekkelijk worden voor de hoge en de middeninkomens. Maar zover is het nog niet.

De kwetsbaarheid van het collegeplan is dat de lokale ambitie voor een groot deel afhankelijk van de landelijke politiek. Er liggen kabinetsvoornemens om met een subsidie voor deze middenklassers te komen, zodat deze sneller betaalbaar worden, maar of die daadwerkelijk wordt ingevoerd is onzeker. De stad Amsterdam kan zo’n steunoperatie zelf helemaal niet dragen.

Aanvullende maatregelen

Ook mét subsidie is een elektrische Golf van 30.000 euro geen alternatief voor de tweedehands benzine­auto voor de ruim 70.000 minimumhuishoudens. Op dit moment is er ook geen markt voor tweedehands elektrische auto’s. Die verdwijnen allemaal naar het buitenland. Als Amsterdam de groep van minimumhuishoudens wil ‘verleiden’ om mee te doen, zijn aanvullende maatregelen nodig. Dan zijn aanvullende gemeentelijke subsidies onontbeerlijk, gratis parkeervergunningen, of hoogstaand en goedkoop openbaar vervoer. In combinatie met de verduurzaming van de sociale woningbouw (meer luxe, minder energiekosten, gelijke huur) kan die vergroening daarmee ook een sociaal project worden, al is het maar om een scherpere tweedeling te voorkomen.

Lees ook: 

Een groene toekomst is er alleen voor de rijken: de eco-elite

De verduurzaming van Nederland leidt tot een nog ongelijkere verdeling van schone en leefbare ruimte, zegt sociaal wetenschapper Shivant Jhagroe. De eco-elite verschuilt zich in lommerrijke wijken, de grijze rest is voor de armen.

Diedrik Samsom: Stop met groene subsidies waar alleen de elite van profiteert

Nederland moet stoppen met de ‘groene’ belastingvoordelen en subsidies voor particulieren. Ze zijn niet efficiënt en komen bij de verkeerde mensen terecht, waardoor er een ‘groene elite’ ontstaat, waarschuwt Diederik Samsom. En als de vergroening van de elite blijft, kunnen we volgens hem ook hier de gele hesjes verwachten. Omarm ze daarom in een ‘sociaal’ project.

Meer over

Wilt u iets delen met Trouw?

Tip hier onze journalisten

Op alle verhalen van Trouw rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@trouw.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden